II SA/Gl 770/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski, Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Matan (spr.), Sędzia WSA Artur Żurawik, Protokolant specjalista Magdalena Dąbek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi K. D. (D.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu zatrzymanego prawa jazdy oddala skargę.

Starosta K. decyzją [...] nr [...], działając na podstawie art. 12 ust. 2 pkt. 2 i 3 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt. 2 i 3 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (dalej: ustawa) odmówił K. D. (dalej: skarżący) zwrotu zatrzymanego prawo jazdy kat. AM,B1,BE,C,C1,CE,C1E w związku z prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego o zakazie prowadzenia pojazdów mechanicznych w zakresie kat. B na okres 3 lat. Jak wskazano w uzasadnieniu, wnioskiem z dnia 12 czerwca 2018 r. zainteresowany wystąpił do Starosty K. o zwrot zatrzymanego prawa jazdy kategorii AM,B1,BE,C,C1,CE,C1E,T. Zgodnie z art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy prawo jazdy nie może być wydane osobie w stosunku do której został orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych - w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu. Przepis ten, jak stanowi art. 12 ust. 2 ww. ustawy, stosuje się także wobec osoby ubiegającej się o wydanie lub zwrot zatrzymanego prawa jazdy, a także o przywrócenie uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii: 1) B1 lub B - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii AM, A1, A2 lub A; 2) AM, A1, A2, A, C1, C, D1 lub D - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B; 3) B+E, C1+E, C+E, D1+E lub D+E - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B lub odpowiednio kategorii C1, C, D1 lub D. Wyrokiem z dnia [...], Sąd Rejonowy w K. [...] Wydział Karny uznał skarżącego za winnego popełnienia przestępstwa z art. 178 a § 1 k.k., polegającego na tym, że w dniu [...] w miejscowości L. kierował samochodem osobowym, będąc w stanie nietrzeźwości. W punkcie 2 sentencji wyroku Sąd Rejonowy orzekł wobec niego o zakazie prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na okres 3 lat. W związku z tym wyrokiem Starosta K. decyzją z dnia [...] orzekł o cofnięciu skarżącemu uprawnień do kierowania pojazdami w zakresie kategorii B. W odwołaniu od tej decyzji strona podniosła, iż Sąd orzekł o zakazie prowadzenia pojazdów mechanicznych tyko w zakresie kategorii B. Jak stwierdził, może otrzymać pozostałe kategorie prawa jazdy, które wcześniej posiadała tj. kat AM,B1,BE,C,C1,CE,C1E. Rozstrzygnięcie Sądu jest zgodne z obowiązującymi przepisami art. 42 § 2 k.k., zgodnie z którymi Sąd orzeka zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych albo pojazdów określonego rodzaju, co miało miejsce w tym przypadku. Zaznacza, że gdyby wolą ustawodawcy było uniemożliwienie zwrotu prawo jazdy innych kategorii niż tych które zatrzymano wyrokiem sądu, to wówczas dokonałby on stosownych zmian w kodeksie karnym, czego nie uczynił uchwalając ustawę o kierujących pojazdami. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie (dalej: Kolegium) decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymało rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy, podzielając jego stanowisko co do zaistnienia podstawy do odmowy zwrotu prawa jazdy. Kolegium wyjaśniło, iż zakaz wynikający z art. 12 ust. 1 i ust. 2 ustawy dotyczy nie tylko wydania prawa jazdy ale także wszystkich innych czynności organu, których skutkiem byłoby uzyskanie uprawnień do kierowania pojazdami w okresie i zakresie wynikającym z sądowego zakazu prowadzenia pojazdów określonej kategorii. Kluczowym zagadnieniem w niniejszej sprawie jest natomiast odpowiedź na pytanie, czy w okresie zatrzymania prawa jazdy kategorii B, orzeczonego prawomocnym wyrokiem sądowym, strona może ubiegać się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy kategorii AM,B1,BE,C,C1,CE,C1E jeśli takie kategorie posiadała w chwili orzeczenia w stosunku do niej środka karnego w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów, mechanicznych (za wyłączeniem kategorii AM,B1,BE,C,C1,CE,C1E). Kolegium, podzielając