II SA/Go 141/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Kamila Karwatowicz Sędziowie Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski Sędzia WSA Jarosław Piątek (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 9 kwietnia 2026 r. sprawy ze skargi Prokuratora Okręgowego na uchwałę Rady Gminy z dnia [...] r., Nr LIX/346/24 w sprawie ustalenia wysokości ekwiwalentu pieniężnego dla strażaków ratowników oraz kandydatów na strażaków ratowników będących członkami Ochotniczej Straży Pożarnej działających na terenie Gminy, uczestniczących w działaniu ratowniczym, akcji ratowniczej, szkoleniu lub ćwiczeniu I. stwierdza nieważność § 1 w zakresie słów "strażakom ratownikom oraz" i § 1 pkt 1 i 2 zaskarżonej uchwały, II. w pozostałym zakresie skargę oddala.

Rada Gminy [...], powołując się na art. 18 ust. 2 pkt 15 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 40; dalej jako u.s.g.) oraz art. 15 ust. 1, 1a i 2 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 233; dalej jako u.o.s.p.), podjęła w dniu [...] marca 2024 r. uchwałę nr LIX/346/24 w sprawie ustalenia wysokości ekwiwalentu pieniężnego dla strażaków ratowników oraz kandydatów na strażaków ratowników będących członkami Ochotniczej Straży Pożarnej działających na terenie Gminy [...], uczestniczących w działaniu ratowniczym, akcji ratowniczej, szkoleniu lub ćwiczeniu pożarniczym o następującej treści: § 1. Ustala się stawki ekwiwalentu pieniężnego należnego strażakom ratownikom oraz kandydatom na strażaków ratowników będących członkami Ochotniczej Straży Pożarnej na terenie Gminy [...] w wysokości : 1) 18,00 zł (osiemnaście złotych 00/100) za każdą godzinę udziału w działaniach ratowniczym lub akcji ratowniczej; 2) 15,00 zł (piętnaście złotych 00/100) za każdą godzinę udziału w szkoleniu lub ćwiczeniu ratowniczym; 3) 8,00 złotych (osiem złotych 00/100) za każdą rozpoczętą godzinę szkolenia podstawowego przygotowującego do bezpośredniego udziału w działaniach ratowniczych, kandydata na strażaka ratownika, który ukończył 18 lat, a nie ukończył 65 lat, prowadzonego przez Państwową Straż Pożarną; § 2. Wykonanie uchwały powierza się Wójtowi Gminy [...]. § 3. Traci moc uchwała nr XXXVI/206/22 Rady Gminy [...] z dnia [...] lutego 2022 r. w sprawie ustalenia wysokości ekwiwalentu pieniężnego dla członków Ochotniczej Straży Pożarnej z terenu Gminy [...] uczestniczących w działaniach ratowniczych, akcjach ratowniczych, szkoleniu lub ćwiczeniu pożarniczym organizowanym przez Państwową Straż Pożarną lub Gminę. § 4. Uchwała podlega ogłoszeniu w Dzienniku Urzędowym Województwa [...] i wchodzi w życie z mocą obowiązującą od [...] marca 2024 r. Powyższa uchwała została opublikowana w Dzienniku Urzędowym Województwa [...] z dnia [...] kwietnia 2024 r. pod pozycją [...]. Skargę na powyższą uchwałę złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. Prokurator Okręgowy w [...], który zarzucił, że została podjęta z istotnym naruszeniem prawa, tj.: 1. art. 40 ust. 1 u.s.g. w zw. z art. 15 ust. 1 i 2 u.o.s.p. poprzez: - ustalenie stawki ekwiwalentu pieniężnego należnego strażakom ratownikom oraz kandydatom na strażaków ratowników będących członkami Ochotniczej Straży Pożarnej na terenie Gminy [...] w wysokości 18,00 zł (osiemnaście złotych 00/100) za każdą godzinę udziału w działaniach ratowniczym lub akcji ratowniczej (§ 1 pkt 1), - 15,00 zł (piętnaście złotych 