II SA/Gl 1638/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Sędzia WSA Tomasz Dziuk, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 czerwca 2026 r. sprawy ze skargi R. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 16 października 2025 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1050/2025/15214 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę.

Dnia 29 marca 2025 r. R. C. wystąpił do Prezydenta Miasta Z. z prośbą o umorzenie w całości lub znacznej części lub "jakąkolwiek pomoc w umorzeniu" należności powstałych z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz trójki małoletnich dzieci. Organ pomocy społecznej poinformował wnioskodawcę o możliwościach wynikających z art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, tj. z przepisu regulującego ulgi w spłacie zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Zgodnie z tym przepisem organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami, w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Wnioskodawca został poinformowany również o konieczności uzupełnienia swojego wniosku o dane, które pozwolą ustalić, jak obecnie przedstawia się Jego sytuacja dochodowa i rodzinna. W dniu 20 czerwca 2025 r. wpłynęły żądane dokumenty. W ramach postępowania wyjaśniającego świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla dzieci wnioskodawcy były wypłacane w okresie od 1 stycznia 2014 r. do 31 grudnia .2020 r. w kwocie 500,00 zł miesięcznie na każde dziecko. W konsekwencji jego zadłużenie wynosi, łącznie z odsetkami 214 169,90 zł (w tym należność główna 125 511,69 zł, odsetki - 88 658,21 zł). Uzasadniając swoją prośbę. strona powołała się na trudną sytuację finansową i rodzinną. Z oświadczeń dłużnika wynika, że wysokość zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie pozwala mu na jego spłatę i normalne funkcjonowanie w społeczeństwie, a także na pojednanie się z byłą żoną oraz na wychowywanie i pomoc w utrzymaniu ciągle uczących się dzieci. Uzasadniając swój wniosek podniósł również, że nie poczuwa się do odpowiedzialności za powstałe zadłużenie, ponieważ od 2012 roku w każdym miesiącu przeznaczył minimum 1.500 zł na zaspokojenie potrzeb ww. dzieci {uwzględniając wyżywienie, ubrania i kieszonkowe) – przedstawiając dowody przelewów. Wnioskodawca wskazał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Wynajmuje jednopokojowe mieszkanie (jego wniosek o mieszkanie komunalne został odrzucony ze względu na próg dochodowy). Utrzymuje się z dorywczej pracy w handlu obwoźnym oraz jako mechanik i tzw. "złota rączka". Z tego tytułu jest w stanie zarobić około 300 zł dziennie. Dłużnik oświadczył, że nie jest w stanie udokumentować miesięcznych dochodów. Natomiast średnie miesięczne wydatki, bez uwzględniania kosztów wyżywienia oraz podstawowych zakupów, wynoszą ok. 2.175 zł i składają się na nie opłaty za: czynsz z tytułu najmu mieszkania wynoszący około 1.650 zł, gaz w wysokości 175 zł, energię elektryczną w wysokości 100 zł, śmieci i wodę w kwocie 150 zł oraz za internet i telefon w kwocie 100 zł. Według oświadczenia dłużnika, ze swoich zobowiązań alimentacyjnych na rzecz dzieci wywiązuje się na bieżąco. Nie wywiązuje się jedynie ze zobowiązań alimentacyjnych wobec byłej żony; alimenty na jej rzecz zostały zasądzone w wysokości 500 zł miesięcznie. Strona oświadczyła, że nie ma bliskich osób, które mogłyby mu pomoc. Nie korzysta z pomocy rzeczowej, ani finansowej żadnej instytucji. Posiada oszczędności w wysokości 3.000 zł, z których zaspokaja bieżące i przyszłe potrzeby swoich dzieci. Posiada również rzeczy użytku codziennego (swoje i syna), których całą wartość szacuje na kwotę wynoszącą około 5.000 zł. Poza zadłużeniem z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wobec Prezydenta Miasta Z. oraz Prezydenta Miasta R., innego zadłużenia nie posiada. Dłużnik od 2006 r. posiada zarejestrowaną działalność gospodarczą, która od 1 stycznia 2023 r. pozostaje zawieszona. