II SA/Go 721/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Staniszewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jarosław Piątek Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 lutego 2024 r. sprawy ze skargi R.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy oddala skargę.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2023 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego {Dz. U. z 2022r. poz. 2000), oraz na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (j.t. Dz. U. z 2023 r, poz.581, dalej jako - u.p.a.) Starosta [...] postanowił zatrzymać R.B. prawo jazdy nr [...], seria i numer druku [...] wydane dnia [...] r. przez Starostę [...]. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że Starostwo Powiatowe w [...] Delegatura w [...] otrzymało wniosek z Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia [...] r. w sprawie zatrzymania prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu R.B. Powyższy wniosek uzasadniono tym, że decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego – R.B. za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stała się ostateczna. W okresie ostatnich 6 miesięcy bezpośrednio przed wydaniem decyzji o uznaniu go za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych R.B. nie wywiązywał się w każdym miesiącu z zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów, ponadto nie stawił się w Ośrodku w celu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i nie złożył oświadczenia majątkowego. Jest to podstawa do uznania ww. za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych - zgodnie z art. 5 ust. 3 oraz ust. 3a u.p.a. W związku z powyższym Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] wystosował wniosek do Starosty [...] o zatrzymanie R.B. prawa jazdy. Od powyższej decyzji Starosty [...] R.B. wniósł odwołanie, w którym podniósł, że aktualnie wykonuje zawód kierowcy i jest to jego jedyne źródło dochodów. Prawo jazdy jest mu niezbędne do regularnych spłat zadłużenia alimentacyjnego, w tym wobec Funduszu Alimentacyjnego. Odwołujący potwierdził, że nie płacił alimentów przez 8 miesięcy 2022 r. Decyzją z dnia [...] lipca 2023 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy powyższą decyzję I instancji. W uzasadnieniu Kolegium przytoczyło treść art. 5 ust. 3 u.p.a. zgodnie z którym w przypadku gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił: 1) złożenia oświadczenia majątkowego, 2) zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy, 3) bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych - organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Kolegium wskazało, że z art. 5 ust. 3b ww. ustawy wynika, że jeżeli decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna, organ właściwy dłużnika kieruje wniosek do starosty (prezydenta miasta) o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego, dołączając odpis tej decyzji, oraz składa wniosek o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks kamy (Dz. U. z 2021 r. poz. 2345 i 2447). Na podstawie tego wniosku starosta wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy (art. 5 ust. 5 ww. ustawy). Decyzja w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy ma charakter tzw. decyzji związanej i starosta - po otrzymaniu kompletnego wniosku organu właściwego dłużnika nie może wydać innego rozstrzygnięcia, niż orzeczenie o zatrzymaniu prawa jazdy, albowiem powołane wyżej przepisy art. 5 ust. 3b i ust. 5 u.p.a. nie pozwalają organowi w tym zakresie na dowolność. W postępowaniu organ nie bada okoliczności uznania osoby za dłużnika alimentacyjnego, uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, jest on bowiem związany ostateczną decyzją o uznaniu dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych oraz wnioskiem o zatrzymanie prawa jazdy. Nie ulega przy tym wątpliwości, że zatrzymanie prawa jazdy stanowi swoistą sankcję, której celem jest mobilizowanie dłużników alimentacyjnych do aktywnego poszukiwania zatrudnienia i terminowej realizacji zobowiązań alimentacyjnych. Kolegium podkreśliło, że do zatrzymania prawa jazdy by nie doszło, gdyby odwołujący prawidłowo wywiązywał się z orzeczonego zobowiązania alimentacyjnego. Odnosząc się do treści odwołania Kolegium stwierdziło, że jedyną przesłanką podlegającą badaniu w postępowaniu w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy jest wydanie ostatecznej decyzji o uznaniu danej osoby za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Organ orzekający o zatrzymaniu prawa jazdy nie może natomiast ponownie weryfikować sytuacji materialnej i osobistej dłużnika, skoro tego rodzaju okoliczności powinny być uprzednio ustalone w odrębnym postępowaniu, dotyczącym uznaniu za dłużnika alimentacyjnego. W postępowaniu dotyczącym zatrzymania prawa jazdy organy nie badają okoliczności osobistych, miejsca zamieszkania, charakteru wykonywanej pracy, realizacji świadczeń alimentacyjnych. Z powyższych przyczyn okoliczności przytoczone w odwołaniu, dotyczące braku możliwości wykonywania zawodu kierowcy nie mogą wpłynąć na treść rozstrzygnięcia. Organ wyjaśnił, że uchylenie decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy może nastąpić wskutek uchylenia decyzji o uznaniu dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych w jednym z trybów nadzwyczajnych (wznowienie, stwierdzenie nieważności) lub też po spełnieniu przesłanek wskazanych w art. 5 ust. 6 u.p.a., zgodnie z którym uchylenie decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy następuje na wniosek organu właściwego dłużnika skierowanego do starosty, gdy: 1) ustanie przyczyna zatrzymania prawa jazdy, o której mowa w ust..3 oraz dłużnik alimentacyjny przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów lub 2) nastąpi utrata statusu dłużnika alimentacyjnego. Na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] R.B., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...]. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił: 1. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to: a) naruszenie art. 77 § 1 Kpa poprzez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego w sprawie, b) naruszenie art. 107 § 3 Kpa polegające na niewykazaniu dowodów, na których organ oparł swoją decyzję, w szczególności poprzez brak informacji na jakich dowodach organ odwoławczy oparł swoją decyzję, a jakim dowodom odmówił wiarygodności. Stawiając powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, zasądzenie kosztów postępowania administracyjnego według i norm przepisanych oraz o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z: a) postanowienia Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] r. [...] - celem wykazania faktu nałożenia na R.B. kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego, a także wykonywania pracy zarobkowej b) umowy zlecenia - celem wykazania wykonywania przez R.B. pracy zarobkowej w zakresie kierowcy zawodowego, c) oświadczenia majątkowego dłużnika alimentacyjnego - celem wykazania faktu złożenia przez dłużnika oświadczenia i tym samym braku podstaw do zatrzymania mu prawa jazdy d) kwestionariusza wywiadu alimentacyjnego - celem wykazania faktu braku podstaw do zatrzymania odwołującemu się prawa jazdy. W ocenie skarżącego przedmiotowa decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wydana została przedwcześnie, bowiem postępowanie odwoławcze przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w [...], dotyczące decyzji z dnia [...] r. nr [...] oraz [...], w przedmiocie decyzji odmawiającej umorzenia ustawowych odsetek od należności głównej z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej oraz rozłożenia na raty powstałych zobowiązań, jest w toku i na dzień wydania przedmiotowej decyzji nie zostało jeszcze zakończone. Ponadto skarżący zwrócił uwagę, iż zatrzymanie prawa jazdy będzie niosło ze sobą nieodwracalne konsekwencje, wykraczające poza uniemożliwienie wykonywania pracy kierowcy zawodowego, bowiem udzielono Skarżącemu zgody na odbywanie kary w Systemie Dozoru Elektronicznego, nakładając jednocześnie na skazanego obowiązek pracy i łożenia na utrzymanie osoby. Dowód: postanowienie Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] r. [...] Zatrzymanie prawa jazdy uniemożliwi skarżącemu wykonywanie pracy, a co za tym idzie nałożonych przez Sąd obowiązków pracy i łożenia na utrzymanie osoby, co spowoduje zarządzenie wykonania wobec Skarżącego kary pozbawienia wolności. W konsekwencji Skarżący trafi do zakładu karnego w związku z czym zostanie pozbawiony możliwości wypełniania ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego względem małoletnich dzieci. Dalej skarżący podniósł, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Skarżący wskazał, że na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja uniemożliwia mu wywiązanie się z całości powstałego zobowiązania. R.B. w żadnym wypadku nie chce uchylać się od uregulowania zadłużenia, jednak jego kwota wraz z odsetkami przekracza jego wszelkie możliwości finansowe. Skarżący wskazał, że w maju bieżącego roku podjął pracę w firmie [...] na stanowisku kierowcy zawodowego. Jest zatrudniony na umowę o pracę na czas określony 1 roku. Utrzymuje się z pracy zarobkowej, za którą otrzymuję minimalne wynagrodzenie, które w obecnej sytuacji gospodarczej ledwo wystarczy na jego własne utrzymanie, wyżywienie, opłacenie mieszkania, czynszu i podstawowych potrzeb życiowych. Nie posiada również majątku, który mógłby zostać spieniężony niezwłocznie celem spłaty większej kwoty zadłużenia. Skarżący zauważył, że przywołane przez organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji okoliczności niepłacenia alimentów na dzieci dotyczyły 8 miesięcy 2022 r. Obecnie Skarżący płaci alimenty na bieżąco, jedynie w niższej niż zasądzona wysokości, tj. takiej na jaką pozwalają mu aktualnie jego możliwości finansowe, nie ma jednak w tym względzie opóźnień. Skarżący zaznaczył przy tym, że deklarowana zmiana postawy wobec obowiązku alimentacyjnego oraz dzieci nie jest jedynie pomysłem na potrzeby postępowania ale stanowi realną zmianę, mającą podstawę w faktycznych działaniach podejmowanych przez skarżącego oraz obiektywnych okolicznościach. Relacja skarżącego z dziećmi uległa poprawie do tego stopnia, że obecnie od paru miesięcy małoletni A.B. przebywa na stałe u skarżącego z uwagi na fakt, iż uciekł z domu matki, która jest niewydolna opiekuńczo i wychowawczo z uwagi na zaawansowaną chorobę alkoholową, i zwrócił się o pomoc do ojca. W tych okolicznościach, co najmniej od czerwca 2023 r. skarżący sprawuje faktyczną pieczę nad małoletnim A.B. przy pomocy swojej mamy, ponosi w związku z tym wszystkie koszty utrzymania małoletniego. W związku ze zmianą sytuacji opiekuńczo-wychowawczej małoletniego, R.B. rozpoczął procedurę ustanowienia go wspólnie z babcią chłopca – G.B. - rodziną zastępczą dla syna. Obecnie Skarżący podjął również kroki w celu naprawy relacji z córką W.B. W tych okolicznościach brak jest podstaw do zatrzymania skarżącemu prawa jazdy, które są mu niezbędne do codziennej egzystencji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (DZ.U. z 2019 r. poz. 2325, dalej jako - p.p.s.a.) sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga jest niezasadna. