II SA/Go 796/17

Dnia 5 października 2017 roku Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Krzysztof Rogalski po rozpoznaniu w dniu 5 października 2017 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku E.K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E.K. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia zażalenia p o s t a n a w i a : przyznać skarżącej prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

Dnia 24 sierpnia 2017 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. wpłynął złożony na urzędowym formularzu PPF wniosek E.K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podała, iż jest obywatelką Ukrainy, posiadająca kartę stałego pobytu w Polsce. Utrzymuje się z ukraińskiej emerytury i świadczeń z pomocy społecznej. Nie jest w stanie uiścić opłaty sądowej od skargi. Jej łączny dochód wynosi 583,17 zł miesięcznie. Skarżąca ma udział wynoszący ½ we własności lokalu mieszkalnego o powierzchni 34,7 m² wartości ok. 20.000 zł. Według własnego oświadczenia nie posiada samochodu, oszczędności, papierów wartościowych ani innych przedmiotów wartościowych, jak również nie ma osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Z dokumentacji nadesłanej tytułem uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż skarżąca otrzymuje emeryturę ukraińską w wysokości 143,48 Euro na II kwartał 2017 r., dodatek mieszkaniowy w wysokości 130,12 zł miesięcznie, dodatek energetyczny w kwocie 11,22 zł miesięcznie, a także zasiłek stały w kwocie 286,88 zł miesięcznie oraz świadczenie pieniężne na zakup posiłku lub żywności przyznane na okres od lipca do września 2017 r. w wysokości 250 zł. Miesięczne wydatki to m.in. koszt energii elektrycznej wynoszący ok. 60 zł oraz opłata na rzecz wspólnoty mieszkaniowej na utrzymanie lokalu mieszkalnego w wysokości 29 zł (reszta tego wydatku finansowana jest z dodatku mieszkaniowego). Ponadto skarżąca legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, wydanym na okres do 31 marca 2020 r. Wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy zasługiwał na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast w myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Jej celem jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść między innymi kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem, co wynika z treści art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych obiektywnie możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł (postanowienie NSA z 26 października 2010 r., I OZ 819/10). Ponadto prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu (H. Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). Analiza sytuacji materialnej skarżącej prowadzi do wniosku, że została spełniona ustawowa przesłanka o której mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W świetle tej analizy uzasadnione jest bowiem przyjęcie, iż osoba osiągająca dochody we wskazanej wyżej wysokości, którą sytuacja życiowa zmusza do korzystania ze świadczeń pomocy społecznej, nie jest w stanie ponieść ciężaru kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. W sprawie nie występują okoliczności pozwalające na podważenie wiarygodności oświadczeń skarżącej odnośnie jej sytuacji majątkowej. Uzasadnione jest zatem przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie objętym wnioskiem, tzn. poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W tej sytuacji, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak na wstępie.