II SA/Gl 1510/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, Protokolant Starszy referent Renata Pacewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 maja 2026 r. sprawy ze skargi D. S. (S.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 24 września 2025 r. nr SKO.4205.105.2025 w przedmiocie odmowy umorzenia odpłatności za pobyt dziecka w pieczy zastępczej oddala skargę.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie (dalej – organ odwoławczy, Kolegium) decyzją z dnia 24 września 2025 r. nr SKO.4205.105.2025, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 572 z późn. zm. - dalej k.p.a.) w związku z art. 193 ust. 1 pkt 1 i art. 194 ust. 3 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 49 z późn. zm. – u.w.r.), po rozpoznaniu odwołania D. S. (dalej – Skarżący, Zobowiązany), utrzymało w mocy decyzję Starosty [...] (dalej – organ I instancji, Starosta) z dnia 9 lipca 2025 r. nr [...] , którą odmówiono D. S. umorzenia należności w łącznej wysokości 13.495,63 zł wynikających z decyzji nr [...] z dnia 2 listopada 2023 r. z tytułu opłaty za pobyt córki K. S. w Domu Dziecka w C. w tym: należność główna z tytułu naliczonej opłaty w wysokości 11.850,75 zł; odsetki ustawowe za opóźnienie w wysokości 1.644,88 zł. Przedmiotowa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. Decyzją z dnia 2 listopada 2023 r. Starosta ustalił Skarżącemu opłatę za pobyt córki w instytucjonalnej pieczy zastępczej, tj. w Domu Dziecka za okres: a) od dnia 11 kwietnia 2023 r. do dnia 30 kwietnia 2023 r. w wysokości 2.296,91 zł, b) od dnia 1 maja 2023 r. do dnia 31 sierpnia 2023 r. w wysokości 2.296,91 zł miesięcznie, c) od dnia 1 września 2023 r. do dnia 31 marca 2025 r. w wysokości 183,10 zł miesięcznie. Wnioskiem z dnia 9 maja 2025 r. Zobowiązany zwrócił się z prośbą o umorzenie zaległości powstałych z tytułu opłat za pobyt córki w pieczy zastępczej z uwagi na trudną sytuację materialno - bytową. Po jego rozpoznaniu, Starosta decyzją z dnia 9 lipca 2025 r. odmówił Skarżącemu umorzenia należności w łącznej wysokości 13.495,63 zł wynikających z decyzji nr [...] z dnia 2 listopada 2023 r. z tytułu opłaty za pobyt córki w Domu Dziecka. W jego uzasadnieniu przedstawiono sytuację osobistą i materialną Skarżącego. Jak z niej wynika, Zobowiązany prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a na jego dochód składa się: wynagrodzenie z tytułu stosunku pracy, które w kwietniu 2025 r. wyniosło 5.177,67 zł, a także wynagrodzenie z tytułu umowy zlecenia, które w kwietniu 2025 r. wyniosło 1.736,25 zł. Wskazano także, że Skarżący płaci alimenty na rzecz syna w wysokości 1.000 zł i na rzecz córki w wysokości 500 zł. Ponadto ponosi koszty utrzymania domu w kwocie ok. 2.000 zł, na co składają się opłaty za śmieci, ścieki, energię elektryczną oraz gaz. Dodatkowo podniesiono, że Skarżący nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, nie korzysta z pomocy społecznej, a także nie podejmuje prac dorywczych. W dalszej części uzasadnienia organ I instancji wyjaśnił, że zgodnie z art. 193 ust. 2 u.w.r. odpowiedzialność rodziców za przedmiotowe opłaty jest solidarna, co oznacza, że każdy z rodziców (matka i ojciec) odpowiada za całość długu, a zaspokojenie organu przez jedno z rodziców zwalnia z tego obowiązku drugiego. Fakt ten – według Starosty - nie pozbawia Skarżącego możliwości dochodzenia zwrotu poniesionych kosztów od matki córki na drodze postępowania cywilnego. Następnie organ I instancji – na podstawie art. 6 pkt 3 i 4 u.w.r. oraz art. 8 ust. 3 pkt 1 - 3 ustawy o pomocy społecznej - wyliczył wysokość dochodu Zobowiązanego za kwiecień 2025 r. na kwotę 5.413,92 zł. Jego wysokość – jak zauważył Starosta - przekraczający 300% kwoty kryterium dochodowego, tj. 3.030 zł (sposób wyliczenia: 1.010 zł - kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej x 300% = 3.030 zł). W oparciu o te ustalenia Starosta przeanalizował przesłanki warunkujące umorzenie zaległości, które zawarte zostały w § 4 uchwały nr [...] Rady Powiatu [...] z dnia [...] r. w sprawie szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej (Dziennik Urzędowy Województwa [...] z [...] r. poz. [...] – dalej uchwała). Finalnie organ I instancji uznał, iż nie zachodzi żadna z nich, co nie pozwala na zastosowanie wobec strony ulgi w postaci umorzenia zaległości z tytułu opłaty za pobyt córki w instytucjonalnej pieczy zastępczej. W odwołaniu z dnia 29 lipca 2025 r. Zobowiązany zakwestionował prawidłowość decyzji organu I instancji. W jego treści podniósł, że nie uchyla się od obowiązku ponoszenia opłat za pobyt córki w pieczy instytucjonalnej. Uważa jednak, że organ I instancji winien zobligować do ich uiszczania również matkę córki, tj. aby partycypowała w kosztach utrzymania dziecka. Stwierdził, że matka córki uchyla się od wspomnianego obowiązku poprzez wprowadzanie w błąd organ co do jej rzeczywistej sytuacji materialnej. Kolegium nie uwzględniając argumentów odwołania, decyzją z dnia 24 września 2025 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne. W motywach decyzji organ odwoławczy zwrócił uwagę, że rozstrzygnięcie podejmowane w zakresie umorzenia zaległej należności za pobyt dziecka w pieczy zastępczej podejmowane jest w warunkach uznania administracyjnego. Wskazał również, że obowiązek ponoszenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, jest obowiązkiem jego rodziców mającym umocowanie ustawowe (art. 193 ust. 1 u.w.r.). Natomiast wprowadzona przez ustawodawcę możliwość umorzenia opłaty, rozłożenia jej na raty, odroczenia terminu płatności, czy odstąpienia od jej ustalenia jest wyjątkiem od zasady ponoszenia opłat przez rodziców, którego zastosowanie jest uzależnione od spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków. Jednocześnie wyjaśniono, że zastosowanie wspomnianej ulgi możliwe jest w przypadku wystąpienia w życiu wnioskującego okoliczności, które ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwalają stwierdzić, że są one nagłe, nadzwyczajne, dotkliwe w skutkach, daleko ingerujące w plany życiowe i nie należą do zdarzeń codziennych. W ocenie Kolegium, w stosunku do Skarżącego nie zaistniała jakakolwiek okoliczność, która warunkuje umorzenie zaległości. Stwierdzono, że Zobowiązujący jest osobą młodą, nie ma ustalonego stopnia niepełnosprawności, nie udokumentował żadnej poważnej choroby i posiada dochody z tytułu zatrudnienia, zatem jest w stanie ponosić opłatę za pobyt córki w pieczy zastępczej. Ponadto podniesiono, że gdyby Skarżący wywiązywał się z ciążącego obowiązku ponoszenia opłaty na bieżąco w ustalonej wysokości, to przy posiadanym dochodzie nie stanowiłoby to dla niego nadmiernego obciążenia. Odnosząc się do pozostałych zarzutów, Kolegium wskazało, że za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice odpowiadają solidarnie. Takie unormowanie oznacza, że rodzice w ramach wewnętrznych ustaleń podejmują działania dotyczące ponoszenia tej odpłatności. Zatem Skarżący, który uznaje, że matka dziecka winna również partycypować w tych opłatach może wystąpić z roszczeniem w stosunku do niej, przy czym działania te podejmowane są na gruncie unormowań cywilnoprawnych. W skardze z dnia 24 października 2025 r., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, Zobowiązany zarzucił Kolegium, że nie został powiadomiony o czynnościach, jakie