stanowisko organu I instancji, wyjaśniło, iż wykładnia przepisów art. 12 ust. 1 i ust. 2 ustawy, a szczególnie zawartego w nich zwrotu "wydanie prawa jazdy", sprawiała pewne trudności interpretacyjne, to w obecnym kształcie, przyjętym poprzez nowelizację ustawy w dniu 26 czerwca 2014r., nie ma już wątpliwości w tym zakresie. Ustawodawca zdecydował się na doprecyzowanie kwestii zwrotu zatrzymanego prawa jazdy, dodając do art. 12 ust. 2 ustawy postanowienie: "przepis ust. 1 pkt 2 stosuje się także wobec osoby ubiegającej się o wydanie prawa jazdy lub zwrot zatrzymanego prawa jazdy, a także o przywrócenie uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii" (poprzedni kształt tego przepisu brzmiał: przepis ust. 1 pkt 2 stosuje się także wobec osoby ubiegającej się o wydanie prawa jazdy kategorii). Tym samym starosta jest zobligowany do odmowy zwrotu prawa jazdy kategorii między innymi: A, C, BE,CE w czasie trwania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B, przy czym zakaz ten odnosi się nie tylko do kierowców ubiegających się po raz pierwszy o prawo jazdy danej kategorii (innego niż kategoria A,C,BE,CE) w czasie trwania zakazu, ale dotyczy również kierowców posiadających już takie uprawnienia - przez wstrzymanie możliwości ich wykonywania na czas trwania zakazu sądowego, orzeczonego co do pojazdów objętych prawem jazdy kategorii B. Przywołane unormowania wskazują, że ustawa o kierujących pojazdami przypisała wyrokowi zakazującemu prowadzenie pojazdów mechanicznych objętych prawem jazdy kategorii B walor zdarzenia prawnego w zakresie stosunków administracyjnych powstających w sferze uprawnień do prowadzenia pojazdów mechanicznych. Mając na uwadze charakter i znaczenie uprawnień objętych prawem jazdy kategorii B oraz powiązanie z innymi kategoriami prawodawca w unormowaniu zawartym w art. 12 ust. 2 pkt 2 ustawy o kierujących pojazdami rozciągnął skutki orzeczenia karnego w zakresie prawa jazdy kategorii B także na inne uprawnienia do prowadzenia pojazdów, przy czym skutki te dotyczą jednako zarówno ubiegającego się o prawo jazdy określonej kategorii, jak i dysponującego już takim prawem jazdy. Zestawiając postanowienia art. 12 ustawy o kierujących pojazdami z treścią art. 178a § 1 w zw. z art. 42 Kodeksu karnego i art. 182 § 2 Kodeksu karnego wykonawczego nietrudno dostrzec, że wspólnym celem tych unormowań jest bezpieczeństwo w komunikacji, wszak zachowania kwalifikowane, stypizowane w art. 178a k.k., godzą w bezpieczeństwo ruchu. Ratio legis zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych stanowi wykluczenie z ruchu drogowego takich kierowców, którzy wykazali, że zagrażają bezpieczeństwu w komunikacji, zwłaszcza jeżeli uczynili to znajdując się w stanie nietrzeźwości lub po spożyciu alkoholu. Należy zatem twierdzić, że inne rozumienie art. 12 ust. 2 pkt 2 ustawy o kierujących pojazdami doprowadziłoby do sytuacji, w której osoby nieposiadające w dacie orzeczonego zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych kategorii B prawa jazdy innej kategorii, nie mogłyby się ubiegać o wydanie prawa jazdy i kierować pojazdami np. kategorii A,C,BE,CE gdy tymczasem osoby posiadające już takie uprawnienia w dacie orzeczonego zakazu mogłyby je swobodnie wykonywać. Oznaczałoby to nierówne traktowanie sprawców, wobec których orzeczono sądownie taki sam zakaz, ale - co najważniejsze - byłoby to sprzeczne z celem przyjętych rozwiązań prawnych, jakim jest niedopuszczanie do ruchu drogowego osób, które swoim postępowaniem, przez prowadzenie pojazdu w stanie nietrzeźwości, zagroziły bezpieczeństwu w komunikacji. Nie do zaakceptowania jest sytuacja, w której osoba z orzeczonym sądownie zakazem prowadzenia pojazdów objętych prawem jazdy kategorii B mogłaby - w okresie obowiązania zakazu - wciąż korzystać z innych uprawnień do prowadzenia pojazdów i nadal stwarzać (niekiedy wręcz większe) zagrożenie w ruchu przez prowadzenie innych pojazdów (jak w niniejszej sprawie: samochodów ciężarowych kat. C,C+E) w stanie nietrzeźwości. Fakt, że przed wyrokiem sądu karnego skarżący legitymował się prawem jazdy obejmującym kat. AM,B,B1,BE,C,C1,CE,C1E zaś Sąd prawomocnym wyrokiem odebrał