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego Prezydent Miasta Z. decyzją z dnia 18 sierpnia 2025 r. nr [...] odmówił umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami. Wskazał, że zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć lub rozłożyć na raty jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Natomiast preambuła do ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wskazuje, m. in. iż "konstytucyjna zasada pomocniczości nakłada na państwo obowiązek wspierania tych osób, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb i nie otrzymują należnego im wsparcia od osób należących do kręgu zobowiązanych wobec nich do alimentacji", ale też "wspieranie osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania alimentów należy łączyć z działaniami zmierzającymi do zwiększenia odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji". Organ podkreślił, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia, rozłożenia na raty oraz odroczenia terminu spłaty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, zgodnie z art. 30 ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, następuje w drodze decyzji administracyjnej, która zapada w ramach uznania administracyjnego. Działanie organu właściwego w ramach uznania administracyjnego oznacza załatwienie sprawy w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny. Uznanie administracyjne zatem nie nakazuje organowi właściwemu spełnienia każdego żądania wnioskodawcy. Wobec powyższego sytuacja dochodowa i rodzinna dłużnika alimentacyjnego może co do zasady stanowić przesłankę umorzenia, rozłożenia na raty lub odroczenia terminu spłaty przez organ właściwy wierzyciela przedmiotowego zadłużenia, jednakże wybór rozstrzygnięcia należy ostatecznie do organu administracji. Ocena organu administracji oparta jest o całokształt materiału dowodowego. Jednocześnie umorzenie należności na podstawie wyż. cyt. art. 30 ust. 2 ww. ustawy powinno być stosowane w szczególnie uzasadnionych, najtrudniejszych przypadkach, gdy sytuacja życiowa i dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązywanie się z obowiązku alimentacyjnego, a spłata zobowiązań może zagrozić jego egzystencji. Stan taki winien być efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie miał wpływu i tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie należności alimentacyjnych. W ocenie organu podniesiona przez wnioskodawcę argumentacja (dotycząca tego, że przekazywał swoim dzieciom określone środki) nie może zostać uwzględniona. Zgodnie z wyrokiem Sądu Rejonowego w Z. o sygn. akt [...] z dnia [...] r., a następnie wyrokiem Sądu Okręgowego w G. Ośrodka Zamiejscowego w R. o sygn. akt [...] z dnia [...] r. alimenty winny być płacone do rąk matki małoletnich. Sformułowanie "do rąk matki" nie oznacza, że alimenty należy przekazać osobiście, dosłownie do rąk przedstawicielki ustawowej. Zwrot ten sygnalizuje jedynie, że odbiorcą alimentów jest wyłącznie matka małoletniego, a nie dziecko, a alimenty można przekazać w dowolnej formie tj. osobiście, przelewem bankowym czy przekazem pocztowym. Wnioskodawca ponadto wskazał, że został skazany czterema wyrokami karnymi za uchylenie się od obowiązku alimentacyjnego. W konsekwencji organ uznał, że wnioskodawca nie wykazał okoliczności uzasadniających umorzenie należności. Odwołanie od tej decyzji złożył jej adresat wyrażając niezadowolenie z zapadłego rozstrzygnięcia. Podniósł ponownie, że przekazywał pieniądze bezpośrednio dzieciom. Zaskarżoną obecnie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy w pełni podzielając jego ustalenia oraz wywiedzione z nich skutki prawne. Organ podkreślił, że umorzenie należności dłużnika alimentacyjnego na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy, powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa i rodzinna zobowiązanego uniemożliwia mu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, przy czym w wielu orzeczeniach sądowoadministracyjnych stwierdzano, na tle konkretnych przypadków, że zarówno powody zdrowotne jak i bezrobocie nie mogą być uznane za wystarczające do zastosowania umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego (zob. wyrok WSA z 31.05.2011 r., sygn. akt II SA/Bk 728/10, cbois.nsa.gov.pl.; wyrok WSA z 25.11.2010 r., sygn. akt II SA/Lu 559/10, LEX nr 753890). Na uwagę zasługuje również pogląd zawarty w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 13.06.2017r. w którym wskazano, że "nawet bardzo trudna sytuacja materialna, czy zdrowotna nie uzasadnia sama z siebie umorzenia należności. Zawsze bowiem podstawą do przejęcia (czasowego) przez Państwo obowiązku alimentacyjnego rodzica jest bezskuteczność egzekucji należnych alimentów, spowodowana z reguły bardzo trudną sytuacją materialną, rodzinną zobowiązanego. Dotyczy to zatem ex definitione osób w bardzo trudnej sytuacji materialnej i rodzinnej. Dla zwolnienia się z tego obowiązku dłużnik winien wskazać na okoliczności szczególne, wykraczające