zostały podjęte w jego sprawie. Ponadto zarzucił, że nie umożliwiono mu przed wydaniem decyzji zapoznania się aktami i wypowiedzenia się w tej materii. Wobec tych zarzutów Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej. W skardze zawarto również żądanie zobowiązania organów do uzupełnienia materiału dowodowego, a także wydania decyzji zobowiązującej oboje rodziców do ponoszenia opłaty za pobyt ich córki w pieczy zastępczej. W uzasadnieniu skargi Zobowiązany - powołując się na orzeczenie WSA w Rzeszowie z dnia 19 marca 2015 r. sygn. akt II SA/Rz 1277/14 - stwierdził, że solidarny obowiązek uiszczania opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej musi być nałożony na obojga rodziców jedną decyzją, bez względu na to, czy zamieszkują oni wspólnie, czy też nie. Zwrócił uwagę, że matka dziecka zataiła swoje dochody, wprowadzając tym samym organ w błąd co do swojej sytuacji. Ponadto podkreślił, że powinien posiadać wgląd w akta swojej sprawy, jak również sprawy matki dziecka. Wyraził także pogląd, że pozbawienie go możliwości wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji było wyraźnym działaniem na jego szkodę. Stwierdził także, iż nie odniesiono się do zarzutów odwołania, a w szczególności nie podano szczegółów prowadzonego drugiego postępowania dotyczącego matki dziecka. Podkreślił, że nie występował o umorzenie zaległości powstałych z tytułu opłat dotyczących pobytu córki w Domu Dziecka. Jego żądanie bowiem odnosi się do wskazywanej wcześniej powinności jednoczesnego zobligowania obojga rodziców do ponoszenia przedmiotowej opłaty. W jego ocenie, organ nieprawidłowo obciąża wyłącznie jego kosztami pieczy zastępczej z pominięciem matki dziecka. Zauważył, że z matką córki jest skłócony i nie utrzymuje z nią kontaktu. Wobec tego nie ma możliwości porozumienia się z nią. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko oraz argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: W wyniku przeprowadzenia kontroli zaskarżonej decyzji stwierdzić należało, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja Kolegium, którą utrzymano w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości powstałej z tytułu opłat za pobyt córki Skarżącego w pieczy zastępczej. Przed przystąpieniem do rozważań należy poczynić zastrzeżenie co do zakresu kontroli sądowej. Otóż w myśl art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 143 z późn. zm. – dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (który nie znajduje zastosowania w niniejszym przypadku). Nakaz "rozstrzygnięcia w granicach danej sprawy", oznacza, że sąd nie może uczynić przedmiotem oceny innej sprawy administracyjnej, niż ta w której wniesiono skargę (zob. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2017 r. sygn. akt I FSK 227/17, LEX nr 2312988). Mając to na uwadze stwierdzić należy, że skarga dotyczy decyzji odmawiającej Skarżącemu umorzenia zaległości powstałych z tytułu opłat za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Oznacza to, że ocenie zostanie poddana jedynie prawidłowość stanowiska zakładającego, że nie zaistniały przesłanki do zastosowania wobec Skarżącego wspomnianej ulgi. Tym samym poza zakresem niniejszego postępowania są kwestie związane m.in. z prawidłowością ustalenia opłaty za pobyt córki w instytucjonalnej pieczy zastępczej, tj. w Domu Dziecka. Uwaga ta dotyczy również rozstrzygania kwestii, czy opłata winna być ustalona w jednej decyzji skierowanej do obojga rodziców oraz prawa wglądu w akta sprawy prowadzonej wobec matki dziecka. W tym miejscu należy podnieść, że wbrew twierdzeniu Skarżącego, sprawa dotyczy umorzenia zaległości powstałych wskutek nieuiszczenia