mu je tylko częściowo, tzn. zakazał prowadzenia pojazdów mechanicznych w zakresie kat. B nie oznacza że w trakcie obowiązywania tego zakazu, skarżący może prowadzić pojazdy mechaniczne objęte pozostałymi kategoriami. Taka działalność jest bowiem objęta zakazem wprowadzonym w unormowaniach art. 12 ustawy o kierujących pojazdami. W skardze z 16 sierpnia 2018 r. K. D., reprezentowany przez pełnomocnika, podnosi zarzuty dotyczące naruszenia przepisów: 1/ art. 12 ust. 2 pkt. 2 i 3 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt. 2 ustawy pomimo ich sprzeczności z art. 2, art. 10 ust. 1, art. 45 ust. 1 i art. 175 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim uniemożliwiają zwrócenie kierującemu pojazdami prawa jazdy kategorii, których nie objął środek karny orzeczony wobec kierującego przez sąd powszechny; 2/ art. 6, art. 7 k.p.a. i art. 77 k.p.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy w zakresie wszechstronnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego przez organ administracji publicznej i nieuwzględnienie w całokształcie okoliczności przemawiających na korzyść skarżącego, które zostały ocenione przez Sąd w sprawie karnej i zdecydowały o orzeczeniu wobec niego środka karnego w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych tylko kategorii B; 3/ art. 105 § 1 k.p.a. które miało istotny wpływ na wynik sprawy w zakresie konstrukcji uzasadnienia poprzez pominięcie, że Sąd Rejonowy w K. mając na względzie okoliczności przedstawione przez skarżącego nie zdecydował o orzeczeniu zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na okres 3 lat, a zatem nie stwierdził przeciwwskazań do korzystania z innych uprawnień do prowadzenia pojazdów, także w kontekście dopuszczalności posługiwania się przez skarżącego prawem jazdy kategorii T. W związku z tymi zarzutami skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Starosty K. z dnia [...] w przedmiocie odmowy zwrotu zatrzymanego prawo jazdy kategorii AM, B1, BE, C, C1, CE, C1E oraz zwrotu prawo jazdy kategorii T oraz o zasądzenie od organu administracji na rzecz skarżącego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga jest nieuzasadniona. Podstawą prawną ww. decyzji są przepisy ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. z 2017 r. poz. 978 z późn. zm., ustawa), a w szczególności art. 12 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 i 3. Zgodnie z art. 12 ust. 1 ustawy, prawo jazdy nie może być wydane osobie w stosunku do której został orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych - w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu. Z kolei, w myśl art. 12 ust. 2 pkt. 2 i 3, przepis ust. 1 pkt 2 stosuje się także wobec osoby ubiegającej się o wydanie lub zwrot zatrzymanego prawa jazdy, a także o przywrócenie uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii: 2) AM, A1, A2, A, C1, C, D1 lub D - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B oraz 3) B+E, C1+E, C+E, D1+E lub D+E - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B lub odpowiednio kategorii C1, C, D1 lub D. Z treści przytoczonego wyżej przepisu wynika, że prawo jazdy nie może być zwrócone w zakresie prawa jazdy kategorii AM,C, C1, (art. 12 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2) oraz w zakresie kat. B1,BE,CE, C1E ( art. 12 ust. 1 pkt. w zw. z ust. 2 pkt. 3) w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B. Jak wynika z akt sprawy wobec skarżącego wyrokiem z [...] orzeczony został środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych kategorii B na okres trzech lat. W stanie faktycznym niniejszej sprawy zastosowanie ma więc cytowany powyżej art. 12 ust. 2 pkt 2, skoro orzeczony wobec skarżącego zakaz obejmuje kategorię uprawnień B, a skarżący domaga się zwrotu prawa jazdy kategorii AM,B1,BE,C,C1,CE,C1E. Wobec jednoznacznej treści przepisów, stwierdzić należy, iż z woli ustawodawcy okoliczność wyłączająca możliwość wydania prawa jazdy, określona w art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy o kierujących pojazdami, w zakresie kategorii prawa jazdy wynikająca z treści prawomocnego wyroku karnego, odnosi się także do innych kategorii