II SA/Gl 1444/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Dziuk,, Sędzia WSA Artur Żurawik (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 8 marca 2024 r. sprawy ze skargi O. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 26 czerwca 2023 r. nr SKO.PS/41.5/579/2023/12385 w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej oddala skargę.

Decyzją z dnia 20 kwietnia 2023 r., nr [...], wydaną z upoważnienia Starosty [...], działając na podstawie art. 193 ust. 1 i 2, 194 i in. ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (obecnie j.t. Dz. U. z 2024 r., poz. 177 – dalej u.w.r.), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie j.t. Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., dalej - k.p.a.) i in., orzekając wobec O. L. (dalej: "strona", "skarżąca") odmówiono jej odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt córki w rodzinnej pieczy zastępczej. W uzasadnieniu wskazano m. in., że pomimo, iż strona płaci alimenty na rzecz dziecka przebywającego w pieczy zastępczej, to jednak jej dochód przekracza 250 % kryterium dochodowego. Uiszczenie opłaty nie spowoduje obniżenia dochodu tak, że znalazłaby się ona poniżej 250 % kryterium dochodowego, czyli poniżej kwoty 1.940,00 zł (3.540 zł - 988,20 zł = 2.551,80 zł). W związku z powyższym zgromadzony materiał dowodowy nie daje podstaw do odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt córki w rodzinie zastępczej. Skarżąca złożyła odwołanie od ww. decyzji. Zarzuciła m. in., że opłata stanowi duże obciążenie finansowe wobec jej dochodów i innych wydatków. Ojciec dziecka mieszka za granicą i nie łoży na nie. Nie interesuje się swą córką. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej SKO) decyzją z dnia 26 czerwca 2023 r., nr SKO.PS/41.5/579/2023/12385, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ II instancji wskazał m. in., że sytuacja strony nie uzasadnia odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Rodzic ma wobec dziecka zobowiązania, których nie można przerzucać na podatników. Strona złożyła skargę na ww. decyzję SKO. Nie podała szczegółowej argumentacji. SKO w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie. W uzasadnieniu organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2023 roku, poz. 1634 ze zm. – dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. W wyniku analizy akt sprawy Sąd stwierdził, że skarga nie jest uzasadniona. Zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza bowiem ani prawa materialnego, ani też organ odwoławczy nie naruszył reguł procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź skutkującym wznowieniem tego postępowania. Tymczasem, zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a., dopiero stwierdzenie tego rodzaju naruszenia prawa uzasadnia uwzględnienie skargi. Zgodnie z art. 193 u.w.r. za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą miesięczną opłatę (ust. 1). Opłatę, o której mowa w ust. 1, rodzice ponoszą od dnia umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej (ust. 1a). Za ponoszenie ww. opłaty rodzice odpowiadają solidarnie (ust. 2). W świetle art. 194 ust. 2 i 3 u.w.r. rada powiatu określa, w drodze uchwały, szczegółowe warunki umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1. Starosta na wniosek lub z urzędu, uwzględniając uchwałę, o której mowa w ust. 2, może umorzyć w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczyć termin płatności, rozłożyć na raty lub odstąpić od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1. Sąd kontroluje decyzję mając na uwadze stan faktyczny i prawny z daty jej wydania. Organ wziął pod uwagę wszystkie niezbędne okoliczności stanu faktycznego i prawnego, w tym treść aktu prawa miejscowego normującego zasady odstępowania od pobierania ww. należności (uchwała Nr [...] Rady Powiatu [...] z