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2023 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] kwietnia 2023 r. nr [...] o zatrzymaniu skarżącemu prawa jazdy nr [...], seria i numer druku [...] wydanego dnia [...] r. przez Starostę [...]. Podstawą prawną kontrolowanej decyzji były przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgodnie z treścią art. 5 ust. 3 u.p.a. w przypadku gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił: 1) złożenia oświadczenia majątkowego, 2) zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy w terminie wyznaczonym przez organ właściwy dłużnika, 3) bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych - organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W myśl art. 5 ust. 3b jeżeli decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna, organ właściwy dłużnika: 1) składa wniosek o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz. U. z 2021 r. poz. 2345 i 2447) oraz 2) po uzyskaniu z centralnej ewidencji kierowców informacji, że dłużnik alimentacyjny posiada uprawnienie do kierowania pojazdami, kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego wraz z odpisem tej decyzji. W myśl art. 5 ust. 5 u.p.a. na podstawie wniosku, o którym mowa w ust. 3b, starosta wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy. W stanie faktycznym niniejszej sprawy bezsporne pozostaje, że decyzją Burmistrza [...] z dnia [...] r. R.B. będący dłużnikiem alimentacyjnym w rozumieniu ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, został uznany za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Decyzja ta stała się ostateczna. Wnioskiem z dnia [...] r. Burmistrz [...] wystąpił do Starosty Powiatu [...] o zatrzymanie prawa jazdy R.B., który mimo wyroku sądu nie łoży na utrzymanie swoich dzieci. Wniosek ten wpłynął do Starostwa Powiatowego w dniu [...] marca 2023 r. Wskazać należy, że decyzja o zatrzymaniu prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu nie jest decyzją uznaniową. Oznacza to, że jeżeli zaistnieją przesłanki określone w art. 5 ust. 5 u.p.a. starosta jest zobowiązany do zatrzymania prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu bez żadnego zakresu uznania administracyjnego. Tak więc wystarczającą przesłanką do wydania decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy jest wniosek organu właściwego dłużnika o zatrzymanie prawa jazdy kierowany do starosty na podstawie art. 5 ust. 3b pkt 2 u.p.a. gdy decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna. Jak wyjaśnił NSA w wyroku z dnia 24 maja 2017 r. I OSK 2443/17 starosta wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy wówczas, gdy spełnione zostaną dwie przesłanki. Pierwszą z nich jest wydanie ostatecznej decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, a drugą - wystąpienie przez organ właściwy dłużnika z wnioskiem do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu. Decyzja wydana na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów jest zatem decyzją o charakterze związanym. W badanej sprawie obie ww konieczne przesłanki do wydania zaskarżonej decyzji zostały spełnione co oznacza to, że decyzja o zatrzymaniu skarżącemu prawa jazdy odpowiada prawu. Podnoszone w skardze zarzuty akcentujące trudną sytuację majątkową oraz osobistą skarżącego oraz fakt podjęcia osobistej opieki nad synem, w okolicznościach sprawy - ze względu na związany charakter decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy - nie mają wpływu na ocenę legalności zaskarżonej decyzji. Również wynik postępowania w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu należności alimentacyjnych wobec funduszu alimentacyjnego i odmowy rozłożenia na raty (sygn. akt II SA/Go 680/23 i II SA/Go 681/23) nie ma wpływu na treść rozstrzygnięcia w sprawie zatrzymania prawa jazdy na podstawie art. 5 ust. 5 u.pa. Są to bowiem odrębne postępowania, w których ustalane są odrębne okoliczności stanu faktycznego i stanu prawnego sprawy. Prawidłowo organ wskazał, że zwrot zatrzymanego prawa jazdy może nastąpić wskutek uchylenia w trybie nadzwyczajnym decyzji o uznaniu dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, bądź po spełnieniu przesłanek określonych w art. 5 ust. 6 u.p.a., czyli na wniosek organu właściwego dłużnika skierowanego do starosty, gdy: 1) ustanie przyczyna zatrzymania prawa jazdy, o której mowa w ust..3 oraz dłużnik alimentacyjny przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów lub 2) nastąpi utrata statusu dłużnika alimentacyjnego. Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi wskazać trzeba, że badając legalność zaskarżonego orzeczenia sąd administracyjny bierze pod uwagę stan faktyczny i stan prawny istniejący w dacie podjęcia zaskarżonego orzeczenia. Późniejsze zmiany stanu faktycznego i stanu prawnego (co do zasady) nie mają wpływu na ocenę zgodności z prawem zaskarżonego rozstrzygnięcia. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił jako niezasadną.