00/100) za każdą godzinę udziału w szkoleniu lub ćwiczeniu ratowniczym (§ 1 pkt 2), - 8,00 złotych (osiem złotych 00/100) za każdą rozpoczętą godzinę szkolenia podstawowego przygotowującego do bezpośredniego udziału w działaniach ratowniczych, kandydata na strażaka ratownika, który ukończył 18 lat, a nie ukończył 65 lat, prowadzonego przez Państwową Straż Pożarną, podczas gdy przepis art. 15 ust. 2 u.o.s.p. uprawnia Rade Gminy (Radę Miejską) do ustalenia ekwiwalentu pieniężnego naliczanego za każdą rozpoczętą godzinę od zgłoszenia wyjazdu z jednostki ochotniczej straży pożarnej, a także poprzez posłużenie się w treści zaskarżonego zapisu terminem "udział", podczas gdy ustawodawca w art. 15 ust. 1 u.o.s.p. (na datę podjęcia zaskarżonej uchwały (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 233) posłużył się terminem uczestnictwo, co stanowi niedopuszczalną modyfikację przepisu kompetencyjnego, a także istotne naruszenie przepisów, 2. art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 1461 – dalej u.o.a.n.) przez zawarcie w § 4 tej uchwały postanowień, że podlega ona ogłoszeniu w Dzienniku Urzędowym Województwa [...] i wchodzi w życie z mocą obowiązująca od [...] marca 2024 roku, a zatem z mocą wsteczną w stosunku do daty podjęcia tego aktu prawa miejscowego. Na podstawie tak sformułowanych zarzutów skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej uchwały w całości. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, wskazując, że w sposób prawidłowy sformułował treść przedmiotowej uchwały i nie można mu postawić zarzutu przekroczenia kompetencji. Organ podkreślił również, odwołując się do Słownika języka polskiego PWN, że terminy "udział" i "uczestnictwo" to terminy tożsame i mogą być używane zamiennie. Słowo "uczestnictwo" (udział) to czynne branie udziału w czymś, współudziału w akcji, wydarzeniu. Organ podkreślił, że w pewnych sytuacjach jest możliwe nadanie aktom normatywnym mocy wstecznej jeżeli zasady demokratycznego państwa prawa nie stoją temu na przeszkodzie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Jak wynika z art. 3 § 2 pkt 5 i 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej p.p.s.a.) właściwość tych sądów obejmuje kontrolę zgodności z prawem aktów prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej, a także aktów organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, innych niż określone w pkt 5, podejmowanych w sprawach z zakresu administracji publicznej. Stosownie do art. 147 § 1 p.p.s.a. uwzględniając skargę na uchwałę lub akt, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 5 i 6 p.p.s.a., sąd stwierdza nieważność tej uchwały lub aktu w całości lub w części albo stwierdza, że zostały wydane z naruszeniem prawa, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie ich nieważności. Przepis art. 91 ust. 1 u.s.g. stanowi, że uchwała organu powiatu sprzeczna z prawem jest nieważna. Zgodnie natomiast z art. 91 ust. 4 u.s.g. w przypadku nieistotnego naruszenia prawa organ nadzoru nie stwierdza nieważności uchwały, ograniczając się do wskazania, że uchwałę lub zarządzenie wydano z naruszeniem prawa. W orzecznictwie sądów administracyjnych i doktrynie utrwalił się pogląd, że tylko istotne naruszenie prawa stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności aktu (np. uchwały) organu gminy. Za "istotne" naruszenie prawa uznaje się uchybienie prowadzące do skutków, które nie mogą być tolerowane w demokratycznym państwie prawnym. Do nich zalicza się między innymi naruszenie przepisów prawa ustrojowego oraz prawa materialnego, a także przepisów regulujących procedury podejmowania uchwał (por. M. Stahl, Z. Kmieciak: Akty nadzoru nad działalnością samorządu terytorialnego w świetle orzecznictwa NSA i poglądów doktryny, ST 2001 r., z. 1-2, s. 101-102). Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w tak zakreślonych granicach była w niniejszej sprawie opisana na wstępie uchwała Rady Gminy [...] w sprawie ustalenia wysokości ekwiwalentu pieniężnego dla strażaków ratowników oraz kandydatów na strażaków ratowników będących członkami Ochotniczej Straży Pożarnej działających na terenie Gminy [...], uczestniczących w działaniu ratowniczym, akcji ratowniczej, szkoleniu lub ćwiczeniu pożarniczym. W myśl art. 87 ust. 2 Konstytucji RP akty prawa miejscowego są źródłami prawa powszechnie obowiązującego na obszarze działania organów, które je ustanowiły. Stosownie do art. 94 Konstytucji RP organy samorządu terytorialnego ustanawiają akty prawa miejscowego na podstawie i w granicach upoważnień zawartych w ustawie. Niedopuszczalne jest zarówno pomijanie przez radę gminy materii przekazanej temu organowi do uregulowania na mocy delegacji ustawowej, jak i regulowanie tego, co zostało już uregulowane w źródle prawa powszechnie obowiązującego bądź też modyfikowanie przepisu ustawowego przez akt wykonawczy niższego rzędu. Podkreślić należy, że art. 7 Konstytucji RP nakazuje, aby wszelkie działania organu władzy publicznej były oparte na wyraźnie określonej normie kompetencyjnej. Realizując kompetencję, organ musi uwzględniać treść normy ustawowej. Odstąpienie od tej zasady z reguły stanowi istotne naruszenie prawa. Zaznaczyć przy tym należy, że normy upoważniające powinny być interpretowane w sposób ścisły, literalny. Zakazuje się dokonywania wykładni rozszerzającej przepisów kompetencyjnych oraz wyprowadzania kompetencji w drodze analogii. Natomiast obywatela obowiązuje zasada odwrotna, ponieważ może on czynić wszystko to, czego prawo mu nie zakazuje (por. M. Florczak-Wątor (w) P. Tuleja (red.), Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, wyd. II, red., Warszawa 2023, art. 7). Zaskarżona uchwała została uchylona na podstawie uchwały Rady Gminy [...] z dnia [...] lutego 2026 r. nr XX/124/26 (Dz. Urz. Woj. [...] z 2026 r., poz. [...]) w sprawie ustalenia wysokości ekwiwalentu pieniężnego dla strażaków ratowników oraz kandydatów ma strażaków ratowników będących członkami Ochotniczej Straży Pożarnej działających ma terenie Gminy [...], uczestniczących w działaniu ratowniczym, akcji ratowniczej, szkoleniu lub ćwiczeniu pożarniczym. Zważyć trzeba, że uchylenie lub zmiana zaskarżonej do sądu administracyjnego uchwały nie czyni zbędnym dokonania oceny jej legalności i wydania przez sąd wyroku, jeżeli zaskarżona uchwała może być zastosowana do sytuacji z okresu poprzedzającego jej uchylenie lub zmianę. Takie stanowisko wyraził Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 14 września 1994 r., W 5/94 (OTK 1994/2/44). Ponadto w uchwale z dnia 14 lutego 1994 r., K 10/93 (OTK 1994/1/7) Trybunał podkreślił, że przepis obowiązuje w danym systemie prawa, jeśli można go zastosować do sytuacji z przeszłości, teraźniejszości lub przyszłości. Zatem uprzednie uchylenie zaskarżonej uchwały