II SA/Gl 1512/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, Sędzia WSA Rafał Wolnik, , , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 kwietnia 2021r. sprawy ze skargi D.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej oddala skargę.

Decyzją z dnia [...] r., nr [...], wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta K., działając na podstawie art. 193, 194 ust. 1, 1a i 3 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (j.t. Dz. U. z 2020 r., poz. 821 ze zm. – dalej u.w.r.), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie j.t. Dz. U. z 2021 r., poz. 735, dalej - k.p.a.) i in., w sprawie D. S. (dalej: "skarżąca", "strona") zmieniono decyzję nr [...] z dnia Miasta K. roku w sprawie odstąpienia w całości od ustalenia opłaty za pobyt dziecka strony – A. I. w pieczy zastępczej w taki sposób, że odmówiono odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt A. I. umieszczonego w pieczy zastępczej od dnia 1 września 2018 roku do dnia 31 stycznia 2020 roku. W uzasadnieniu wskazano m. in., że w dniu [...] sierpnia 2018 roku strona otrzymała dochód ze spadku w wysokości 237.165,95 zł, z czego kwota 121.227,52 zł została potrącona na poczet zaległych alimentów i innych zobowiązań. Kwota, którą otrzymała na konto bankowe wyniosła 115.938,43 zł. Jeśli dochód przekroczy kryterium dochodowe, to nie ma możliwości odstąpienia w całości od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. W piśmie z dnia 24 października 2018 roku strona zadeklarowała uiszczanie miesięcznej opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej w wysokości 50 zł miesięcznie. Deklaracja uiszczania opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej w takiej wysokości jest równocześnie wnioskiem o odstąpienie od ustalenia opłaty w pozostałej części, czyli 644 zł miesięcznie. Partner strony, jak ustalono, odmawiał przedstawienia swoich dochodów. Tymczasem strona, która stara się o odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, powinna przedstawić dochody wszystkich osób wspólnie zamieszkujących i gospodarujących, zarówno spokrewnionych jak i niespokrewnionych, pozostających w faktycznym związku. Skarżąca poprzez pełnomocnika złożyła odwołanie od ww. decyzji. Zarzuciła m. in. błędne ustalenia faktyczne i prawne; brak określenia adresata decyzji, tj. oznaczenia strony, wobec której decyzja została wydana, bowiem decyzja doręczana jest obojgu rodzicom dziecka, zatem nie sposób wywnioskować kogo faktycznie dotyczy; nieprawidłowe określenie brzmienia osnowy decyzji; brak określenia zakresu decyzji, tj. wydanie decyzji w przedmiocie odmowy odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej z pominięciem zakresu, czy decyzja dotyczy odstąpienia w całości, czy w części, a jeśli w części, to jakiej. Wskazała na swą trudną sytuację życiową, zdrowotną i finansową. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej SKO) decyzją z dnia [...] r., nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ II instancji wskazał m. in., że odmowa podania dochodów partnera strony, z którym wspólnie zamieszkuje i gospodaruje, uniemożliwia zweryfikowanie sytuacji finansowej rodziny. Zbadanie ww. okoliczności jest istotne, gdyż wyjaśnienia wymaga rozbieżność pomiędzy deklarowanymi przez stronę dochodami a stosunkowo wysokimi wydatkami. Dochody w adekwatnym okresie przekraczały 150 % kryterium dochodowego. Nie zachodzą żadne przesłanki odstąpienia ustalenia opłaty. Skarżąca poprzez pełnomocnika złożyła skargę na ww. decyzję SKO i zarzuciła: 1) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 107 § 1 pkt 5 oraz § 3 k.p.a., poprzez: - nieprawidłowe określenie brzmienia osnowy decyzji; - brak określenia zakresu decyzji, tj. wydanie decyzji w przedmiocie odmowy odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej z pominięciem zakresu, czy decyzja dotyczy odstąpienia w całości, czy w części, a jeśli w części, to jakiej; - sporządzenie uzasadnienia niezgodnie z wymogami wynikającymi z art. 107 § 1 pkt 5 oraz § 3 k.p.a., poprzez nieustosunkowanie się do argumentacji skarżącej, zawartej w