poza przyczyny przejęcia obowiązku alimentacyjnego przez Państwo. Sytuacją uzasadniającą umorzenie należności może być bardzo, ale to bardzo zły stan zdrowia, uniemożliwiający samodzielne funkcjonowanie, nie rokujący żadnej poprawy sytuacji finansowej dłużnika alimentacyjnego. (..) Nie można bowiem zapominać o tym, że umorzenie ma charakter trwały, co oznacza, że raz umorzone należności nie podlegają już egzekucji. Dopóty, dopóki dłużnik sam nie wymaga stałej opieki osoby trzeciej, powinien zrobić wszystko, by zdobyć środki nie tylko na swoje utrzymanie, ale przede wszystkim na utrzymanie dzieci, na które powinien płacić alimenty. Poza tym nie można wykluczyć, że jego sytuacja ulegnie poprawie, także na skutek zdarzeń losowych. (...) Zły stan zdrowia nie może stanowi samodzielnej przesłanki umorzenia należności. Podobnie jest z bezrobociem. Ten fakt również nie może przesądzać o konieczności umorzenia należności. Organ odwoławczy zgodził się z tezą, że organy administracji mają obowiązek niezwykle starannie podejmować decyzję w sprawie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Każde bowiem umorzenie powoduje przerzucenie na wszystkich członków społeczeństwa kosztów utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych. W takiej sytuacji jaka zaistniała w rozpatrywanej sprawie byłoby to sprzeczne z założeniami omawianej ustawy i prowadziłoby do niedozwolonej, bowiem rozszerzającej interpretacji przesłanek z art. 30 ust. 2 omawianej ustawy." Skargę na tę decyzję do tutejszego Sądu złożył jej adresat. Zarzucił Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu: 1) brak podjęcia czynności i nie uwzględnienie wpłat pieniężnych skarżącego na bieżące potrzeby dla dzieci (alimenty) które otrzymywała do rąk własnych Było to w sumie kilkadziesiąt tysięcy złotych w przekazach pocztowych na co przedstawiono dowody, 2) brak podjęcia czynności oraz błędną ocenę trudnej sytuacji rodzinnej dzieci oraz ich ojca spowodowanej przez daleko idące skutki choroby i uzależnienia matki dzieci od wielu używek przed, w trakcie i po okresie wypłacania świadczeń . Organ administracyjny nie podjął działań zmierzających do wyjaśnienia i przesłuchania skarżącego w tej sprawie a ponadto w dniu 1 października 2025 około godz. 12.10 skontaktował się telefonicznie z byłą żoną strony i zapowiedział kontrolę w mieszkaniu w przyszłym tygodniu (o czym skarżący informował organ II instancji, 3) błąd w ustaleniu faktów bieżących w przedmiocie utrzymania przez skarżącego kontaktów z dziećmi a także stałych kosztów życia w tym również koszt skarżącego i dzieci wyżywienia w trakcie przebywania z nim, gdy matka "nie domaga", 4) ponadto "(w pewnym sensie) skarżę się na organ administracyjny o pogłębianie uzależnień mojej byłej żony, materializm i brak wsparcia dla pojednania całej rodziny czego mniemam skutkiem będzie w dalszym ciągu i w przyszłości opiekuńczość państwa, szara strefa oraz oszustwa i co za tym idzie koszt społeczny". W uzasadnieniu skargi opisano relacje skarżącego z dziećmi i byłą żoną. Skarżący podkreślił, że cały czas przyczyniał się do zaspokojenia potrzeb dzieci. Wskazał, że w celu uniknięcia egzekucji komorniczej musi teraz pracować "na czarno". Uzależnienie byłej żony świadczy o tym, że jego sytuacja rodzinna jest trudna Istotną pomyłką organu administracyjnego, zdaniem skarżącego, jest nieuwzględnienie kosztów alimentacyjnych i żywieniowych skarżącego i jego dzieci. Przekraczają one kwotę 4500 zł. Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoją dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 142, dalej: p.p.s.a.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej, a stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2024 r., poz. 1267) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Na początku konieczne jest wyjaśnienie przedmiotu kontrolowanego rozstrzygnięcia. Jego zdefiniowanie jest niezbędne do wyjaśnienia podstaw wydanego przez Sąd wyroku. Otóż jedyną obecnie badaną przez skład orzekający kwestią jest prawidłowość decyzji odmawiających umorzenia należności z tytułu wypłaconych przez gminę świadczeń alimentacyjnych. Sąd nie będzie się odnosił do kwestii relacji skarżącego z dziećmi i byłą żoną. Skarżący przez długi czas nie płacił alimentów. Te alimenty były finansowane ze środków gminnych. Inaczej mówiąc płacili je podatnicy. Zatem pojawia się pytanie, czy zasadne jest zwolnienie skarżącego z należności, które społeczność lokalna