II SA/Go 490/18

Dnia 8 października 2018 roku Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Krzysztof Rogalski po rozpoznaniu w dniu 8 października 2018 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku S.K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi S.K. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] roku nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania zażaleniowego p o s t a n a w i a : odmówić przyznania prawa pomocy.

S.K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania zażaleniowego. Dnia 10 sierpnia 2018 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął złożony na urzędowym formularzu PPF wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Skarżący podał, iż ma wykształcenie zasadnicze zawodowe, skargę napisał mu profesjonalny prawnik w ramach pomocy pro bono ze względu na skomplikowany charakter sprawy. Z uwagi na zły stan zdrowia skarżący pozostaje na utrzymaniu żony oraz syna i nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Według oświadczenia zawartego w formularzu PPF prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną otrzymującą 878,12 zł emerytury i synem uzyskującym wynagrodzenie 1530 zł netto miesięcznie. Opłaty za mieszkanie, energię elektryczną i media wynoszą łącznie ok. 757 zł miesięcznie, wydatki na leki ok. 200 zł miesięcznie, dojazdy na rehabilitację ok. 100 zł miesięcznie. Poza lokalem mieszkalnym o powierzchni ok. 60 m² skarżący i jego rodzina nie posiadają innych nieruchomości, jak również oszczędności, przedmiotów wartościowych czy innego majątku większej wartości. Zarządzeniem z dnia 27 sierpnia 2018 r. skarżący został wezwany na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a., do uzupełnienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie: a) wyciągów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego oraz jego małżonkę i syna, przedstawiających saldo na tych rachunkach oraz wszystkie operacje finansowe, za okres ostatnich trzech miesięcy, b) dokumentów potwierdzających aktualną wysokość emerytury małżonki skarżącego (np. decyzja w sprawie wysokości emerytury, odcinki emerytalne itp.) c) rachunków (dokumentów) potwierdzających koszty związane z utrzymaniem mieszkania (energia elektryczna, woda, gaz itp.), d) ewentualnych rachunków dotyczących ponoszonych kosztów leczenia, leków, rehabilitacji, e) dokumentów potwierdzających fakt zarejestrowania skarżącego w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna albo poszukująca pracy – o ile skarżący jest zarejestrowany w PUP, f) dokumentów potwierdzających ewentualną niezdolność skarżącego do pracy (np. orzeczenie o stopniu niepełnosprawności – o ile skarżący dysponuje takim dokumentem) - w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy w oparciu o okoliczności wynikające z akt sprawy. Jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru, wezwanie powyższe doręczono w dniu 20 września 2018 r., skarżący odebrał je osobiście. Na powyższe wezwanie nie udzielono odpowiedzi. Wniosek o przyznanie przyznania prawa pomocy należało oddalić. Stosownie do treści art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast w myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie tego prawa spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem, co wynika z treści art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. Oznacza to, że wnioskodawca ma obowiązek współdziałania w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności celem ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć wpływ na ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. W myśl art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenia lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Wezwanie to zostało skutecznie doręczone w dniu 20 września 2018 r., skarżący odebrał je osobiście. Termin do wykonania zarządzenia rozpoczął zatem swój bieg od 21 września 2018 r. i upłynął bezskutecznie z dniem 27 września 2018 r. (dzień roboczy – czwartek). Powyższe wezwanie pozostało bez jakiejkolwiek odpowiedzi. Nie zostały dostarczone m.in. wyciągi z rachunków bankowych skarżącego oraz pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym małżonki i syna, dokumenty potwierdzające ponoszone koszty utrzymania, leczenia, leków czy rehabilitacji, jak również dokumenty potwierdzające aktualną wysokość świadczeń emerytalnych małżonki skarżącego czy też dokumenty potwierdzające jego ewentualny status jako osoby bezrobotnej, poszukującej pracy bądź też ewentualne orzeczenie o niepełnosprawności (o ile skarżący takim orzeczeniem dysponowałby). W tej sytuacji pełna analiza sytuacji majątkowej i życiowej skarżącego okazała się niemożliwa. Należy przy tym podkreślić, że wykazać oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r., I FZ 189/11, LEX nr 948866) – czego skarżący w niniejszej sprawie, w odniesieniu do zadeklarowanej sytuacji majątkowej nie uczynił. Jednocześnie w judykaturze przyjmuje się, że niedopełnienie – nawet w części – obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia lub dokumentów uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (postanowienia NSA z 29 stycznia 2015 r., II OZ 58/15, z 9 lipca 2014 r., I OZ 539/14). W konsekwencji wynikająca z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przesłanka wykazania przez stronę niemożności poniesienia kosztów postępowania nie została spełniona, w związku z czym na podstawie powyższego przepisu orzeczono jak na wstępie.