nie czyni bezprzedmiotowym rozpoznania skargi na tę uchwałę, ani też nie może automatycznie przesądzać o niezasadności skargi (por. wyroki NSA: z 4 listopada 2010 r., II OSK 1783/10 oraz z 24 listopada 2010 r., I OSK 1554/10, CBOSA). Podstawę prawną zaskarżonej uchwały stanowiły art. 18 ust. 2 pkt 15 i art. 15 u.o.s.p. Zgodnie z pierwszym powołanym przepisem, do wyłącznej właściwości rady gminy należy stanowienie w innych sprawach zastrzeżonych ustawami do kompetencji rady gminy. Jest to norma kompetencyjna o charakterze ogólnym, odsyłająca do upoważnień zawartych w innych ustawach. Takie szczególne upoważnienie zawiera art. 15 u.o.s.p., w myśl którego, w brzmieniu obowiązującym na datę podjęcia zaskarżonej uchwały strażak ratownik OSP, który uczestniczył w działaniu ratowniczym, akcji ratowniczej, szkoleniu lub ćwiczeniu, otrzymuje, niezależnie od otrzymywanego wynagrodzenia, ekwiwalent pieniężny (ust. 1). Ekwiwalent pieniężny otrzymują również: 1) kandydat na strażaka ratownika OSP, o którym mowa w art. 9 ust. 2 pkt 1, 2) strażak ratownik OSP, który brał udział w działaniach, o których mowa w art. 3 pkt 7 - stosownie do posiadanych przez gminę środków finansowych (ust. 1a). Wysokość ekwiwalentu pieniężnego ustala, nie rzadziej niż raz na 2 lata, właściwa rada gminy w drodze uchwały. Wysokość ekwiwalentu nie może przekraczać 1/175 przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego brutto, ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" na podstawie art. 20 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1631 i 1674) przed dniem ustalenia ekwiwalentu pieniężnego. Ekwiwalent pieniężny nalicza się za każdą rozpoczętą godzinę liczoną od zgłoszenia wyjazdu z jednostki ochotniczej straży pożarnej lub gotowości do wyjazdu w celu realizowania zadań, o których mowa w art. 3 pkt 7, bez względu na liczbę wyjazdów w ciągu jednej godziny, a w przypadku kandydata na strażaka ratownika OSP - za każdą rozpoczętą godzinę szkolenia. Ekwiwalent pieniężny jest wypłacany z budżetu właściwej gminy (ust. 2). Należy zwrócić uwagę, że Prokurator w uzasadnieniu skargi przytoczył treść art. 15 ust. 2 zd. 3 u.o.s.p. w brzmieniu obowiązującym do dnia 7 września 2023 r. a więc w okresie poprzedzającym wydanie zaskarżonej uchwały. Zauważyć należy, że powołany art. 15 ust. 2 u.o.s.p. wprost wskazuje, że wysokość ekwiwalentu nalicza się dla strażaka ratownika OSP "za każdą rozpoczętą godzinę liczoną od zgłoszenia wyjazdu z jednostki ochotniczej straży pożarnej lub gotowości do wyjazdu w celu realizowania zadań, o których mowa w art. 3 pkt 7, bez względu na liczbę wyjazdów w ciągu jednej godziny". Posługując się terminologią przyjętą przez ustawodawcę należy zatem odróżnić "ustalenie wysokości ekwiwalentu" od "naliczenia wysokości ekwiwalentu". Ustalenie wysokości ekwiwalentu należy zatem do rady gminy, która w uchwale podjętej na podstawie art. 15 ust. 2 zdanie pierwsze u.o.s.p. ma obowiązek określić kwotową wysokość stawki dla strażaka ratownika OSP, który uczestniczył w działaniu ratowniczym, akcji ratowniczej, szkoleniu lub ćwiczeniu ("Wysokość ekwiwalentu pieniężnego ustala, nie rzadziej niż raz na 2 lata, właściwa rada gminy w drodze uchwały"). Z kolei sposób naliczania ekwiwalentu określa art. 15 ust. 2 zdanie trzecie u.o.s.p., z którego wynika, że ekwiwalent oblicza się za każdą rozpoczętą godzinę liczoną od zgłoszenia wyjazdu