II SA/Gl 1099/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Asesor WSA Aneta Majowska, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 25 lutego 2022 r. nr SKO.4106.88.2022 w przedmiocie usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania oddala skargę.

Wnioskiem z dnia 27 grudnia 2021 r. K. M. zwrócił się do Burmistrza Miasta L. o udzielenie pomocy społecznej w formie usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania. Po otrzymaniu wniosku organ przeprowadził aktualizację wywiadu środowiskowego i ustalił, że wnioskodawca mieszka wspólnie z matka, ale prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Posiada dochody ze świadczeń ZUS w wysokości 2.828,25zł miesięcznie. Legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności od dzieciństwa – [...]. Corocznie korzysta ze wsparcia w formie usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego decyzją z dnia 3 stycznia 2022 r. nr [...] organ przyznał stronie pomoc w formie usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania w ilości 4 godzin dziennie, świadczonych od poniedziałku do piątku na okres od 3 stycznia 2022 r. do 30 grudnia 2022 r. Jednocześnie organ zwolnił stronę z ponoszenia odpłatności za świadczone usługi. Uzasadniając swoje stanowisko organ wskazał, że realizowana liczba 4 godzin dziennie od poniedziałku do piątku jest wystarczająca na zapewnienie stronie usług opiekuńczych. Odwołanie od tej decyzji złożył jej adresat. Szczegółowo przedstawił swoją sytuację i zdrowotną. W jego ocenie niezbędne jest mu przyznanie usług opiekuńczych w dotychczasowej ilości 6 godzin dziennie. Zaskarżoną obecnie decyzją Samorządowe Kolegium utrzymało rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. Wskazało, że podstawę prawną rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji stanowi art. 50 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej. Zgodnie z tym przepisem osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona, przysługuje pomoc w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych (ust. 1); usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić (ust. 2); usługi opiekuńcze obejmują pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opiekę higieniczną, zaleconą przez lekarza pielęgnację oraz, w miarę możliwości, zapewnienie kontaktów z otoczeniem (ust. 3); specjalistyczne usługi opiekuńcze są to usługi dostosowane do szczególnych potrzeb wynikających z rodzaju schorzenia lub niepełnosprawności, świadczone przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym (ust. 4); ośrodek pomocy społecznej, przyznając usługi opiekuńcze, ustala ich zakres, okres i miejsce świadczenia (ust. 5); rada gminy określa, w drodze uchwały, szczegółowe warunki przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze, z wyłączeniem specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi, oraz szczegółowe warunki częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat, jak również tryb ich pobierania (ust. 6). Jak wskazał organ wnioskodawca jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym na stałe, ma dziecięce porażenie mózgowe oraz niedowład spastyczny czterokończynowy. W mieszkaniu porusza się samodzielnie, natomiast na zewnątrz porusza się przy pomocy chodzika medycznego. Wsparcie osób drugich jest potrzebne podczas karmienia oraz higieny osobistej tj. pomoc przy myciu, goleniu oraz ubraniu. Z akt sprawy wynika, że mieszka wspólnie z matką, ale prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Burmistrz L. przyznał stronie prawo do usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania miesięcznie w ilości; w miesiącu styczniu - 80 godzin, w lutym - 80 godzin, w marcu - 92 godziny, w kwietniu 80 godzin, w maju - 84 godziny, w czerwcu - 84 godziny, w lipcu - 84 godziny, w sierpniu - 88 godzin, we wrześniu - 88 godzin, w październiku - 84 godziny, w listopadzie - 80 godzin, w grudniu - 84 godziny, co daje średnio po 4 godziny dziennie usług, świadczonych od poniedziałku do piątku. Przyczyną odwołania strony od wydanej decyzji była, w jego