musiała ponieść dlatego, że nie wywiązywał się on z nałożonych na niego przez sąd powszechny obowiązków. Tu należy jeszcze raz podkreślić. Skarżący z pełną świadomością nie płacił alimentów do rąk matki a taki obowiązek wynikał z orzeczenia sądu powszechnego. Musiał się zatem liczyć, że gmina będzie dochodzić należnych jej należności. Zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2026 r., poz. 79) "organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną". Przewidziana w art. 30 ust. 2 ustawy możliwość udzielenia na wniosek dłużnika alimentacyjnego ulgi w spłacie należności wypłaconych tytułem świadczeń alimentacyjnych, stanowi wyjątek od zasady zawartej w art. 27 ust. 1 ustawy, który przewiduje obowiązek zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego z odsetkami ma więc charakter wyjątkowy i zachodzi jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego może być odebrane jako forma zachęcenia innych osób do unikania partycypowania w kosztach utrzymania własnych dzieci, w sytuacji gdy sytuacja materialna i osobista dłużnika nie jest następstwem pojawienia się zdarzeń nagłych i nieprzewidywalnych, lecz wynika ona z zaniedbań, które miały miejsce przed kilku laty i obecnie dłużnik ponosi tego negatywne konsekwencje. Zobowiązany ponosi pełną odpowiedzialność za zaistniałe zaległości powstałe z tytułu wypłaconych przez Państwo zastępczo na rzecz jego dzieci alimentów i spoczywa na nim obowiązek pełnego zaangażowania i podjęcia starań w kierunku spłaty tych zaległości wraz z odsetkami. Zwrot należności jest zasadą, a instytucja umorzenia, rozłożenia na raty albo odroczenia terminu płatności odstępstwem, wyjątkiem od ogólnej zasady obowiązku zwrotu należności i może mieć miejsce w sytuacjach szczególnych, nadzwyczajnych. Ponadto, badając, czy okoliczności faktyczne sprawy stanowią przesłanki umorzenia należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego należy mieć na względzie charakter zobowiązań alimentacyjnych, które zgodnie z postanowieniami art. 133 § 1 k.r.o. w przypadku rodziców w stosunku do ich dzieci mają charakter obligatoryjny. Jak wskazano, przesłankami umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego może być jego sytuacja dochodowa i rodzinna, które obiektywnie uniemożliwiają wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Na sytuację dochodową dłużnika składają się dochody otrzymywane z różnych tytułów, a także takie okoliczności, jak np. stan jego zdrowia czy możliwości uzyskania dochodu; na sytuację rodzinną dłużnika składa się natomiast ustalenie, czy prowadzi on samodzielnie gospodarstwo, czy też wspólnie z innymi osobami bliskimi, czy i jakie świadczenia ponosi na ich rzecz. Stosownie do art. 30 ust. Ustawy, umorzenie należności dłużnika nie jest obligatoryjne nawet w przypadku, gdy zostaną spełnione wszystkie przesłanki warunkujące udzielenie tej pomocy. Ustawodawca swobodnemu uznaniu właściwego organu pozostawił bowiem odmowę lub uwzględnienie wniosku dłużnika alimentacyjnego. Zatem przy działaniu w ramach uznania administracyjnego organ administracji ma prawo wyboru rozstrzygnięcia sprawy, co nie oznacza, że rozstrzygnięcie takie może nosić cechy dowolności. W kontekście powyższych reguł sytuacja skarżącego przedstawia się dość nietypowo. Otóż posiada on dochody pozwalające na płacenie alimentów. Cały czas je zresztą posiadał, przy czym uzasadniając to uzależnieniem żony, nie płacił alimentów do jej rąk. Obecnie, jak sam przyznaje, pracuje "na czarno" uzasadniając to chęcią uniknięcia egzekucji komorniczej. W trakcie postępowania przyznał, że przeciętnie zarabia 300 zł dziennie, co miesięcznie powinno wynieść około 6000 zł. Jednocześnie w skardze wskazuje, że jego koszty życia przekraczają 4500 zł, choć w trakcie postępowania administracyjnego wyliczył te koszty na 2.175 zł. Biorąc pod uwagę powyższe należy ocenić, że organy administracji prawidłowo w sprawie ustaliły, że w sprawie nie zaistniały przesłanki do zastosowania rozwiązania przewidzianego w art. 30 ust. 2 ustawy. Skarżący nie wykazał, że w jego przypadku wystąpiły szczególne okoliczności skutkujące tym, że sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Co więcej, w przypadku skarżącego, możliwe jest spłacenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych. Zwłaszcza, że może on wystąpić do organu o rozłożenie tych na raty. Biorąc pod uwagę powyższe, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. ----------------------- 10