II SA/Go 52/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Piątek Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 22 kwietnia 2026 r. sprawy ze skargi Prokuratora Okręgowego w [...] na uchwałę Rady Miejskiej w [...] z dnia [...] marca 2025 r. nr XIII/82/25 w sprawie ustalenia zasad udzielania stypendium Burmistrza [...] za wybitne osiągnięcia w nauce dla uczniów szkół podstawowych z terenu gminy [...] stwierdza nieważność zaskarżonej uchwały w zakresie załącznika, w części dotyczącej zwrotu: "Potwierdzam prawdziwość danych wpisanych we wniosku świadomy/świadoma odpowiedzialności karnej".

Rada Miejska w [...], powołując się na art. 90t ust. 4 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 750, 854, 1473 i 1933; dalej jako u.s.o.), podjęła w dniu [...] marca 2025 r. uchwałę numer XIII/82/25 w sprawie ustalenia zasad udzielania stypendium Burmistrza [...]za wybitne osiągnięcia w nauce dla uczniów szkół podstawowych z terenu Gminy [...] (Dz. Urz. Woj. z 2025 r., poz. 1034). Prokurator Okręgowy w [...] zaskarżył powyższą uchwałę w zakresie załącznika do tejże uchwały, w części dotyczącej zwrotu: "Potwierdzam prawdziwość danych wpisanych we wniosku świadomy/świadoma odpowiedzialności karnej.", zarzucając jej istotne naruszenie art. 90t ust. 4 u.s.o. oraz art. 233 § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (tekst jedn. Dz. U. z 2025 r., poz. 383; dalej jako k.k.) przez zawarcie w tym załączniku opisanego powyżej zwrotu. Na podstawie tak sformułowanych zarzutów skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej uchwały w zakresie załącznika do tejże uchwały, w części dotyczącej zwrotu: "Potwierdzam prawdziwość danych wpisanych we wniosku świadomy/świadoma odpowiedzialności karnej". Organ w odpowiedzi na skargę uznał ją za zasadną i na posiedzeniu w dniu [...] stycznia 2026 r. podjął uchwałę nr XXIV/156/26 zmieniającą zaskarżoną uchwalę, przez wykreślenie w załączniku do niej zdania "Potwierdzam prawdziwość danych wpisanych we wniosku świadomy/świadoma odpowiedzialności karnej (Dz. Urz. Woj. z 2026 r., poz. 116). W związku z powyższym organ wniósł o umorzenie postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następujące: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Jak wynika z art. 3 § 2 pkt 5 i 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2026 r., poz. 143 ze zm.; dalej p.p.s.a.) właściwość tych sądów obejmuje kontrolę zgodności z prawem aktów prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej, a także aktów organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, innych niż określone w pkt 5, podejmowanych w sprawach z zakresu administracji publicznej. Stosownie do art. 147 § 1 p.p.s.a. uwzględniając skargę na uchwałę lub akt, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 5 i 6 p.p.s.a., sąd stwierdza nieważność tej uchwały lub aktu w całości lub w części albo stwierdza, że zostały wydane z naruszeniem, prawa, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie ich nieważności. Przepis art. 91 ust. 1 u.s.g. stanowi, że uchwała organu gminy sprzeczna z prawem jest nieważna. Zgodnie natomiast z art. 91 ust. 4 u.s.g. w przypadku nieistotnego naruszenia prawa organ nadzoru nie stwierdza nieważności uchwały, ograniczając się do wskazania, że uchwałę lub zarządzenie wydano z naruszeniem prawa. W orzecznictwie sądów administracyjnych i doktrynie utrwalił się pogląd, że tylko istotne naruszenie prawa stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności aktu (np. uchwały) organu gminy. Za "istotne" naruszenie prawa uznaje się uchybienie prowadzące do skutków, które nie mogą być tolerowane w demokratycznym państwie prawnym. Do nich zalicza się między innymi naruszenie przepisów prawa ustrojowego oraz prawa materialnego, a także przepisów regulujących procedury podejmowania uchwał (por. M. Stahl, Z. Kmieciak: Akty nadzoru nad działalnością samorządu terytorialnego w świetle orzecznictwa NSA i poglądów doktryny, ST 2001 r., z. 1-2, s. 101-102). Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w tak zakreślonych granicach, przeprowadzonej na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a., była w niniejszej sprawie opisana na wstępie uchwała w sprawie ustalenia zasad udzielania stypendium Burmistrza [...]za wybitne osiągnięcia w nauce dla uczniów szkół podstawowych z terenu Gminy [...]. W myśl art. 87 ust. 2 Konstytucji RP akty prawa miejscowego są źródłami prawa powszechnie obowiązującego na obszarze działania organów, które je ustanowiły. Stosownie do art. 94 Konstytucji RP organy samorządu terytorialnego ustanawiają akty prawa miejscowego na podstawie i w granicach upoważnień zawartych w ustawie. Niedopuszczalne jest zarówno pomijanie przez radę gminy materii przekazanej temu organowi do uregulowania na mocy delegacji ustawowej, jak i regulowanie tego, co zostało już uregulowane w źródle prawa powszechnie obowiązującego bądź też modyfikowanie przepisu ustawowego przez akt wykonawczy niższego rzędu. Podkreślić należy, że art. 7 Konstytucji RP nakazuje, aby wszelkie działania organu władzy publicznej były oparte na wyraźnie określonej normie kompetencyjnej. Realizując kompetencję, organ musi uwzględniać treść normy ustawowej. Odstąpienie od tej zasady z reguły stanowi istotne naruszenie prawa. Zaznaczyć przy tym należy, że normy upoważniające powinny być interpretowane w sposób ścisły, literalny. Zakazuje się dokonywania wykładni rozszerzającej przepisów kompetencyjnych oraz wyprowadzania kompetencji w drodze analogii. Natomiast obywatela obowiązuje zasada odwrotna, ponieważ może on czynić wszystko to, czego prawo mu nie zakazuje (por. M. Florczak-Wątor (w) P. Tuleja (red.), Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, wyd. II, red., Warszawa 2023, art. 7). Podstawę zaskarżonej uchwały stanowił przepis art. 90t ust. 4 u.s.o., stanowiący, że w przypadku przyjęcia programów, o których mowa w ust. 1 (tj. regionalnych lub lokalnych programów: 1) wyrównywania szans edukacyjnych dzieci i młodzieży; 2) wspierania edukacji uzdolnionych dzieci i młodzieży), organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego określa szczegółowe warunki udzielania pomocy dzieciom i młodzieży pobierającej naukę na terenie danej jednostki samorządu terytorialnego bez względu na miejsce zamieszkania, formy i zakres tej pomocy, w tym stypendia dla uzdolnionych uczniów oraz tryb postępowania w tych sprawach, uwzględniając w szczególności przedsięwzięcia sprzyjające eliminowaniu barier edukacyjnych, a także osoby lub grupy osób uprawnione do pomocy oraz potrzeby edukacyjne na danym obszarze. Sąd podziela argumentację Prokuratora, że organ wydając zaskarżony akt nie był uprawniony do zawarcia w załączniku do uchwały, zawierającym formularz wniosku o przyznanie stypendium Burmistrza [...] za wybitne osiągnięcia zwrotu: "Potwierdzam prawdziwość danych wpisanych we wniosku świadomy/świadoma odpowiedzialności karnej." Wymaganie złożenia powyższego oświadczenia przez ubiegającego się o przyznanie stypendium wykracza poza zakres upoważnienia określonego w art. 90t ust. 4 u.s.o. Ani ten przepis, ani żaden inny przepis tej ustawy nie daje możliwości nakładania przez organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego na podmiot ubiegający się o stypendium obowiązku składania oświadczenia o znajomości przepisów k.k. w zakresie ponoszenia odpowiedzialności za podanie danych niezgodnych z rzeczywistością. Nałożenie takiego obowiązku na składającego wniosek może mieć miejsce wyłącznie wtedy, gdy przepis ustawy o tym wprost stanowi. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowane jest stanowisko, iż jeżeli ustawodawca zamierza nadać wymaganym oświadczeniom składanym przez zainteresowane podmioty rygor odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń (zeznań), to rygor ten wprowadza wprost do ustawy i dopiero wówczas - w razie przeniesienia kompetencji do określenia przez organ samorządu wzoru informacji i deklaracji - możliwym byłoby odwołanie się przez organ do pouczenia o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń (zeznań), czy złożenia oświadczenia o posiadaniu wiedzy odnośnie do takiej odpowiedzialności. Penalizacja określonych zdarzeń prawnych może nastąpić wyłącznie wprost przepisami rangi ustawowej, a uprawnienia takiego nie można domniemywać. Zgodnie z art. 233 § 6 k.k., przepisy o fałszywych zeznaniach stosuje się odpowiednio do fałszywych oświadczeń złożonych w postępowaniu prowadzonym na podstawie ustawy, jeżeli przepis ustawowy dotyczący tego postępowania wyraźnie przewiduje odebranie oświadczenia pod rygorem odpowiedzialności karnej. Upoważnienie do uprzedzenia o odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, o którym mowa w art. 233 § 6 k.k., musi wynikać z ustawy, na podstawie której prowadzone jest postępowanie. Takiego upoważnienia nie może kreować akt rangi podustawowej. (por. wyrok WSA w Krakowie z 4 marca 2015 r., I SA/Kr 52/15, wyrok WSA w Poznaniu z 19 listopada 2025 r., IV SA/Po 845/25, wyrok WSA w Łodzi z 4 października 2023 r., I SA/Łd 502/23, wyrok WSA w Wrocławiu z 4 października 2017 r., III SA/Wr 484/17, wyrok WSA w Bydgoszczy z 12 czerwca 2019 r., I SA/Bd 156/19). Tożsame stanowisko przyjmuje się również w orzecznictwie sądów karnych, jak i w piśmiennictwie na tle stosowania przepisów art. 233 k.k. (por. wyrok SN z 19 kwietnia 2012 r., III KK 23/12, wyrok SN z 3 września 2015 r., V KK 225/15, W. Wróbel, A. Zoll (red.), K.k. Komentarz. Część szczególna, t. II. Cześć II, WKP 2017, t. 35 do art. 233, M. Filar (red.), K.k. Komentarz, WK 2016, t. 14 do art. 233). Podkreślić należy, że uchylenie załącznika zaskarżonej uchwały w części dotyczącej zakwestionowanego w skardze oświadczenia na podstawie aktu prawa miejscowego wskazanego w odpowiedzi na skargę nie czyni zbędnym dokonania oceny jego legalności i wydania przez sąd wyroku. Zaskarżona uchwała – w brzmieniu pierwotnym – może bowiem być zastosowana do sytuacji z okresu poprzedzającego jej uchylenie. W uchwale z dnia 14 lutego 1994 r., K 10/93 (OTK 1994/1/7) Trybunał podkreślił, że przepis obowiązuje w danym systemie prawa, jeśli można go zastosować do sytuacji z przeszłości, teraźniejszości lub przyszłości. Zatem uprzednie uchylenie zaskarżonej uchwały nie czyni bezprzedmiotowym rozpoznania skargi na tę uchwałę, ani też nie może automatycznie przesądzać o niezasadności skargi (por. wyroki NSA: z 4 listopada 2010 r., II OSK 1783/10 oraz z 24 listopada 2010 r., I OSK 1554/10). Na skutek uchylenia bądź zmiany treści uchwały, przepisy aktu prawa miejscowego tracą moc obowiązującą ze skutkiem ex nunc, tzn. z dniem wejścia w życie przepisu zmieniającego, natomiast wyrok sądu administracyjnego stwierdzający nieważność uchwały (w całości, bądź w części) wywiera skutki prawne ex tunc, tzn. z mocą wsteczną. Dlatego nie było podstaw do umorzenia postępowania sądowoadministracyjnego na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. W związku z tym Sąd – na podstawie art. 147 § 1 p.p.s.a. – stwierdził nieważność zaskarżonej uchwały w zakresie załącznika, w części dotyczącej zwrotu: "Potwierdzam prawdziwość danych wpisanych we wniosku świadomy/świadoma odpowiedzialności karnej."