II SA/Gl 1352/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik, Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Dziuk (spr.),, Asesor WSA Aneta Majowska, Protokolant specjalista Barbara Urban, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 marca 2026 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 18 sierpnia 2025 r. nr SKO.PSŚ/41.5/779/2025/11215 w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji.

Decyzją z dnia 2 czerwca 2025 r. nr [...] Prezydent Miasta J. (dalej: organ I instancji), działając na podstawie art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 6- 9 ustawy oświadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 323 ze zm.) ustalił, że świadczenie pielęgnacyjne w wysokości 6 574 zł wypłacone A. S. (dalej: skarżąca) za okres od 1 lutego 2025 r. do 31 marca 2025 r. jest nienależnie pobranym świadczeniem rodzinnym oraz zobowiązał skarżącą do zwrotu ww. świadczenia wraz z odsetkami. W wyniku wniesionego przez skarżącą odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: Kolegium, organ) decyzją z dnia 18 sierpnia 2025 r. nr SKO.PSŚ/41.5/779/2025/11215 orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Prezydenta Miasta J. z dnia 18 kwietnia 2025 r. nr [...]. W motywach uzasadnienia Kolegium w pierwszej kolejności przytoczyło dotychczasowy przebieg postępowania oraz powołało przepisy stanowiące podstawę wydanego rozstrzygnięcia. Dalej Kolegium wskazało, że z akt sprawy wynika, że decyzją nr [...] z dnia 7 marca 2022 r. organ I instancji przyznał skarżącej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad dzieckiem: N. G., na okres od 1 lutego 2022 r. do 31 października 2024 r. w wysokości 2 119 zł miesięcznie. Następnie decyzja ta została zamieniona decyzją nr [...] z dnia 18 listopada 2024 r. w zakresie zmiany okresu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w ten sposób, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje do dnia wydania kolejnego ostatecznego orzeczenia o niepełnosprawności, nie dłużej jednak niż do ostatniego dnia szóstego miesiąca następującego po dacie określającej dotychczasową ważność, tj. do dnia [...] r. Kolegium dodało, że w powyższej decyzji strona była pouczona o konieczności niezwłocznego powiadomienia organu, o fakcie uzyskania nowego orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Jednocześnie została pouczona, że uzyskanie nowego orzeczenia o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności skutkuje utratą prawa do przyznanego świadczenia. Niezgłoszenie zaś uzyskania nowego orzeczenia spowoduje powstanie świadczeń nienależnie pobranych. Ponadto Kolegium wskazało, że organ I instancji powziął wiadomość, o wydaniu w dniu 17 grudnia 2024 r. nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności dla dziecka; N. G., które stało się ostateczne [...] r. Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia, w ocenie Kolegium, w przypadku skarżącej powstały świadczenia nienależnie pobrane w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych. Świadczenie pielęgnacyjne za okres od 1 lutego 2025 r. do 31 marca 2025 r. zostało stronie wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie do niego prawa (poprzednie orzeczenie o niepełnosprawności zachowało ważność do dnia wydania kolejnego ostatecznego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności tj.[...]r.), a strona była pouczona o braku prawa do jego pobierania, a zatem strona była poinformowana, że orzeczenie o niepełnosprawności z dnia [...] r. zachowuje ważność nie dłużej niż do dnia wydania kolejnego ostatecznego orzeczenia o niepełnosprawności. Skarżąca została więc pouczona kiedy i jakie świadczenia jej przysługują. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wywiodła skarżąca zaskarżając decyzję w całości i wnosząc jej uchylenie. W uzasadnieniu skargi podniosła argumenty na poparcie swojego stanowiska. Oświadczyła, że była nieświadoma faktu, że pobierane świadczenia są jej nienależne. Podkreśliła, że obowiązujące przepisy zmieniały się tak często, że nie była w stanie nadążyć za tymi zmianami. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zaprezentowaną z zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Realizując zadania wymiaru sprawiedliwości sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie - art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2026 r., poz. 143, dalej p.p.s.a.). Uwzględniając skargę na decyzję Sąd uchyla ten akt w całości albo w części na warunkach określonych w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c p.p.s.a., względnie stwierdza jego nieważność, gdy spełnione są przesłanki wskazane w art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. albo stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 134 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Skarga A. S. podlega uwzględnieniu, jednak z innych względów niż te wskazane w jej treści. Zdaniem Sądu w okolicznościach niniejszej sprawy zachodzi przyczyna określona w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., uzasadniająca tym samym stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z 18 sierpnia 2025 r., utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta J. z dnia 18 kwietnia 2024 r. nr [...] r., ustalającą, że świadczenie pielęgnacyjne wypłacone skarżącej w wysokości 6 574 zł za okres od 1 lutego 2025 r. do 31 marca 2025 r. jest nienależnie pobranym świadczeniem rodzinnym oraz zobowiązującą skarżącą do zwrotu tego świadczenia wraz z odsetkami. W okolicznościach niniejszej sprawy uwzględnienia wymaga to, że decyzja ustalająca, że wypłacone skarżącej świadczenie pielęgnacyjne w okresie od 1 lutego 2025 r. do 31 marca 2025 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym została wydana przez organ I instancji dnia 2 czerwca 2025 r. pod numerem [...], a nie jak wskazało Kolegium 18 kwietnia 2025 r. pod nr [...]