opłat z tytułu pobytu dziecka w instytucjonalnej pieczy zastępczej. Świadczy o tym wniosek z dnia 9 maja 2025 r., gdzie poprzez podkreślenie słów "umorzenie odpłatności/rozłożenie na raty" Zobowiązany dał wyraz swej woli. W dalszej części wniosku przedstawił swoją sytuację materialna i osobistą. Pismo to zostało opatrzone własnoręcznym podpisem Skarżącego. W tym stanie rzeczy nie ma wątpliwości co do zakresu żądania Zobowiązanego. Przechodząc do meritum podnieść przyjdzie, że zgodnie z art. 193 ust. 1 u.w.r. za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą miesięczną opłatę. Powyższą opłatę rodzice ponoszą od dnia umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej (art. 193 ust. 1a u.w.r.). Ponadto jest ona należną od rodziców pozbawionych władzy rodzicielskiej lub którym władza rodzicielska została zawieszona albo ograniczona (art. 193 ust. 6 u.w.r.). Za przedmiotową opłatę rodzice odpowiadają solidarnie (art. 193 ust. 2 u.w.r.). Określenie przesłanek pozwalających na zastosowanie ulgi w ponoszeniu opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1 u.w.r., ustawodawca pozostawił organom uchwałodawczym starostw, tj. radom starostw (art. 194 ust. 1 u.w.r.). Natomiast o tym, czy zachodzą podstawy do umorzenia w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstąpienia od ustalenia opłaty, w każdej indywidulanej sprawie rozstrzyga starosta (art. 194 ust. 2 u.w.r.). Postępowanie w sprawie może być wszczęte na wniosek zainteresowanego lub z urzędu. W niniejszym przypadku zastosowanie znajdzie uchwała nr [...] Rady Powiatu [...] z dnia [...] r. w sprawie szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Zgodnie z jej § 4 ust. 1, umorzenie należności w całości w stosunku do osoby zobowiązanej może nastąpić, jeżeli zachodzi co najmniej jedna z poniższych przesłanek: 1) prowadzone postępowanie egzekucyjne wobec osoby zobowiązanej okazało się bezskuteczne, 2) opłata jest mniejsza lub równa kosztom prowadzenia egzekucji, bądź gdy zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia tej opłaty, 3) osoba zobowiązana do ponoszenia opłaty zmarła, 4) pobyt dziecka w pieczy zastępczej został zakończony w wyniku odzyskania przez osoby zobowiązane możliwości zapewnienia dziecku opieki i wychowania a dochodzenie ustalonej opłaty może spowodować znaczne pogorszenie sytuacji dochodowej rodziny lub zagrożenie w zaspokajaniu niezbędnych potrzeb dziecka a także mogłoby prowadzić do ponownego umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej. Z kolei w § 4 ust. 2 uchwały stwierdza się, że umorzenie należności w części w stosunku do osoby zobowiązanej może nastąpić jeżeli: 1) dochód na osobę w rodzinie osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty lub dochód osoby prowadzącej samodzielne gospodarstwo domowe zobowiązanej do ponoszenia opłaty nie przekracza 300% kryterium dochodowego, 2) dochód na osobę w rodzinie osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty lub dochód osoby prowadzącej samodzielne gospodarstwo domowe zobowiązanej do ponoszenia opłaty nie przekracza 350% kryterium dochodowego i zachodzi przynajmniej jedna z przesłanek o których mowa poniżej: a) brak zatrudnienia, b) długotrwała choroba, c) bezdomność. Lokalny prawodawca zastrzegł również, że umorzenie należności, za którą odpowiada solidarnie więcej niż jedna osoba zobowiązana może nastąpić, gdy okoliczności uzasadniające umorzenie zachodzą, co do wszystkich zobowiązanych (§ 4 ust. 3 uchwały). Z punktu widzenia rozpatrywanej sprawy należy jeszcze zwrócić uwagę na jedną okoliczność. Użycie w przepisie art. 194 ust. 3 u.w.r. określenia "może", oznacza, że odstąpienie od ustalenia opłaty