II SA/Gl 1407/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Siudyka, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski,, Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna (spr.), Protokolant specjalista Barbara Urban, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 kwietnia 2026 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 28 sierpnia 2025 r. nr DOS3.513.D195.2025.9.K1022 w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę.

Zaskarżoną decyzją z 28 sierpnia 2025 r. nr DOS3.513.D195.2025.9.K1022 Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej "Szef Urzędu" lub "Organ") odmówił J. G. (dalej "Skarżący") potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 5 ust. 1 w związku z art. 2 ust. 1 oraz art. art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (powołany tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r. poz. 906; dalej "u.d.o.a") W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że 1 kwietnia 2025 r. Skarżący złożył wniosek o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. We wniosku wskazał, że prowadził działalność w grupach wolnościowych na przełomie lat 60. i 70. oraz w pierwszej połowie lat 70., co skutkowało zawieszeniem w prawach ucznia. Na początku lat 80. Skarżący podjął się działalności w ramach związku zawodowego "[...]". W stanie wojennym Skarżący miał wziąć udział w strajku na terenie kombinatu [...], za co miał zostać zwolniony z pracy i potem przywrócony do pracy. Skarżący podniósł także, że kilka lat później ponownie został zwolniony. Nadto był przesłuchiwany przez ówczesne służby, były kierowane w stosunku do jego osoby groźby, próbowano wymusić podpisanie "lojalki". W toku postępowania Skarżący przedstawił decyzję Prezesa IPN – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, o której mowa w art. 5 ust. 1 u.d.o.a. Zdaniem Szefa Urzędu, Skarżący nie przedstawił dowodów potwierdzających prowadzenie działalności opozycyjnej w okresach i na zasadach wskazanych przez ustawodawcę, jak również nie wskazywał, że doznał represji na zasadach określonych w u.d.o.a. Zebrany materiał dowodowy potwierdził jedynie, że Skarżący był aktywnym działaczem [...] od sierpnia 1980 r. Powyższe nie spełnia jednak wymogu prowadzenia przez Skarżącego działalności zagrożonej odpowiedzialnością karną przez minimum 12 miesięcy w okresie zdelegalizowanych działań związkowych. Natomiast działalność po 13 grudnia 1981 r. nie została należycie udokumentowana. Kwerendy przeprowadzone przez IPN zakończyły się odnalezieniem jedynie dokumentacji paszportowej. Zapytania kierowane do właściwych archiwów nie przyniosły rezultatów potwierdzających wskazywane przez Skarżącego okoliczności. W szczególności nie potwierdzono, by rozwiązano ze Skarżącym stosunek pracy na skutek uczestnictwa w wystąpieniach o charakterze wolnościowym. Na podstawie pisma z 29 grudnia 1981 r. ustalono, że pierwotnie zakład pracy [...] planował rozwiązać ze Skarżącym umowę o pracę bez wypowiedzenia na podstawie art. 14 pkt 2 Dekretu Rady Państwa o stanie wojennym oraz na podstawie art. 52 Kodeksu pracy. Na podstawie pisma z 11 stycznia 1982 r. ustalono, że pismo z 29 grudnia 1981 r. zostało anulowane i Skarżący otrzymał wypowiedzenie umowy o pracę. W piśmie tym wskazano również, że z dniem [...] 1982 r. miało nastąpić rozwiązanie umowy o pracę, jednocześnie poinformowano o prawie wniesienia odwołania do Terenowej Komisji Odwoławczej ds. Pracy przy Urzędzie Miejskim w D.. Na podstawie orzeczenia z dnia [...]r. ustalono, że Skarżący skorzystał z możliwości wniesienia odwołania. W orzeczeniu tym wskazano, że przywrócono Skarżącego do pracy w [...]na poprzednich warunkach. Całość przebiegu zatrudnienia Skarżącego obrazuje świadectwo pracy z [...] r. w którym wykazana jest ciągłość zatrudnienia od [...] r. do [...]r. Ponadto z orzeczenia Terenowej Komisji Odwoławczej z dnia [...]r. wynika, że Skarżący był nieobecny w pracy w okresie od [...] do [...] grudnia 1981 r. z powodu choroby, co udowodnił przedkładając lekarskie karty informacyjne. Nieobecność Skarżącego w ww. okresie w pracy nie była zatem związana z wystąpieniem wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Zebrany materiał dowodowy nie zawiera również istotnych faktów lub okoliczności, które mogłyby wskazywać, że Skarżący podlegał którejkolwiek z represji ujętych w art. 3 u.d.o.a. Skarżący wniósł skargę na decyzję Szefa Urzędu, nie zgadzając się z zapadłym rozstrzygnięciem. Wskazał, że został zwolniony z pracy za strajk oraz działanie na rzecz demokracji i praw pracowników i obywateli, nadto za bycie działaczem [...]