. Natomiast w dniu 18 kwietnia 2025 r. Prezydent Miasta J. wydał decyzję przyznającą skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nad dzieckiem: N. G. na okres od 1 kwietnia 2025 r. do 29 października 2026 r. Zauważyć należy, że decyzja administracyjna jest aktem stosowania prawa i polega na ustaleniu wiążących konsekwencji prawnych. Z akt sprawy wynika, że skarżąca wniosła odwołanie od decyzji organu I instancji oznaczonej określoną datą i numerem. Decyzja ta stanowiła przedmiot postępowania odwoławczego. Tymczasem w rubrum zaskarżonej decyzji organ odwoławczy wskazał inną decyzję niż ta, od której faktycznie zostało wniesione odwołanie. Rozbieżność ta dotyczy oznaczenia aktu administracyjnego, który miał być przedmiotem kontroli. W ocenie Sądu nie jest to uchybienie o charakterze redakcyjnym, czy też oczywista omyłka pisarska. Oznaczenie decyzji będącej przedmiotem rozpoznania przez organ odwoławczy stanowi bowiem jeden z podstawowych elementów identyfikujących sprawę administracyjną. Decyzja powinna w sposób jednoznaczny wskazywać w jakiej sprawie została wydana oraz jaki akt jest przedmiotem rozstrzygnięcia organu odwoławczego. Wymóg ten wynika z zasad prawidłowego prowadzenia postępowania administracyjnego. Prawidłowe oznaczenie decyzji objętej odwołaniem ma znaczenie dla ustalenia zakresu rozstrzygnięcia organu odwoławczego. To właśnie ten element determinuje, jaki akt administracyjny podlega kontroli instancyjnej oraz jakie skutki prawne wywołuje wynik postepowania. W realiach rozpoznawanej sprawy zaistniała zaś w istocie sytuacja, w której w ramach postępowania odwoławczego, które za przedmiot miało rozpatrzenie odwołania skarżącej od decyzji organu I instancji z dnia 2 czerwca 2025 r. nr [...] organ orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji z dnia 18 kwietnia 2025 r. pod nr [...], a więc decyzji, która nie stanowiła przedmiotu tego postępowania odwoławczego. Co prawda, oprócz daty i numeru decyzji I instancji, utrzymanej w mocy przez Kolegium, organ ten podał również przedmiot utrzymanego w mocy rozstrzygnięcia tj. ustalenie, że świadczenie pielęgnacyjne w wysokości 6574,00 zł, wypłacone za okres od 1 lutego 2025 r. do 31 marca 2025r. jest nienależnie pobranym świadczeniem rodzinnym oraz obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Jednak nawet prawidłowe oznaczenie przedmiotu utrzymanego w mocy rozstrzygnięcia nie jest wystarczające do uznania, że rozstrzygnięcie Kolegium utrzymało w mocy tę właśnie decyzję, co do której strona wniosła odwołanie tj. decyzję z dnia 2 czerwca 2025 r. nr [...]. Co więcej, taka rozbieżność pomiędzy datą i numerem utrzymanej w mocy decyzji a oznaczeniem jej przedmiotu prowadzi do stanu niepewności po stronie jej adresata, czego także, zdaniem Sądu, zaakceptować nie można. Dodać w tym miejscu należy, iż rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. zachodzi wtedy, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że owa decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. Nie chodzi tu o błędy w wykładni prawa, ale o niedopuszczalne przekroczenie prawa, dodatkowo - w sposób jasny i niedwuznaczny. Podkreślić także należy, iż rażące naruszenie prawa w rozumieniu ww. art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., stanowi kwalifikowaną postać naruszenia i nie może być interpretowane rozszerzająco. W orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że istnieje różnica między "zwykłym" naruszeniem prawa, a naruszeniem, które może być zakwalifikowane jako "rażące". Zarówno w orzecznictwie, jak i piśmiennictwie przyjmuje się również, że niedopuszczalne jest utożsamianie każdego uchybienia z rażącym naruszeniem prawa. Naruszenie przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, nie może być podstawą stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej w postępowaniu prowadzonym w trybie nadzoru, jeżeli nie nosi cech rażącego naruszenia prawa. O rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. decydują natomiast łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze - skutki, które wywołuje decyzja. Przy czym, oczywistość naruszenia prawa polega na rzucającej się w oczy sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia, a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. O rażącym naruszeniu prawa można więc mówić jedynie w sytuacji naruszenia przepisu prawnego, którego treść bez żadnych wątpliwości interpretacyjnych może być ustalona w bezpośrednim rozumieniu. W ocenie Sądu opisane powyżej uchybienie stanowi rażące naruszenie prawa polegające na wadliwym określeniu przedmiotu postępowania odwoławczego oraz dotyczy jednego z podstawowych elementów konstrukcyjnych decyzji administracyjnej, co prowadzi do sytuacji, w której akt nie spełnia wymogów pozwalających na jego funkcjonowanie w obrocie prawnym. Nie można bowiem akceptować sytuacji, w której organ odwoławczy utrzymuje w mocy inne rozstrzygnięcie organu I instancji, niż to, które zostało zaskarżone w odwołaniu i które miało stanowić przedmiot rozstrzygnięcia kończącego postępowanie odwoławcze. Jednocześnie należy wyjaśnić, że skoro Sąd stwierdził nieważność decyzji, to ustosunkowanie się do zarzutów skarżącej, byłoby przedwczesne. Wobec powyższego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 w związku z art. 135 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji wyroku. W trakcie ponownie prowadzonego postępowania organ weźmie pod uwagę treść niniejszego rozstrzygnięcia.