oparte jest na uznaniu administracyjnym. W kontekście uznaniowego charakteru decyzji wskazać należy, że postępowanie dotyczące wniosku o odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej ma charakter w istocie dwuetapowy. W pierwszym etapie organ ocenia, czy spełnione zostały przesłanki otwierające temu organowi możliwość odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Ocena ta dokonywana jest według reguł dotyczących postępowania dowodowego i polega na weryfikacji poszczególnych, określonych przez lokalnego prawodawcę kryteriów. Dopiero uznanie, że spełniona została choćby jedna z przesłanek pozwalających organowi na odstąpienie od ustalenia opłaty, pozwala na przejście do drugiego etapu, w ramach którego, działając w granicach uznania administracyjnego, organ może, ale nie musi uwzględnić wniosek o odstąpienie od ustalenia opłaty. Natomiast przyjęcie braku przesłanek uzasadniających zastosowanie ulgi wobec osoby zobowiązanej bezwzględnie obliguje organ do negatywnego rozpatrzenia wniosku strony. Biorąc pod uwagę powyższe należy uznać, że rozstrzygnięcia organów administracji w sprawie są prawidłowe. Bez wątpienia Skarżący nie spełnia kryteriów przewidzianych w § 4 ust. 1 i 2 przywołanej uchwały. Rozstrzygnięcie organu I instancji, co wyżej wskazano, ma charakter uznaniowy, ale na pewno nie można stwierdzić, że ma charakter dowolny. Organ I instancji (a za nim i Samorządowe Kolegium Odwoławcze) szczegółowo przeanalizowały dochód oraz oświadczenia Skarżącego o kosztach jego życia. Mianowicie ustaliły, że Skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Ponadto stwierdzono, że w kwietniu 2025 r. Zobowiązany uzyskał dochód z tytułu zatrudnienia w wysokości 5.177,67 zł, a także wynagrodzenie z tytułu umowy zlecenia, które w kwietniu 2025 r. wyniosło 1.736,25 zł. Wskazano także, że Skarżący płaci alimenty na rzecz syna w wysokości 1.000 zł i na rzecz córki w wysokości 500 zł oraz ponosi koszty utrzymania domu w kwocie ok. 2.000 zł. Ponadto stwierdzono, że Skarżący nie wykazał, aby dotknęła go długotrwała choroba. Organ I instancji wyliczył, że dochód Skarżącego przekracza 300% kwoty kryterium dochodowego, tj. 3.030 zł (sposób wyliczenia: 1.010 zł - kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej x 300% = 3.030 zł). Odniesienie tych informacji do przesłanek określonych w § 4 ust. 1 i 2 uchwały jednoznacznie dowodzi, że żadna z nich nie zaistniała w kontrolowanej sprawie. Sam zobowiązany nie kwestionuje tego faktu. Natomiast, jak już wcześniej to wyjaśniono, zagadnienie prawidłowości ustalenia opłaty poprzez skierowanie obowiązku tylko do Skarżącego pozostaje poza zakresem przedmiotowej sprawy, a także jest bez znaczenia dla oceny podstaw umorzenia zaległości. Zgodzić się należy, że organ I instancji przed wydaniem decyzji nie poinformował Zobowiązanego o prawach płynących z art. 10 § 1 k.p.a. Jednak ponieść należy, że dla skuteczności zarzutu pozbawienia strony możliwości czynnego udziału w toczącym się postępowaniu administracyjnym koniecznym jest wykazanie, że zarzucane uchybienie uniemożliwiło stronie przeprowadzenie konkretnych czynności procesowych i nie mogło być konwalidowane na późniejszych etapach tego postępowania, jak również, że naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy (zob. wyrok NSA z dnia 16 grudnia 2025 r. sygn. akt III OSK 1453/25, LEX nr 4013521). Tymczasem Skarżący nie wykazał istnienia związku przyczynowego między naruszeniem przepisów postępowania, a wynikiem sprawy. Mają powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, co uzasadnia oddalenie skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 143 z późn. zm.).