odwołaniu, pominięcie okoliczności istotnych w sprawie; 2) naruszenie art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., poprzez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego w sprawie oraz niewykazanie dowodów, na których organ oparł swoją decyzję i brak uzasadnienia podstaw tejże decyzji, brak wskazania kryteriów dochodowych, niezastosowanie przepisów prawa miejscowego, nieuwzględnienie szczególnych okoliczności sprawy, oraz brak porównania stanu obecnego ze stanem określonym w decyzji z 2016 roku, co pomogłoby zweryfikować, czy w sprawie nastąpiła zmiana stanu faktycznego, co determinowało ewentualną zmianę decyzji. Mając na uwadze powyższe, wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu wskazano m. in., że niezrozumiała jest ta część osnowy decyzji, w której organ pierwszej instancji orzekł: "zmienić decyzję (...) w taki sposób, że otrzymuje ona brzmienie: odmówić odstąpienia (...)". Nadto nie określono, czy odmowa odstąpienia nastąpiła w całości czy w części. Skarżąca nie posiada żadnych składników majątkowych, pozostaje zarejestrowana jako bezrobotna. Do sierpnia 2020 r. zamieszkiwała u swojego partnera, który wynajmował mieszkanie, a obecnie umowa najmu została rozwiązana, a Skarżąca wraz z partnerem, z uwagi na brak bieżących dochodów umożliwiających wynajęcie mieszkania i z uwagi na sytuację związaną z pandemią Covid-19, czasowo przebywa u rodziców swojego partnera. Skarżąca w dalszym ciągu jest zobowiązana do uiszczania alimentów na rzecz syna w kwocie 500 zł miesięcznie, które to alimenty uiszcza na bieżąco, w przeciwieństwie do ojca dziecka. Nie do przyjęcia jest stanowisko, że dzięki pomocy partnera Skarżąca jest sytuacji pozwalającej na zapłatę - tym bardziej w całości - opłaty z tytułu przebywania dziecka w pieczy zastępczej. SKO w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie. W uzasadnieniu organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2019 roku, poz. 2325 ze zm. – dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. W wyniku analizy akt sprawy Sąd stwierdził, że skarga nie jest uzasadniona. Zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza bowiem ani prawa materialnego, ani też organ odwoławczy nie naruszył reguł procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź skutkującym wznowieniem tego postępowania. Tymczasem, zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a., dopiero stwierdzenie tego rodzaju naruszenia prawa uzasadnia uwzględnienie skargi. Zgodnie z art. 193 ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą miesięczną opłatę. W świetle art. 194 ust. 2 i 3 u.w.r. rada powiatu określa, w drodze uchwały, szczegółowe warunki umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1. Starosta na wniosek lub z urzędu, uwzględniając uchwałę, o której mowa w ust. 2, może umorzyć w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczyć termin płatności, rozłożyć na raty lub odstąpić od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1. Przy tym, jeżeli zmianie uległy okoliczności mające wpływ na wydanie decyzji administracyjnej dotyczącej opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1, starosta może bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną dotyczącą tej opłaty (art. 194 ust. 1a u.w.r.). Użycie w przepisie art. 194 ust. 3 u.w.r. określenia "może" oznacza, że odstąpienie od ustalenia opłaty oparte jest na uznaniu administracyjnym. Uznaniowy charakter decyzji nie zezwala jednak organom administracji publicznej na całkowitą i niekontrolowaną swobodę w rozstrzyganiu sprawy. Na organie prowadzącym postępowanie administracyjne ciąży bowiem obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. W przypadku decyzji uznaniowej szczególnego znaczenia nabiera uzasadnienie podjętego rozstrzygnięcia. Chociaż decyzja o charakterze uznaniowym pozostaje pod kontrolą sądu administracyjnego, to jednak zakres tej kontroli jest ograniczony, bowiem sąd nie bada celowości jej podjęcia. Kontrola tego rodzaju decyzji przez sąd polega na ustaleniu, czy wydanie decyzji na podstawie obowiązujących przepisów prawa było dopuszczalne, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania administracyjnego oraz czy uzasadnił rozstrzygnięcie dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami w ten sposób, aby nie można mu było zarzucić dowolności (por. np. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 30 października 2019 r., sygn. II SA/Gl 829/19). Organ wziął pod uwagę wszystkie niezbędne okoliczności stanu faktycznego i prawnego (także uchwałę [...] Rady Miasta K. z dnia [...] r. w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej; Dz. Urz. Woj. Śl. z [...] r., poz. [...]), oceniając dowody w sposób należyty. Prawidłowo oceniono, że nie ma możliwości odstąpienia w całości oraz nawet w części od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej za okres: - od 1 września 2018 roku do 31 sierpnia 2019 roku z uwagi na fakt, że dochody w tym okresie przekraczały 150% kryterium dochodowego. Na tą okoliczność podano szczegółowe wyliczenia, z uwzględnieniem niemałej kwoty spadku, który otrzymała strona; - od 1 września 2019 roku do 31 stycznia 2020 roku z uwagi na fakt, że strona odmówiła przedstawienia pełnej sytuacji finansowej, co uniemożliwiło jej zweryfikowanie przez organ samodzielnie, a powstałych wątpliwości organu nie sposób było wyjaśnić w sposób logiczny na korzyść strony. W skardze potwierdza się, że Skarżąca otrzymała spadek oraz że zamieszkiwała z partnerem, który wynajmował mieszkanie. Nie podano jednak w toku postępowania szczegółów dotyczących dochodów partnera strony, z którym wspólnie zamieszkiwała i gospodarowała. Uniemożliwiało to zweryfikowanie jej sytuacji majątkowej i finansowej w gospodarstwie domowym. Wręcz sprzeciwiano się ustalaniu tych danych. Ustalenia te są niezbędne, by wykazać, jaki jest całkowity dochód gospodarstwa domowego i wspólne koszty. Miało to przełożenie na konieczność zweryfikowania możliwości finansowych skarżącej. Postępowanie w sprawie odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej jest prowadzone w interesie strony, zatem powinna ona współpracować z organami w wyjaśnieniu swojej sytuacji finansowej. Warto dodać, że w świetle ww. uchwały Nr [...] Rady Miasta K. z dnia [...] r. oraz według jej §1 pkt 4 przez "dochód" rozumie się dochód ustalony na podstawie art. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j.t. Dz. U. z 2020 r., poz. 1876 z późn. zm. – u.p.s.). Z kolei według art. 6 pkt 14 u.p.s. rodzina to osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. Organy prawidłowo nie znalazły wyjątkowych okoliczności, które umożliwiłyby spełnienie oczekiwań strony. Skoro skarżąca nie dała możliwości dokonania pełnych ustaleń faktycznych, nie może teraz wywodzić korzystnych dla siebie skutków prawnych. Mają rację organy, że środki finansowe, jakie otrzymywała rodzina zastępcza na utrzymanie dziecka, pochodzą ze środków publicznych, tj. z pieniędzy wszystkich podatników, dlatego należy dochodzić ich zwrotu od osób zobowiązanych. O istnieniu ważnego interesu strony nie decyduje jej subiektywne przekonanie, lecz obiektywne kryteria, zgodnie z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości. W przedmiotowej sprawie niedomaganie się od strony zwrotu kwoty świadczeń wypłacanych rodzinie zastępczej naruszałoby w sposób rażący interes fiskalny i wartości takie jak sprawiedliwość społeczna oraz zaufanie obywateli dla organów władzy. Z treści decyzji obu instancji można wywnioskować jaki jest ich przedmiot i kto jest adresatem. Uzasadnienia w wystarczającym stopniu i w sposób zindywidualizowany wyjaśniają motywy rozstrzygnięć. Kolegium wskazało, że zaskarżona decyzja odmawiała odstąpienia od ustalenia opłaty zarówno w całości, jak i w części. Nie doszło zatem do naruszenia art. 7, 77 §1, 80, 107 §1 i 3, 138 §1 pkt 1 k.p.a., ani też innych przepisów, w tym wyżej wymienionych, uzasadniających uwzględnienie skargi. Z powyższych względów skarga nie mogła odnieść skutku i jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym nastąpiło zgodnie z art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a. Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.