II SA/Gl 96/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędziowie Sędzia NSA Łucja Franiczek (spr.), Sędzia WSA Artur Żurawik, Protokolant Starszy referent Damian Szczurowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 sierpnia 2020 r. sprawy ze skargi K. W., S. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt w zakładzie opiekuńczo - leczniczym uchyla zaskarżoną decyzję.

Decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta B. działając na podstawie art. 193 ust. 1 pkt 2, ust. 2 i 6 oraz art. 194 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r. poz. 697) oraz art. 18 ust. 2, 3 i 7 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1973 ze zm.) i uchwały Nr [...] Rady Miejskiej w B. z dnia [...] w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, ustalił odpłatność za pobyt M. W. ur. [...] córki skarżących K. W. i S. K., w zakładzie opiekuńczo-leczniczym na mocy orzeczenia sądu za okres od 17 marca 2015 r. do 29 lutego 2016 r. w łącznej wysokości 19720,64 zł, zobowiązując skarżących do uiszczenia tej kwoty. Pismem z dnia 18 września 2019 r. skarżący domagali się stwierdzenia nieważności powyższej decyzji jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa. Skarżący podnieśli, że zakład opiekuńczo-wychowawczy, w którym została umieszczona ich córka na mocy orzeczenia Sądu Rejonowego dla W. z dnia [...] sygn. akt[...] , nie został uwzględniony w katalogu form pieczy zastępczej, wymienionych w ustawie o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Dla poparcia stanowiska skarżący przywołali wyrok WSA w Gliwicach w sprawie IV SA/Gl 93/19. Stąd też ich zdaniem, bezpodstawnie zastosowano regulację tej ustawy dla obciążenia ich należnością na pobyt córki w zakładzie opiekuńczo-wychowawczym. Nadto, skarżący podnieśli, że zgodnie z art. 193 ust. 7 ustawy, opłaty nie ustala się wobec rodziców dziecka, pozostawionego bezpośrednio po urodzeniu. Po rozpoznaniu wniosku Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia [...] odmówiło stwierdzenia nieważności przedmiotowej decyzji. Po zacytowaniu treści art. 18 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, Kolegium uznało, że z mocy ust. 7 tej ustawy, stosuje się odpowiednio art. 193 ust. 2, 6-8, 194 i art. 195 ustawy o wspieraniu rodziny. Stąd też kwestionowana decyzja nie jest obarczona żadną z wad, wymienionych w art. 156 § 1 kpa. Gdy zaś idzie o zarzut pozostawienia dziecka bezpośrednio po urodzeniu, organ uznał, że w dacie wydania decyzji organ I instancji nie miał wiedzy o tej okoliczności. Skarżący dopiero w dniu 8 stycznia 2019 r. dołączyli dokumenty, z których wynikać może taki fakt. Kwestia ta może zatem stanowić jedynie przesłankę wznowieniową. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący ponowili dotychczasowe zarzuty i argumentację. Jednakże zaskarżoną decyzją po ponownym rozpoznaniu sprawy w innym składzie, Kolegium utrzymało w mocy decyzję odmowną, powielając dotychczasową argumentację co do odpowiedniego zastosowania ustawy o wspieraniu rodziny. W skardze do sądu administracyjnego skarżący zarzucili naruszenie: 1) art. 193 ust. 1 w zw. z art. 2 ust. 2, art. 34 i art. 93 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny, poprzez błędne uznanie, że zostały spełnione przesłanki do nałożenia na nich opłaty za pobyt córki w zakładzie opiekuńczo-leczniczym, podczas gdy tego rodzaju placówka nie została uwzględniona w katalogu form pieczy zastępczej, 2) art. 193 ust. 7 tej ustawy – poprzez nieuwzględnienie faktu pozostawienia córki bezpośrednio po urodzeniu, 3) art. 7, 8, 15, 75, 77 § 1 i 80 kpa – poprzez nienależyte wyjaśnienie okoliczności sprawy, 4) art. 107 § 3 w zw. z art. 11 i 9 kpa – poprzez nienależyte uzasadnienie decyzji. Na tej podstawie skarżący wnieśli o uchylenie decyzji Kolegium, domagając się ich przesłuchania na okoliczność, że informowali pracownika MOPS w B. o pozostawieniu córki bezpośrednio po urodzeniu, w toku postępowania o ustaleniu opłaty za pobyt w placówce leczniczo-opiekuńczej. Nadto, wnieśli o połączenie sprawy ze skargą na decyzję Kolegium nr [...] W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga musiała odnieść skutek, aczkolwiek nie wszystkie zawarte w niej zarzuty należało podzielić. Zasadnie Kolegium stwierdziło, że istnieje podstawa prawna do obciążenia rodziców dziecka, umieszczonego w zakładzie