z jednostki ochotniczej straży pożarnej lub gotowości do wyjazdu w celu realizowania zadań, o których mowa w art. 3 pkt 7, bez względu na liczbę wyjazdów w ciągu jednej godziny. Przy czym w orzecznictwie podkreśla się, że zwrot "od zgłoszenia wyjazdu z jednostki" odnosi się nie tylko do uczestnictwa w "działaniu ratowniczym lub akcji ratowniczej", ale również uczestnictwa w "szkoleniu lub ćwiczeniu" (por. wyrok NSA 12 czerwca 2025 r., III OSK 1337/24, CBOSA). W judykaturze wskazuje się, że określenie sposobu naliczania ekwiwalentu na poziomie ustawowym zasadniczo powinno czynić zbędnym normowanie go w uchwale ustalającej wysokość ekwiwalentu. O ile dopuszczalnym jest w niektórych przypadkach powtórzenie przez prawodawcę gminnego treści przepisu ustawy. Takie powtórzenia wówczas należy traktować jako superfluum normatywne, a więc nieszkodliwe powielenie przepisu ustawowego w akcie prawa miejscowego nakierowane na poprawę jego czytelności i komunikatywności - superflua admittere securius est, quam necessaria omittere (bezpiecznej jest dopuścić rzeczy zbyteczne aniżeli opuścić rzeczy konieczne). Jednakże powtórzenie ustawy musi być pełne, w pełni tożsame z regulacją wyższego rzędu, tak aby nie było wątpliwości co do zakresu normy rekonstruowanej z aktu prawa miejscowego i jej zgodności z ustawą. Jeśli nie zachodzi powyższa tożsamość, można mówić o sprzeczności z ustawą, którą należy uznać za istotne naruszenie prawa przez akt prawa miejscowego, pozostające w kolizji z konstytucyjną zasadą praworządności (zob. wyrok NSA z dnia 19 lutego 2025 r., III OSK 1596/23, wyrok NSA z dnia 7 marca 2025 r., III OSK 2033/23, wyrok NSA z dnia 12 czerwca 2025 r., III OSK 1337/24, CBOSA). Z takim przypadkiem mamy do czynienia w zaskarżonej uchwale, w której Rada Gminy określiła nie tylko wysokość ekwiwalentu dla strażaków ratowników OSP przez wskazanie stawki godzinowej (do czego była uprawniona i zobowiązana), ale także wskazała - odmiennie niż stanowi ustawa - że przysługuje on "za każdą godzinę udziału w działaniach ratowniczych lub akcji ratowniczej" (§ 1 pkt 1) i "za każdą godzinę udziału w szkoleniu lub ćwiczeniu pożarniczym" (§ 1 pkt 2). Taka regulacja zaskarżonej uchwały stoi w wyraźnej sprzeczności z zakresem upoważnienia ustawowego, które zezwala organowi stanowiącemu gminy jedynie na ustalenie wysokości ekwiwalentu, a nie na określenie sposobu jego obliczania. Ponadto decydując się na zbędne powtórzenie ustawy Rada Gminy uczyniła to w sposób niepełny, a mianowicie pominęła dalszą część przepisu art. 15 ust. 2 zd. 3 u.o.s.p., określającą moment, od którego nalicza się ekwiwalent, co może prowadzić do sporów na tym tle, a mianowicie wywodzenia, że taki ekwiwalent liczony powinien być nie od zgłoszenia wyjazdu, lecz okresu wcześniejszego, np. pojawienia się w jednostce OSP. Podzielić należy także zastrzeżenia Prokuratora co do wskazania w § 1 uchwały, że ekwiwalent przysługuje za każdą godzinę "udziału" w działaniu ratowniczym, akcji ratowniczej (§ 1 pkt 1), szkoleniu lub ćwiczeniu (§ 1 pkt 2). Mianowicie, jak trafnie wskazano w uzasadnieniu skargi, ustawodawca w treści art. 15 ust. 1 (zdanie pierwsze) u.o.s.p. nie posłużył się terminem "udział", lecz terminem "uczestnictwo". Natomiast skorzystanie w uchwale z terminu innego niż ustawowy, dla określenia działania, które rodzi obowiązek naliczania ekwiwalentu (za każdą rozpoczętą godzinę "udziału" - jak stanowi zaskarżona uchwała, a nie za "uczestniczenie" - jak przewiduje ustawa) rodzi niebezpieczeństwo, że przy realizacji prawa do ekwiwalentu w postaci naliczenia jego wysokości, pojęciu temu będzie nadawana treść inna od ustawowej. Podkreślenia wymaga, iż zgodnie z Wielkim Słownikiem Języka Polskiego "uczestnictwo" jest pojęciem szerszym niż "udział"; jest hiperonimem (określeniem nadrzędnym) dla pojęcia udziału, co oznacza, iż wbrew twierdzeniom organu nie można używać ich zamiennie (por. wyroki NSA: z 13 września 2023 r., III OSK 2588/22, z 12 czerwca 2025 r., III OSK 1337/24, z 19 lutego 2025 r.,III OSK 1596/23, z 9 kwietnia 2025 r., III OSK 556/24, wyroki WSA: w Rzeszowie z 25 marca 2025 r., II SA/Rz 21/25, w Kielcach z 5 listopada 2025 r., II SA/Ke 331/25, w Łodzi z 9 kwietnia 2025 r., III SA/Łd 48/25, WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 17 grudnia 2025 r., II SA/Go 646/25, CBOSA). Zdaniem Sądu Rada Miejska nie naruszyła postanowień art. 15 ust. 1a i ust. 2 u.o.s.p. Zgodnie z tym przepisem - ekwiwalent pieniężny otrzymuje również kandydat na strażaka ratownika OSP, o którym mowa w art. 9 ust. 2 pkt 1. W orzecznictwie zasadnie stwierdza się, że ekwiwalent pieniężny przysługuje kandydatowi na strażaka ratownika OSP wyłącznie za uczestnictwo w szkoleniu podstawowym przygotowującym do bezpośredniego udziału w działaniach ratowniczych. Uzasadnieniem takiego stanowiska jest uregulowany w art. 15 ust. 2 ustawy z 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych sposób naliczania ekwiwalentu pieniężnego dla kandydatów na strażaków ratowników, tj. za każdą rozpoczętą godzinę szkolenia (wyrok WSA w Łodzi z dnia 5 sierpnia 2025 r., III SA/Łd 351/25, CBOSA). Zgodnie zaś z art. 9 ust. 2 pkt 1 u.o.s.p. - kandydatem na strażaka ratownika OSP jest strażak OSP, który ukończył 18 lat, a nie ukończył 65 lat, i który jest uczestnikiem szkolenia podstawowego przygotowującego do bezpośredniego udziału w działaniach ratowniczych. Tym samym w § 1 pkt 3 uchwały stanowiący że ustala się ekwiwalent pieniężny dla kandydata na strażaka za "każdą rozpoczętą godzinę szkolenia" nie narusza postanowień art. 15 ust. 2 zd. 3 u.o.s.p. Jak już wyżej wskazano, w treści uchwały ustalającej wysokość ekwiwalentu mogą znaleźć się postanowienia powtarzające treść przepisów ustawy, w tym przypadku art. 15 ust. 1a i ust. 2 w zw. z art. 9 ust. 2 pkt 1 u.o.s.p. Zdaniem Prokuratora § 4 uchwały narusza zasadę lex retro non agit. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę nie podziela tego stanowiska. W myśl art. 2 ust. 1 u.o.a.n., ogłoszenie aktu normatywnego w dzienniku urzędowym jest obowiązkowe. Akty prawa miejscowego stanowione przez organy gminy publikowane są w wojewódzkim dzienniku urzędowym (art. 13 pkt 2 u.o.a.n.). Zgodnie z art. 4 u.o.a.n., akty normatywne, zawierające przepisy powszechnie obowiązujące, ogłaszane w dziennikach urzędowych wchodzą w życie po upływie czternastu dni od dnia ich ogłoszenia, chyba że dany akt normatywny określi termin dłuższy. Jak stanowi jednocześnie ust. 2 ww. przepisu, w uzasadnionych przypadkach akty normatywne mogą wchodzić w życie w terminie krótszym niż 14 dni, a jeżeli ważny interes prawny państwa wymaga natychmiastowego wejścia w życie aktu normatywnego i zasady demokratycznego państwa prawnego nie stoją temu na przeszkodzie, dniem wejścia w życie może być dzień