dnia [...] r. w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej; Dz. Urz. Woj. Śląsk. z [...] r., poz. [...]). Powyższa opłata jest ustalana na podstawie przepisów ustawy i nie jest zależna od jednoczesnego płacenia, bądź niepłacenia alimentów. Są to różne obowiązki. Skarżąca, skoro pracuje, to oznacza, że jest osobą sprawną i ma możliwości zarobkowe. Ustawa przewiduje także inne ulgi, np. odroczenie terminu płatności czy rozłożenie jej na raty. Interes społeczny wymaga, by dokonując redystrybucji środków publicznych organy nie dochodziły ich zwrotu jedynie w wyjątkowych przypadkach. Sytuacja strony nie uzasadnia odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Nie można zapominać, że środki finansowe, które otrzymywała rodzina zastępcza na utrzymanie dziecka, pochodzą ze środków publicznych, dlatego należy dochodzić ich zwrotu od osób zobowiązanych. W przedmiotowej sprawie niedomaganie się od strony zwrotu kwoty świadczeń wypłacanych rodzinie zastępczej naruszałoby w sposób rażący interes fiskalny i wartości takie, jak sprawiedliwość społeczna oraz zaufanie obywateli dla organów władzy. Użycie w przepisie art. 194 ust. 3 ww. ustawy określenia "może", oznacza, że odstąpienie od ustalenia opłaty oparte jest na uznaniu administracyjnym. Chociaż decyzja o charakterze uznaniowym pozostaje pod kontrolą sądu administracyjnego, to jednak zakres tej kontroli jest ograniczony, bowiem sąd nie bada celowości jej podjęcia. Kontrola tego rodzaju decyzji polega na ustaleniu, czy wydanie decyzji na podstawie obowiązujących przepisów prawa było dopuszczalne, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania administracyjnego oraz czy uzasadnił rozstrzygnięcie dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami, w ten sposób, aby nie można mu było zarzucić dowolności. W ocenie Sądu, wydając zaskarżoną decyzję, jak i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, nie doszło do naruszenia granic uznania administracyjnego. Decyzje zostały bowiem wydane w oparciu o okoliczności faktyczne znajdujące odzwierciedlenie w zgromadzonym materiale dowodowym, zaś uzasadnienie decyzji odpowiada wymogom stawianym przez art. 107 § 3 k.p.a. Z treści decyzji obu instancji można wywnioskować jaki jest ich przedmiot i kto jest adresatem. Uzasadnienia w wystarczającym stopniu i w sposób zindywidualizowany wyjaśniają motywy rozstrzygnięć (art. 107 § 3 k.p.a.). Niesprawiedliwe byłoby, gdyby zamiast rodzica, bez zaistnienia szczególnych okoliczności obowiązek łożenia i utrzymywania dziecka spadałby na podatników. Skoro skarżąca jest matką, to ma wobec dziecka obowiązki. Może ewentualnie dochodzić zwrotu części tych kosztów od ojca dziecka. Jest to jednak już problem ich wzajemnych rozliczeń, dochodzonych w drodze cywilnoprawnej. Nie można więc zgodzić się z argumentacją, którą przedstawiła skarżąca w odwołaniu od decyzji organu I instancji, że skoro ojciec dziecka mieszka za granicą i nim się nie interesuje, to skarżąca także powinna zostać zwolniona w zapłaty ww. należności. Obowiązki wobec dzieci obciążają w pierwszej kolejności rodziców, a nie ogół podatników. Pomoc ze strony Państwa jest możliwa, ale nie może polegać ona na przerzucaniu wszystkich kosztów na Skarb Państwa bądź budżet jednostki samorządu terytorialnego, by rodzic czuł się z tych obowiązków zwolniony. Zobowiązania prywatnoprawne, jak kredyt, o którym skarżąca również pisała w odwołaniu, nie mogą być podstawą odstępowania od zapłaty należności publicznoprawnych. Nie doszło zatem do naruszenia art. 7, 77 §1, 80, 107 §1 i 3, 138 §1 pkt 1 k.p.a., art. 193 ust. 1, 194 ust. 3 u.w.r., ani też innych przepisów uzasadniających uwzględnienie skargi. Z powyższych względów skarga nie mogła odnieść skutku i jako nieuzasadniona w stopniu oczywistym podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.