uprawnień w zakresie prawa jazdy, aniżeli objęte orzeczonym przez sąd zakazem. Ponieważ brzmienie powyższych przepisów nie pozostawia jakichkolwiek wątpliwości, a użyte sformułowania pozwalają na proste ich rozumienie, stąd wykładnia językowa jest wystarczająca dla odczytania zawartych w nich norm. Zdaniem Sądu, przepis art. 12 ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami nie pozostawia wątpliwości, że wolą ustawodawcy było wywołanie w tym wypadku dodatkowej, niezależnej od sankcji karnej, sankcji administracyjnej poprzez uniemożliwienie osobie z orzeczonym zakazem prowadzenia pojazdów podstawowych kategorii, odzyskania dokumentu umożliwiającego kierowanie pojazdami innych - wyższych - kategorii i to nawet wówczas, gdy sąd karny nie pozbawił skazanego uprawnień do kierowania nimi. Wzmocnienie tego stanowiska znajduje się w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 października 2016 r., sygn. akt K 24/15 (Dz. U. z 2016 r. poz. 2197). Nie ma tu więc mowy o podwójnym karaniu, czy naruszeniu zasady ne bis in idem. Prezentowane stanowisko odpowiada poglądom prawnym prezentowanym już przez Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w wyrokach: z dnia 7 kwietnia 2017 r., sygn. akt I OSK 2412/16; z dnia 23 marca 2017 r., sygn. akt I OSK 2109/16; z 15 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 2514/14; z dnia 29 października 2015 r., sygn. akt I OSK 382/14; z dnia 3 grudnia 2015 r., sygn. akt I OSK 603/14; z dnia 9 grudnia 2015 r., sygn. akt I OSK 678/14 i z dnia 18 grudnia 2015 r., sygn. akt I OSK 888/14 (wszystkie opubl. http://orzeczenia.nsa.gov.pl), które skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni aprobuje. Za taką interpretacją, jak i zastosowaniem w sprawie wymienionych przepisów, przemawia bowiem nie tylko rygoryzm przepisów i zasad ruchu drogowego, które służą zapewnieniu bezpieczeństwa wszystkim uczestnikom ruchu drogowego i ochronie w szczególności wartości nadrzędnych, takich jak życie i zdrowie ludzkie, ale również art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, dopuszczający ustanowienie w ustawie ograniczeń w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw w sytuacji, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób, przy czym ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw. Bez systemu sankcjonowania działań, godzących w tę wartość, jej ochrona nie byłaby zaś możliwa. Odnosząc się do podniesionych w skardze zarzutów należy stwierdzić, że nie są one zasadne. Organ odwoławczy prawidłowo wskazał na art. 12 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 i 3 ustawy o kierujących pojazdami, jak też na nowelizację z dniem 25 października 2014 r. art. 12 ust. 2 ww. ustawy, stanowiącą, iż przepis powyższy ma również zastosowanie do osoby ubiegającej się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy. Sąd nie dopatrzył się naruszenia przepisów postępowania. Organy administracyjne prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy oraz dokonały jego oceny, czemu dały wyraz w uzasadnieniach swoich decyzji. Organy wskazały bowiem na jakich okolicznościach oparły swoje rozstrzygnięcia oraz jakie przepisy mają w sprawie zastosowanie i dlaczego. W ocenie Sądu, nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego. Organy prawidłowo zastosowały przepisy art. 12 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 ustawy o kierujących pojazdami. Organy administracyjne są bowiem związane treścią przepisów prawa, a te mówią wprost, że prawa jazdy konkretnych kategorii, wymienionych w ustawie, nie można wydać lub zwrócić osobie, wobec której orzeczono zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmujący uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii B. Ustawodawca ustanowił przytoczone wyżej przepisy jako przepisy bezwzględnie obowiązujące nie pozostawiając tym samym organom administracyjnym możliwości działania w ramach tzw. uznania administracyjnego. Nie znajdując zatem podstaw do uznania, że zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa materialnego lub zasady postępowania administracyjnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł - jak w sentencji.