. Doznane represje stanu wojennego spowodowały mizerny status materialny, wykluczenie społeczne oraz niepełnosprawność. Podkreślił, że Szef Urzędu nie przesłał mu akt sprawy tak aby mógł przekazać dokumenty reprezentującemu go prawnikowi. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest pobieżne, pomija dokumenty tajne, znajdujące się u dawnych działaczy PRL. Skarżący wyjaśnił, że wystąpił do sądu pracy o sprostowanie świadectwa pracy. Szef Urzędu w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie jest uzasadniona. Zaskarżona decyzja nie narusza bowiem prawa materialnego, nie jest dotknięta kwalifikowanymi wadami skutkującymi wznowieniem postępowania bądź stwierdzeniem nieważności ani nie uchybia regułom procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Tymczasem z mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (aktualny tekst jednolity: Dz. U. z 2026 r., poz. 143 z późn. zm.; dalej "p.p.s.a."), dopiero stwierdzenie tego rodzaju naruszenia prawa uzasadnia uwzględnienie skargi. Zasady nabywania statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych określa u.d.o.a. Status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych może zostać potwierdzony przez właściwy organ wyłącznie osobom spełniającym warunki określone w art. 2 lub art. 3 u.d.o.a. Przy czym osobie zainteresowanej może być przyznany zarówno status działacza opozycji antykomunistycznej, jak i osoby represjonowanej z powodów politycznych, co oznacza, że statusy te mogą zostać potwierdzone przez właściwy organ w jednym postępowaniu osobom spełniającym warunki określone wprost przez ustawodawcę odpowiednio w art. 2 oraz art. 3 u.d.o.a. (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (dalej "WSA") w Gliwicach z 25 września 2019 r., II SA/Gl 834/19, opubl. w internetowej bazie: orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej "CBOSA"). Status działacza opozycji antykomunistycznej przyznany może zostać wyłącznie osobie, która w okresie co najmniej 12 miesięcy prowadziła działalność w warunkach i celu określonym w art. 2 ust. 1 u.d.o.a. Za osobę represjonowaną może natomiast być uznana jedynie taka osoba, która spotkała się z dolegliwościami wymienionymi w art. 3 u.d.o.a. i nastąpiło to z powodów politycznych. Żadne inne zdarzenia nie mogą być uznane za represję w rozumieniu u.d.o.a., choćby w subiektywnej ocenie osoby poszkodowanej stanowiły dużą dolegliwość (por. wyroki: WSA w Lublinie z 7 grudnia 2017 r., II SA/Lu 806/17; WSA w Kielcach z 19 października 2017 r., II SA/Ke 540/17; WSA w Poznaniu z 8 lutego 2017 r., II SA/Po 742/16 – opubl. w CBOSA). Wobec tego nie każdemu, kto czynnie sprzeciwiał się ówczesnemu systemowi politycznemu służy status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Podkreślić w tym miejscu należy, że powszechne rozumienie represji politycznych jest znacznie szersze niż przyjmowane przez ustawodawcę w art. 3 u.o.d.a., który to przepis wymienia enumeratywnie okoliczności, jakie muszą zachodzić wobec osoby, aby przyznać jej status represjonowanego. Poczucie osobistej krzywdy, doznanej traumy, cierpienia, utrudnień życiowych w tamtym czasie nie zostały uznane przez ustawodawcę za przesłankę umożliwiającą uzyskanie przedmiotowego statusu. Skarżący we wniosku i w toku postępowania wskazywał, iż ubiega się o potwierdzenie statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych z uwagi na spełnienie przesłanki z art. 3 pkt 3 lit. d) u.d.o.a. Zgodnie z powołanym przepisem osobą represjonowaną z powodów politycznych jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r. brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym została z nią rozwiązana umowa o pracę. Skarżący powoływał się na pismo zakładu pracy, tj. [...] z 29 grudnia 1981 r., znak sprawy [...], z którego wynika, że z dniem [...]r. rozwiązano z nim umowę o pracę bez wypowiedzenia z powodu art. 14 § 2 Dekretu Rady Państwa z dnia 13 grudnia 1981 r. o stanie wojennym w związku z art. 52 Kodeksu pracy. Zdaniem Sądu, Szef Urzędu trafnie uznał, że zgromadzony i oceniony w całokształcie materiał dowodowy nie pozwala na przyjęcie, że w wyniku brania udziału w wystąpieniu wolnościowym została ze Skarżącym rozwiązana umowa o pracę. W aktach sprawy znajduje się powoływane przez Skarżącego pismo z 29 grudnia 1981 r., jednakże znajdują się także i inne dokumenty, w tym dokument podpisany przez Skarżącego, z których wynika, że nie doszło do rozwiązania ze Skarżącym umowy o pracę w rozumieniu art. 3 pkt 3 lit. d) u.d.o.a. Po pierwsze z pisma z 11 stycznia 1982 r., znak sprawy [...] wynika, że pismo z 29 grudnia 1981 r. zostało anulowane, zaś z dniem [...] r. została rozwiązana ze Skarżącym umowa o pracę za uprzednim wypowiedzeniem od dnia [...]r. Po drugie Skarżący odwołał się od wypowiedzenia umowy do Terenowej Komisji Odwoławczej ds. Pracy przy Urzędzie Miejskim w D. ., która orzeczeniem z [...]r. postanowiła przywrócić Skarżącego do pracy w [...]na poprzednich warunkach. W oparciu o ww. prawomocne orzeczenie przywrócono Skarżącego do pracy z zachowaniem dotychczasowych warunków pracy i płacy (pismo z 26 marca 1982 r. znak sprawy [...]). Po trzecie zaś ze świadectwa pracy z [...] r., wystawionego przez [...], wynika, że Skarżący pozostawał w ciągłym zatrudnieniu w zakładzie pracy od [...] r. do [...]r. Jednocześnie należy zauważyć, że z opinii służbowej (karta akt sprawy administracyjnej - 182) wynika, że Skarżący nie zgłosił się do pracy w okresie od [...] do [...] grudnia 1981 r., zaś rozwiązanie umowy o pracy bez wypowiedzenia zmieniono na prośbę Skarżącego na rozwiązanie umowy o pracę za wypowiedzeniem. Z pisma Skarżącego zatytułowanego "Odwołanie i prośba o pozytywne rozpatrzenie" (karta akt sprawy administracyjnej - 177) wynika, że Skarżący nie widzi związku zastosowania Dekretu Rady Państwa o stanie wojennym z jego postępowaniem. W piśmie tym Skarżący wyjaśnia, że we wskazanych przez niego dniach bądź stawiał się do pracy bądź korzystał z urlopu bądź przebywał na zwolnieniu lekarskim. Z kolei z uzasadnienia orzeczenia z [...]r. wynika, że na podstawie oświadczenia Skarżącego i przedłożonych kart informacyjnych lekarskich ustalono, że [...] grudnia 1981 r. Skarżący przyszedł do pracy, lecz nie został do pracy dopuszczony, zaś w następnych dniach był chory, a zatem nieobecność w okresie od [...]-[...] grudnia 1981 r. jest usprawiedliwiona. Zebrany materiał dowodowy nie pozwala zatem ustalić, że Skarżący "brał udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce", a z tego powodu "została z nim rozwiązana umowa o pracę". Żadne dowody dostarczone przez Skarżącego lub pozyskane przez Organ z urzędu nie potwierdzają także, że w stosunku do Skarżącego została spełniona przesłanka z art. 3 pkt 3 lit. c) u.o.d.a., tj. że w związku z udziałem w wystąpieniu wolnościowym Skarżący został pozbawiony możliwości wykonywania swojego zawodu. Należy zgodzić się z Organem, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie potwierdza także antykomunistycznej działalności Skarżącego w rozumieniu art. 2 u.o.d.a. Działalność opozycyjna Skarżącego nie została wykazana takimi konkretnymi działaniami, które spełniałyby wymogi art. 2 u.o.d.a. Dla potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej zgodnie z art. 2 ust. 1 ww. ustawy niezbędnym jest podejmowanie łącznie przez co najmniej 12 miesięcy - w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi - konkretnych działań, zagrożonych odpowiedzialnością karną, których celem było doprowadzenie do odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka. Przy czym do wskazanego okresu 12 miesięcy nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r. (art. 2 ust. 2 u.o.d.a.). Okres działalności opozycyjnej Skarżącego przypadający od sierpnia 1980 r. do 12 grudnia 1981 r. nie może stanowić podstawy do potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej wobec treści art. 2 ust. 2 u.d.o.a. Z kolei działalność opozycyjna w pozostałych wskazywanych przez Skarżącego okresach nie została wykazana dowodami przedłożonymi przez stronę ani pozyskanymi przez Organ z urzędu. W tym miejscu należy wskazać, że w ramach przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego Szef Urzędu, działając na podstawie art. 5 ust. 5 u.d.o.a., zwrócił się do Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej o przekazanie informacji o treści zgromadzonych przez IPN dokumentów dotyczących Skarżącego. Jednakże w zasobie archiwalnym IPN nie odnaleziono żadnych materiałów świadczących o prowadzonej przez Skarżącego działalności opozycyjnej lub doznanych represjach. W ocenie Sądu, Szef Urzędu, w zgodzie z zasadami określonymi w przepisach art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., doprowadził do zgromadzenia materiału dowodowego wystarczającego do dokonania prawidłowych ustaleń faktycznych i zasadnie przyjął, że Skarżący nie spełnił żadnego z warunków określonych w art. 2 lub art. 3 u.o.d.a. W każdym stadium postępowania zapewniono Skarżącemu czynny udział (art. 10 § 1 k.p.a.). Skarżący był informowany o konieczności dostarczenia dowodów potwierdzających zasadność złożonego przez siebie wniosku. Organ zrealizował obowiązek informacyjny z art. 79a § 1 k.p.a. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia wymogi art. 107 § 3 k.p.a., a także odpowiada wynikającej z art. 11 k.p.a. zasadzie przekonywania. Odnosząc się do zarzutów Skarżącego, należy stwierdzić, że są one niezasadne. Szef Urzędu przeprowadził postępowanie, podejmując wszelkie niezbędne czynności do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Następnie dokonał rzetelnej oceny wskazanych przez Skarżącego aktywności pod kątem spełniania przesłanek z art. 2 lub 3 u.o.d.o. Szef Urzędu prawidłowo ocenił, na podstawie całokształtu materiału dowodowego, że okoliczności uzasadniające potwierdzenie Skarżącemu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych nie zostały udowodnione. Organ opierał się przy tym zarówno na dowodach dostarczonych przez Skarżącego, jak również pozyskanych we własnym zakresie. Z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że materiał dowodowy w jego całokształcie został dogłębnie przeanalizowany i omówiony, a wnioski z niego wyciągnięte nie są dowolne, tylko logiczne i spójne. Należy wskazać, że z art. 77 § 1 k.p.a. wynika dla organów obowiązek ustalenia stanu faktycznego sprawy w oparciu o kompleksowo, całościowo zgromadzony materiał dowodowy. Z kolei art. 80 k.p.a. statuuje zasadę swobodnej oceny dowodów, nakazującą organowi dokonanie oceny na podstawie całokształtu zebranego materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Już treść tych przepisów i wynikających z nich norm postępowania wyklucza powołanie się tylko na jednostkowy dowód, tj. pismo z 29 grudnia 1981 r., i pominięcie pozostałych dokumentów zgromadzonych w sprawie. W tych okolicznościach nie można zgodzić się ze Skarżącym, że treść ww. pisma dowodzi spełnienia przesłanki z art. 3 pkt 3 lit. d) u.d.o.a. Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał, że skarga jest niezasadna, skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod uwagę. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. Odnosząc się do wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów zastępstwa procesowego z uwagi na świadczenie na rzecz Skarżącego pomocy prawnej pro bono Sąd wskazuje, że adwokat B. Z. pismem z 1 grudnia 2025 r. zgłosił swój udział w sprawie jako pełnomocnik Skarżącego, jednocześnie cofając w jego imieniu wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wobec tego reprezentujący Skarżącego pełnomocnik jest pełnomocnikiem z wyboru, a nie z urzędu, a zatem brak było podstaw do zastosowania art. 250 p.p.s.a.