II SA/Go 1151/17

Dnia 21 maja 2018 roku Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Krzysztof Rogalski po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2018 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku R.S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi R.S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania p o s t a n a w i a : 1. przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, 2. ustanowić radcę prawnego.

R.S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania. Postanowieniem z dnia 6 marca 2018 r., sygn. akt II SA/Go 1151/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. odrzucił powyższą skargę, natomiast kolejnym postanowieniem z dnia 23 kwietnia 2018 r. odrzucił wniosek skarżącego o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Dnia 24 kwietnia 2018 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. wpłynął złożony na urzędowym, prawidłowo wypełnionym formularzu PPF wniosek o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. Wnioskodawca podał, iż wraz z małżonką dysponują dochodem w łącznej wysokości 2.356 zł netto, przy czym renta skarżącego wynosi ok. 844 zł, zaś wynagrodzenie jego małżonki 1492 zł. Wspólne dochody wydawane są w całości na bieżące wydatki: czynsz, opłaty za energię elektryczną zakup żywności, leków, odzieży. Skarżący według własnego oświadczenia nie posiada oszczędności w gotówce, papierach wartościowych, nieruchomości, pojazdów mechanicznych ani innych wartościowych rzeczy ruchomych. Zajmuje mieszkanie komunalne w budynku wielorodzinnym o powierzchni ok. 35 m². Miesięczne koszty utrzymania to: czynsz za lokal – 537,74 zł, energia elektryczna – 180 zł. Córka skarżącego prowadzi własne gospodarstwo domowe. Dokumentacja nadesłana w ramach uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy co do zasady potwierdza ponoszone koszty utrzymania, wynika z niej nadto, iż skarżący ponosi koszt zakupu leków wynoszący od ok. 154 do 309 zł miesięcznie. Wniosek o przyznanie prawa pomocy okazał się zasadny. Stosownie do treści art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania Natomiast w myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Jej celem jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, między innymi kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem, co wynika z treści art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu, bez majątku oraz pozbawionych obiektywnie możliwości uzyskania środków z jakichkolwiek źródeł (postanowienie NSA z 26 października 2010 r., I OZ 819/10, LEX nr 742076). Ponadto prawo pomocy ma służyć najuboższym, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu (H. Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007 nr 4, s. 36-39). Analiza treści wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz nadesłanej przez skarżącego dokumentacji prowadzi do konkluzji, że spełnia on przesłanki do udzielenia prawa pomocy. Z nadesłanych kopii decyzji o waloryzacji świadczenia rentowego wynika, iż wysokość renty skarżącego wynosi obecnie 841,91 zł netto, zaś wynagrodzenie za pracę jego małżonki wynosi – jak wynika z wydruków z rachunku bankowego – 1492 zł netto. Wykazane wydatki na utrzymanie mieszkania (opłaty za energię elektryczną, czynsz za lokal komunalny) wynoszą ok. 610 zł miesięcznie, przy czym w świetle przedłożonej dokumentacji, okoliczności powszechnie znanych i doświadczenia życiowego powyższą kwotę należy uznać za wiarygodną. Różnica pomiędzy wysokością czynszu zadeklarowaną w formularzu PPF a zawartą w nadesłanej później informacji o wysokości czynszu, datowanej na [...] kwietnia 2018 r. wynika najprawdopodobniej z zakończenia sezonu grzewczego. Dodatkowo należności za leki pochłaniają kwoty rzędu kilkuset złotych miesięcznie – do wniosku załączono trzy faktury z apteki za kwiecień 2018 r. na kwoty od 154,52 zł do 309,23 zł. Wprawdzie w orzecznictwie wskazuje się, że posiadanie przez stronę stałych dochodów co do zasady wyklucza możliwość pełnego zwolnienia od kosztów sądowych (postanowienie NSA z 11 marca 2011 r., II GZ 89/11, LEX nr 783930), jednakże w niniejszej sprawie, z uwagi na bardzo skromne dochody skarżącego oraz jego małżonki, a także ponoszone co miesiąc wydatki na leki, przyznanie skarżącemu tego zwolnienia należy uznać za zasadne. Rozstrzygnięcie zawarte w pkt 1 oznacza zatem, że skarżący będzie zwolniony od obowiązku poniesienia ewentualnych kosztów sądowych – o ile obowiązek poniesienia takowych w niniejszej sprawie powstanie. Dodatkowo stwierdzić należało, iż wydatek związany z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika przekracza możliwości finansowe skarżącego. Z tego względu zasadne jest przyznanie mu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego, o czym rozstrzygnięto w pkt 2 postanowienia. W świetle powyższych okoliczności, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. orzeczono jak na wstępie.