ogłoszenia aktu w dzienniku urzędowym. Natomiast art. 5 tej ustawy stanowi, że przepisy art. 4 nie wyłączają możliwości nadania aktowi normatywnemu wstecznej mocy obowiązującej, jeżeli zasady demokratycznego państwa prawnego nie stoją temu na przeszkodzie. Jak wynika z przywołanych powyższej regulacji prawnych, nadanie aktowi prawnemu mocy wstecznej jest dopuszczalne tylko wówczas, gdy zasady demokratycznego państwa prawnego nie stoją temu na przeszkodzie (art. 5 u.o.a.n.). Jedną z konstytucyjnych zasad państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP) jest zasada niedziałania prawa wstecz (lex retro non agit). Zasada ta nie ma charakteru absolutnego i w wyjątkowych sytuacjach może zostać nadana moc wsteczna aktowi prawnemu. Problem niedziałania prawa wstecz był już przedmiotem rozważań Trybunału Konstytucyjnego, który kilkakrotnie wypowiadał się, że zakaz lex retro non agit dotyczy zwłaszcza przepisów normujących prawa i obowiązki obywateli, jeżeli prowadzi to do pogorszenia ich sytuacji w stosunku do stanu poprzedniego. Odstąpienie od tej zasady dopuszczalne jest jedynie wyjątkowo i tylko z usprawiedliwionych względów, gdy jest to konieczne dla realizacji wartości konstytucyjnej ocenianej jako ważniejsza od wartości chronionej zakazem retroakcji (orzeczenie z dnia 30 listopada 1993 r. sygn. akt K 18/92, OTK 1993, Nr 2, poz. 41; wyrok z dnia 27 lutego 2002 r. sygn. akt K 47/01, OTK-A 2002, Nr 1, poz. 6; orzeczenie z dnia 19 października 1993 r. sygn. akt K 14/92, OTK 1993, Nr 2, poz. 35; wyrok z dnia 31 stycznia 2001 r. sygn. akt P 4/99, OTK 2001, Nr 1, poz. 15). Dodatkowo podkreśla się, że wsteczna moc prawa może dotyczyć, co do zasady, ewentualnie tylko przyznania praw. Z całą stanowczością natomiast należy wykluczyć możliwość zastosowania tej normy do nakładania obowiązków (zob. wyroki NSA z dnia 19 listopada 2010 r. sygn. akt II FSK 1272/09, z dnia 5 lutego 2015 r. sygn. akt II FSK 3195/12, dostępne w CBOSA). W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego przyjmuje się, że dla zastosowania art. 4 ust. 2 u.o.a.n. "muszą (...) istnieć dostatecznie przekonywujące argumenty uzasadniające odstąpienie od zasady co najmniej czternastodniowego okresu vacatio legis. To odstąpienie jest jednak dopuszczalne - zdaniem Trybunału Konstytucyjnego - tylko w szczególnych okolicznościach, gdy przemawia za tym inna zasada prawnokonstytucyjna" (wyrok TK z dnia 10 grudnia 2002 r. sygn. akt K 27/02, OTK-A 2002, Nr 7, poz. 92). W przedmiotowej sprawie organ nadał zaskarżonej uchwale wsteczną moc obowiązującą poprzez stwierdzenie, że "Uchwała podlega ogłoszeniu w Dzienniku Urzędowym Województwa [...] i wchodzi w życie z mocą obowiązującą od [...] marca 2024 r." Uchwała została natomiast ogłoszona w Dzienniku Urzędowym w dniu [...] kwietnia 2024 r. W ocenie Sądu należy stwierdzić, że nadaniu wstecznej mocy obowiązującej postanowieniom Uchwały nie sprzeciwiają się zasady demokratycznego państwa prawnego, skoro na jej mocy przyznane zostały strażakom ratownikom OSP oraz kandydatom na strażaków określone prawa. Stwierdzenie nieważności w pewnej części uchwały nastąpiło z innych przyczyn. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 147 § 1 p.p.s.a., stwierdził nieważność § 1 w zakresie słów "strażakom ratownikom oraz" i § 1 pkt 1 i 2 zaskarżonej uchwały oraz w pozostałym zakresie skargę oddalił (art. 151 p.p.s.a.).