II SA/Gl 769/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Dziuk, Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 września 2023 r. sprawy ze skargi D. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 14 marca 2023 r. nr SKO.PS/41.5/103/2023/2674/AGŚ w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt członka rodziny w DPS 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta J. z dnia 5 stycznia 2023 r. nr [...], 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz skarżącego kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Prezydent Miasta J. decyzją z dnia 5 stycznia 2023 r. ustalił obecnie skarżącemu D. C. odpłatność za pobyt jego matki H. C. w domu Opieki "[...]" w A. - w okresie od 1 sierpnia 2019 r. do 31 października 2022 r., z pominięciem maja i czerwca 2020 r. oraz okresów od kwietnia do sierpnia 2021 r., grudnia 2021 r. do kwietnia 2022 r. oraz czerwca i lipca 2022 r. (z uwagi na nie przekroczenie ustawowego 300 % kryterium dochodowego), na łączną kwotę 9.490,22 zł. W uzasadnieniu tej decyzji organ wskazał, że matka skarżącego jest wdową i w sumie ma trzech synów, wobec których toczą się odrębne postępowania administracyjne. Jednocześnie szczegółowo opisał tok postępowania z zaznaczeniem, że przeprowadzono w sprawie wywiad środowiskowy. Organ I instancji podał również, że skarżący odmówił podpisania umowy w zakresie odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej. Następnie przedstawiono wyliczenia co do kosztu pobytu matki skarżącego w takiej placówce ze wskazaniem jaką kwotę jest on zobowiązany uiścić. Po rozpoznaniu odwołania skarżącego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przywołał odpowiednie regulacje ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (wówczas: t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 2268), zwanej dalej u.p.s. Kolegium, w ślad za stanowiskiem organu I instancji, podało, że postępowanie o zwolnienie z opłaty jest postępowaniem odrębnym od postępowania o ustalenie obowiązku jej ponoszenia i ustalenia wysokości. Odrębność ta polega na tym, że najpierw musi istnieć prawomocnie orzeczony obowiązek, a dopiero potem możliwe jest zwolnienie z tego obowiązku. Zdaniem Kolegium dopiero, gdy decyzja w przedmiocie ustalenia opłaty stanie się prawomocna, możliwym będzie żądanie zwolnienia z tej opłaty w ramach odrębnego postępowania prowadzonego na wniosek strony. Zatem okoliczności podnoszone przez skarżącego, a odnoszące się do jego trudnej relacji z matką, nie mogą zostać uwzględnione w obecnie toczącym się postępowaniu. W skardze na powyższą decyzję skarżący zarzucił naruszenie: – art. 7, art. 77, art. 80 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez zaniechanie rozpatrzenia i odniesienia się do wszystkich zarzutów zawartych w odwołaniu; – art. 8 i art. 11 k.p.a. poprzez naruszenie reguły "uczciwego procesowania", a ściślej poprzez zaniechanie ustosunkowania się do tych twierdzeń skarżącego, które w jego ocenie są istotne dla sposobu załatwienia sprawy, a dotyczą jego możliwości, o których mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s.; – art. 61 ust. 2d w zw. z art. 103 ust. 2 u.p.s., poprzez rozstrzygnięcie o wysokości opłaty wyłącznie w oparciu o kryteria dochodowe, z pominięciem analizy uwzględnienia możliwości płatniczych skarżącego, determinowanych jego sytuacją majątkową, życiową i rodzinną, w rezultacie czego wysokość zobowiązania skarżącego za pobyt matki w domu pomocy społecznej ukształtowana została wyłącznie w sposób arytmetyczny i to pomimo tego, że skarżący współpracował z organami w toku postępowania oraz wziął udział w rodzinnym wywiadzie środowiskowym, który został przeprowadzony co najmniej dwukrotnie. Wobec powyższego skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, jak i zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skarżący przywołał argumentację na poparcie przedstawionych zarzutów. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 61 ust. 2d u.p.s. w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2. Z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia w stanie faktycznym niniejszej sprawy. Skarżący jako syn, co do zasady, jest zobowiązany do pokrycia opłaty za pobyt swojej matki w domu pomocy społecznej. Podkreślić przy tym należy, że odmówił on zawarcia umowy w tym przedmiocie, jednakże współpracował z organem administracji publicznej, o czym świadczą m.in. przeprowadzone wywiady środowiskowe. W tym kontekście wskazać przyjdzie, że kwestia sporna w niniejszej sprawie sprowadza się do tego czy przy ustaleniu opłaty za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej w decyzji administracyjnej należy uwzględnić jedynie sytuację dochodową osoby zobowiązanej, czy też organ ma obowiązek przeanalizować możliwości płatnicze tej osoby, uwarunkowane jej sytuacją osobistą, zdrowotną, rodzinną, majątkową. W ślad za stanowiskiem wyrażonym przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 20 lipca 2023 r., sygn. akt I OSK 1620/22 (www.orzeczenia.nsa.gov.pl), wskazać należy, że w przypadku odmowy przez osoby zobowiązane zawarcia umowy w przedmiocie wysokości opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, wysokość tej opłaty ustala organ gminy w decyzji administracyjnej. W tym zakresie należy jednak rozróżnić dwie sytuacje: Pierwszą - uregulowaną w art. 61 ust. 2d u.p.s. - gdy osoby zobowiązane odmawiają zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, ale godzą się na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. W takim przypadku wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala się z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 ustawy. Natomiast druga sytuacja - do której nawiązuje art. 61 ust. 2e u.p.s. - wiąże się z odmową zawarcia umowy, wskazanej w art. 103 ust. 2, a także z niewyrażeniem zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. W takich okolicznościach wysokość opłaty obciążającej zobowiązanego stanowi różnica między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2. Z przywołanych przepisów wynika zatem, że w ostatniej ze wskazanych sytuacji, przy ustaleniu wysokości opłaty znajdzie zastosowanie tylko kryterium dochodowe. W przypadku natomiast osoby, która odmówiła zawarcia umowy w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s., ale jednocześnie wyraziła zgodę na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, przy ustalaniu wysokości opłaty obciążającej daną osobę organy winny uwzględnić nie tylko kryterium dochodowe, określone w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., lecz także możliwości osoby zobowiązanej, przez które należy rozumieć zdolność do ponoszenia obciążeń finansowych związanych z pobytem krewnego/małżonka w domu pomocy społecznej, w perspektywie sytuacji osobistej, zdrowotnej, rodzinnej i majątkowej osoby zobowiązanej. Wobec tak zarysowanego poglądu, organ I instancji przy ponownym rozpoznaniu sprawy, winien zbadać również możliwości skarżącego w uiszczaniu opłaty za pobyt matki w domu opieki społecznej, uwarunkowane jego sytuacją osobistą, zdrowotną, rodzinną, majątkową, a następnie dopiero wydać decyzję w tym przedmiocie. Na marginesie zaznaczyć także przyjdzie, że rację mają organy obu instancji w zakresie tego, że by móc przeprowadzić postępowanie w trybie art. 64 u.p.s., to wpierw należy prawomocnie ustalić opłatę za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej. Jednakże czym innym jest powyżej wskazana kwestia wzięcia pod uwagę sytuacji osobistej, zdrowotnej, rodzinnej i majątkowej osoby zobowiązanej do poniesienia takiej odpłatności w ramach prowadzenia postępowania w przedmiocie ustalenia odpłatności. Nieracjonalne w ocenie Sądu byłoby de facto przedłużanie postępowania administracyjnego, w sytuacji, w której strona tego postępowania współpracuje z organem i można dokonać pełniejszego rozważenia okoliczności faktycznych sprawy, nie poprzestając jedynie stricte na zdolności finansowej osoby zobowiązanej do pokrycia opłaty za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej. W takiej sytuacji być może nie zajdzie w ogóle konieczność prowadzenia odrębnego postępowania w trybie art. 64 u.p.s. Przeciwne działanie narusza zasadę szybkości postępowania oraz zasadę zaufania obywateli do organów administracji publicznej. Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634). O kosztach postępowania orzeczono w pkt 2 sentencji na podstawie art. 200 p.p.s.a., a na ich wysokość składa się opłata za czynności adwokackie obliczona na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1964) Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a., na wniosek organu przy braku żądania przeprowadzenia rozprawy ze strony skarżącego.