ocenie, zbyt mała ilość godzin przyznanych w ramach usług opiekuńczych. Dotychczas korzystał z wsparcia w ilości 6 godzin dziennie. Kolegium wskazało, że w sprawie przeprowadzono rozmowy z opiekunkami świadczącymi usługi opiekuńcze u strony. Wynika z nich, 4 godziny usług opiekuńczych dziennie w zupełności wystarczą, aby niepełnosprawny był w pełni zaopiekowany. Ponadto opiekunki wskazały, że utrzymanie dotychczasowej ilości usług dziennie jest nie zasadne, gdyż nie były w pełni wykorzystane. Zdarzało się często, że po wykonaniu czynności siedziały i czekały na wybudzenie się podopiecznego. W ramach świadczonych usług opiekunki wykonują takie czynności jak: toaletę poranną, podanie śniadania, robienie niezbędnych zakupów, podanie obiadu, prace porządkowe polegające na słaniu łóżka, codziennym zamiataniu mieszkania, wynoszeniu śmieci, robienie prania i inne czynności, raz w miesiącu dokonywanie opłat i wykupowanie stałych lekarstw, w razie sprzyjających warunków pogodowych towarzyszenie podczas spacerów. W ocenie opiekunek na wywiązanie się z powyższych obowiązków cztery godziny usług dziennie w zupełności wystarczą. Odnosząc się do wniosku odwołującego o przyznanie pomocy w dotychczasowym wymiarze Kolegium wyjaśniło, że usługi opiekuńcze stanowią świadczenia niepieniężne przyznawane w ramach systemu pomocy społecznej. Powodem ich przyznania może być wiek, choroba lub inna przyczyna, ze względu na którą świadczeniobiorca wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiony. Regulacja prawna tej instytucji jest zawarta w art. 50 ust. 1 i 2 u.p.s., który wprowadza kryteria obligatoryjnego i fakultatywnego przyznania usług opiekuńczych. Konieczność wydania decyzji w przedmiocie przyznania tych usług, a możliwość jej wydania, a więc zastosowania uznania administracyjnego, w zasadzie różnicuje jedynie status rodzinny wnioskodawcy. Skargę na tę decyzję do tutejszego Sądu złożył jej adresat reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika. Domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz zasądzenia kosztów postępowania zarzucił SKO w Częstochowie naruszenie: 1) art. 7 w zw. z art. 77 w zw. z art. 80 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niedostateczne wyjaśnienie okoliczności sprawy, błędne rozpatrzenie zebranego w sprawie materiału dowodowego w zakresie sytuacji osobistej i zdrowotnej skarżącego oraz jego potrzeb, dokonanie dowolnej oceny materiału dowodowego oraz wydanie decyzji wyłącznie w oparciu o informacje uzyskane od opiekunów skarżącego, 2) art. 50 § 2, § 3 i § 5 ustawy o pomocy społecznej poprzez wydanie decyzji dowolnej nie mieszczącej się w ramach uznania administracyjnego. Złożono również wniosek o przywrócenie terminy do wniesienia skargi co nastąpiło postanowieniem tutejszego Sądu. Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko. Zgodnie z art. 50 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021, poz. 2268 - dalej "u.p.s.") "osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona, przysługuje pomoc w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych". Fakultatywnie usługi te mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić (ust. 2). Obejmują one pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opiekę higieniczną, zaleconą przez lekarza pielęgnację oraz, w miarę możliwości, zapewnienie kontaktów z otoczeniem (ust. 3). Zakres, okres i miejsce świadczenia przyznaje właściwy organ pomocy społecznej (ust. 5), przy czym Rada Gminy określa, w drodze uchwały, szczegółowe warunki przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze, z wyłączeniem specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi, oraz szczegółowe warunki częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat, jak również tryb ich pobierania (ust. 6). Podstawą przyznania skarżącemu wsparcia był art. 50 ust. 2 u.