opiekuńczo-leczniczym, kwotą poniesionej przez powiat opłaty za wyżywienie i zakwaterowanie dziecka. Aczkolwiek w kwestionowanej decyzji, nie powołano pełnej podstawy prawnej rozstrzygnięcia, to jednak w uzasadnieniu decyzji zacytowano treść art. 18 ust. 7 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, który dotyczy niniejszej sprawy. Zatem brak podstaw do ferowania zarzutu rażącego naruszenia prawa, bądź wydania decyzji bez podstawy prawnej w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Przywołany przez skarżących wyrok tut. Sądu nie dotyczy zaś okoliczności niniejszej sprawy. Zdaniem sądu administracyjnego, błędnie jednak Kolegium zakwalifikowało drugi zarzut skarżących jako przesłankę wznowieniową z art. 145 § 1 pkt 5 kpa. Z mocy powołanego wyżej art. 18 ust. 7 zd. 2 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej, odpowiednie zastosowanie ma m.in. przepis art. 193 ust. 7 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, wyżej powołanej. Oznacza to, że obowiązku zwrotu opłaty nie stosuje się do rodziców dziecka pozostawionego bezpośrednio po urodzeniu. Zatem wydanie decyzji o obciążeniu rodziców kwotą poniesionych przez powiat opłaty za pobyt dziecka w zakładzie opiekuńczo-leczniczym, musi być poprzedzone zbadaniem, czy rodzice pozostawili dziecko bezpośrednio po urodzeniu. Tymczasem z akt postępowania, zakończonego kwestionowaną decyzją, objętą wnioskiem o stwierdzenie nieważności, wynika, że organ I instancji nie pouczył skarżących o treści art. 193 ust. 7 ustawy o wspieraniu rodziny... (vide: zawiadomienie o wszczęciu postępowania z dnia [...] r. – k. 10 akt adm.). ani też nie przeprowadził żadnego postępowania wyjaśniającego w tym zakresie. Odróżnić zaś należy przypadek nienależytego zebrania materiału dowodowego od braku przeprowadzenia jakiegokolwiek postępowania wyjaśniającego. Nowe okoliczności faktyczne i nowe dowody, które nie były znane organowi z tej przyczyny, że w ogóle nie zbadano okoliczności sprawy, wbrew wymogowi z art. 7, 8 i 9 kpa, uzasadniają zaś stwierdzenie nieważności decyzji jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa. O rażącym naruszeniu prawa nie można bowiem mówić jedynie w przypadku błędnego zastosowania prawa materialnego. Także naruszenie przepisów postępowania administracyjnego może oznaczać kwalifikowaną wadę decyzji z uwagi na dotkliwe skutki dla strony, której nie pouczono prawidłowo o jej prawach i obowiązkach oraz okolicznościach faktycznych i prawnych, które mają wpływ na ustalenie tych praw o obowiązków. Zatem niezależnie od faktu, czy organ I instancji wiedział o pozostawieniu dziecka przez skarżących bezpośrednio po urodzeniu, brak pouczenia skarżących o treści art. 193 ust. 7 ustawy o wspieraniu rodziny... oraz nieprzeprowadzenie z urzędu jakiegokolwiek postępowania w tym zakresie przed wydaniem decyzji o obciążeniu kwotą opłaty, poniesionej przez powiat, uzasadniał stwierdzenie nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Dopiero po wyeliminowaniu wadliwej decyzji z obrotu prawnego, możliwe byłoby rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej – po zbadaniu kwestii, czy skarżący pozostawili córkę bezpośrednio po urodzeniu. W postępowaniu nieważnościowym nie prowadzi się bowiem postępowania wyjaśniającego co do istotny sprawy – w przeciwieństwie do trybu wznowieniowego. Z tych względów zaskarżona decyzja jako wydana wskutek błędnej wykładni art. 156 § 1 pkt 2 i art. 145 § 1 pkt 5 kpa, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, podlegała uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.). Odnosząc się zaś do wniosku skarżących o ich przesłuchanie, wyjaśnić należy, że w świetle art. 106 § 3 cyt. ustawy, w postępowaniu przed sądem administracyjnym, dopuszczalny jest jedynie dowód uzupełniający z dokumentu. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Kolegium winno zatem orzec o uchyleniu decyzji poprzedzającej tego organu i stwierdzeniu nieważności decyzji organu I instancji. Otworzy to drogę do ponownego rozpatrzenia sprawy przez organ I instancji w zakresie podstaw do obciążenia skarżących kwotą opłaty za pobyt córki w placówce opiekuńczo-leczniczej po uprzednim zbadaniu, czy wystąpiła przesłanka z art. 193 ust. 7 ustawy o wspieraniu rodziny... w zw. z art. 18 ust. 7 zd. 2 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej. ec