ś.r. Posiada on bowiem matkę, która nie jest jednak w stanie, ze względu na stan zdrowia pomagać synowi. Decyzja o przyznaniu usług opiekuńczych wydawana jest w ramach uznania administracyjnego, o czym przesądza użyty w przepisie art. 50 ust. 2 u.p.s. zapis »usługi opiekuńcze mogą być przyznane«. Uznanie administracyjne w tym przedmiocie daje więc organowi prawo do załatwienia sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny oraz możliwości organu związane z posiadanymi uprawnieniami i środkami. Dotyczy to także odpłatności. Oznacza to, że nawet spełnienie przesłanek przyznania tego rodzaju świadczenia nie przesądza o tym, że organ pomocy społecznej ma obowiązek orzec o ich przyznaniu, a tym bardziej, że zobowiązany jest przyznać takie świadczenie w wymiarze oraz w zakresie, w jakim domaga się tego wnioskodawca. Swoistym potwierdzeniem luzu decyzyjnego, jakim dysponuje organ w tym zakresie, jest dyspozycja art. 50 ust. 5 u.p.s., w myśl którego ustalenie (również) zakresu, okresu i miejsca świadczenia specjalistycznych usług opiekuńczych, pozostaje w gestii ośrodka pomocy społecznej. Dokonując rozstrzygnięć w tym przedmiocie organy administracji oczywiście zobowiązane są wziąć pod uwagę potrzeby beneficjalna specjalistycznych usług opiekuńczych wynikające z jego schorzenia. Organy zobowiązane są jednocześnie kierować się zasadą pomocniczości (subsydiarności), wyrażoną w art. 2 ust. 1 u.p.s., zgodnie z którym pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie spornych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Dodatkowo ośrodek pomocy społecznej, ustalając wymiar usług opiekuńczych, zmuszony jest uwzględniać wysokość przeznaczonych na wykonywanie tego rodzaju świadczeń środków finansowych. Wyznacznikami ustalenia zakresu usług opiekuńczych są rozmiar potrzeb i sytuacja wnioskodawcy oraz możliwości finansowe organów pomocy społecznej. W sprawie nie jest sporny fakt, czy przyznanie skarżącemu wsparcia w tym zakresie jest zasadne. Od wielu lat korzysta on bowiem z usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania. Bez wątpienia wymaga tego stan jego zdrowia oraz konieczność zapewnienia podstawowych potrzeb. Problem dotyczy jednak tego, jaka ilość godzin usług opiekuńczych powinna zostać stronie przyznana. Do wydania decyzji z dnia 3 stycznia 2022 r. korzystał on z wsparcia w ilości 6 godzin dziennie – przez pięć dni w tygodniu. Opiekunki realizujące świadczenia pielęgnacyjne oświadczyły jednak (na okoliczność czego została sporządzona notatka przez pracownicę organu), że przyznawana dotychczas ilość godzin usług opiekuńczych jest zbyt duża. Wskazały, że swoje obowiązki są w stanie wykonać w czasie 4 godzin. Co więcej, zdarzały się przypadki, że pozostawały bezczynne czekając na wybudzenie się podopiecznego. W ocenie Sądu nie można kwestionować powyższych okoliczności. Przedstawiony zakres obowiązków opiekunek oraz zasady doświadczenia życiowego wskazują, iż dotychczasowy zakres wsparcia może zostać zrealizowany w znacznie krótszym czasie. To zaś wiąże się z lepszym wykorzystaniem środków publicznych przeznaczonych na pomoc społeczną. Należy mieć bowiem świadomość, że koszty tej pomocy, w tym usług opiekuńczych ponosi organ pomocy społecznej. A posiadane przez niego środki są ograniczone. Nie bez znaczenia jest również fakt, że organ wielokrotnie proponował skarżącemu przyznanie asystenta osobistego osoby niepełnosprawnej, który będzie mógł świadczyć pomoc między innymi w zakresie kontaktów z otoczeniem (nawet poprzez umożliwienie skarżącemu odbywania podróży prywatnym samochodem asystenta. Skarżący jednakże wszystkie tego typu propozycje odrzucał nawet w przypadku, gdy asystentem miała być osoba mu znana i akceptowana. Biorąc pod uwagę powyższe można uznać, że w sprawie organy podjęły działania w celu wsparcia skarżącego. Przyznały mu pomoc w postaci usług opiekuńczych w znacznym rozmiarze. Oczywiście, w ocenie wnioskodawcy może być to pomoc zbyt mała. Jednakże organ musiał tu również kierować się racjonalnością podejmowanych działań oraz swoimi możliwościami finansowymi. Rozstrzygnięcia w tym zakresie są uznaniowe, ale w ocenie Sądu zostały uzasadnione w sposób spójny i przekonujący. Biorąc pod uwagę powyższe, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę.