II SA/Gd 967/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski Asesor sądowy WSA Jakub Chojnacki po rozpoznaniu w dniu 9 kwietnia 2026 r. w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W. G. i A. G. na postanowienie Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Gdańsku z dnia 30 września 2025 r., nr WOP.7722.109.2025.KK w przedmiocie wstrzymania robót budowlanych oddala skargę.

W. G. i A. G., reprezentowani przez adwokata, wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na postanowienie Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Gdańsku w przedmiocie wstrzymania robót budowlanych. Skargę wniesiono w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: W dniu 6 listopada 2023 r. do Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Pucku (dalej jako PINB) wpłynął wniosek z Departamentu Środowiska i Rolnictwa Urzędu Marszałkowskiego Województwa Pomorskiego nr DROŚ-PP.7122.12.2023.KC z 6 listopada 2023 r. o podjęcie stosownych działań zgodnie z kompetencjami w sprawie "naruszenia zakazu budowania nowych obiektów budowlanych w pasie szerokości 100 m od linii brzegu rzeki C. (W.) na terenie działki ewidencyjnej nr [...] obręb [...], gmina W.". Pismem z 22 grudnia 2023 r. PINB zawiadomił o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie zabudowy zlokalizowanej na terenie działki nr [...] położonej w obrębie ewidencyjnym O., gmina W. oraz o terminie przeprowadzenia oględzin. Podczas oględzin przeprowadzonych w dniu 13 marca 2024 r. inspektorzy PINB ustalili, że na terenie ww. działki (w części oznaczonej [...]), W. G. i A. G. posadowili bez wymaganego pozwolenia na budowę lub zgłoszenia po dniu 3 listopada 2017 r. (mając na uwadze datę nabycia ww. części działki): 1) budynek - domek holenderski o konstrukcji drewnianej parterowy posadowiony na bloczkach betonowych i stalowych podporach, posiadający instalację wodociągową i kanalizacyjną (zbiornik na ścieki) oraz elektroenergetyczną z paneli fotowoltaicznych pełniący funkcję rekreacji indywidualnej o wymiarach 3,70 m x 11,50 m; 2) wiatę o konstrukcji drewnianej z podłogą drewnianą ułożoną na legarach mocowanych na słupach zakotwionych w gruncie za pomocą metalowych kotew o wymiarach 1,80 m x 6,50 m (przedmiotowa wiata nie jest połączona konstrukcyjnie z domkiem holenderskim); 3) obiekt budowlany parterowy z dachem płaskim pełniący funkcję sanitariatu o wymiarach 2,30 m x 2,79 m; 4) wiatę o konstrukcji drewnianej zakotwioną w gruncie za pomocą metalowych kotew o wymiarach 3,00 m x 6,60 m, na której zlokalizowane są panele fotowoltaiczne; 5) tymczasowy obiekt budowlany - przyczepę kempingową parterową pełniącą funkcję rekreacji indywidualnej o wymiarach 2,55 m x 4,55 m; 6) tymczasowy obiekt budowlany - przyczepę kempingową parterową pełniącą funkcję rekreacji indywidualnej o wymiarach 2,55 m x 4,50 m; Protokolarne ustalenia uzupełnia dokumentacja fotograficzna ww. obiektów oraz szkic sytuacyjny przedstawiający ich wymiary oraz lokalizację na terenie działki nr [...] w części działki oznaczonej [...]. W związku z dokonanymi ustaleniami pismem z 24 maja 2024 r. PINB wezwał pełnomocnika W. G. i A. G., do ustosunkowania się do załączonego do tego pisma protokołu oględzin z 13 marca 2024 r. oraz do złożenia oświadczenia, co do daty budowy i inwestora przedmiotowego obiektu. Pismem z 27 czerwca 2024 r. pełnomocnik W. G. i A. G., poinformował, że są oni inwestorami przedmiotowej wiaty i że została ona posadowiona 1 sierpnia 2020 r. Postanowieniem z 21 maja 2025 r. nr PINB-7141/111c-1/2023/PO, wydanym na podstawie art. 48 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (dalej jako P.b.) PINB: 1) wstrzymał roboty budowlane przy budowie wiaty o konstrukcji drewnianej z podłogą drewnianą ułożoną na legarach mocowanych na słupach zakotwionych za pomocą metalowych kotew o wymiarach 1,80 m x 6,50 m. Przedmiotowa wiata nie jest połączona konstrukcyjnie z domkiem holenderskim, pobudowanej bez wymaganego zgłoszenia na terenie działki nr [...] (w części działki ozn. [...] położonej w obrębie ewidencyjnym [...] gmina W. 2) poinformował o możliwości złożenia wniosku o legalizację ww. wiaty w terminie 30 dni od dnia otrzymania niniejszego postanowienia oraz o konieczności wniesienia opłaty legalizacyjnej w celu uzyskania decyzji o legalizacji obiektu budowlanego zgodnie z art. 49d ust. 1 pkt. 2a P.b. Wniosek o legalizację można wycofać do dnia wydania decyzji o legalizacji. Należy wykonać niezbędne zabezpieczenia budowy, a teren budowy należy zabezpieczyć przed dostępem osób niepowołanych. W pouczeniu postanowienia wskazano, że dla wiaty będącej przedmiotem niniejszego postępowania wysokość opłaty legalizacyjnej wynosi 5.000,00 zł. Po rozpatrzeniu zażalenia W. G. i A. G., postanowieniem z 30 września 2025 r. nr WOP.7722.109.2025.KK Pomorski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Gdańsku (dalej jako WINB): 1) uchylił zaskarżone postanowienie w zakresie pkt. 2 sentencji tego postanowienia i w tym zakresie poinformował Inwestorów (będących współwłaścicielami działki nr [...]), jak i pozostałych współwłaścicieli ww. działki, o możliwości złożenia wniosku o legalizację ww. wiaty w terminie 30 dni od dnia wydania niniejszego postanowienia ostatecznego, czyli od dnia 30 września 2025 r. oraz o konieczności wniesienia opłaty legalizacyjnej, w celu uzyskania decyzji o legalizacji obiektu budowlanego, zgodnie z art. 49d ust 1 pkt 2a P.b. (wniosek o legalizację można wycofać do dnia wydania decyzji o legalizacji), 2) utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy w pozostałym zakresie. W uzasadnieniu WINB wyjaśnił, że zgodnie z poglądami prezentowanymi w orzecznictwie sądów administracyjnych przez pojęcie "wiaty" należy rozumieć lekką, zadaszoną konstrukcję, wspartą na słupach, częściowo lub zupełnie pozbawioną ścian. Z kolei Słownik języka polskiego podaje, że "wiata" to dach wsparty na słupach. Wiata to budowla, która nie ma, co najmniej jednej ściany i jest wsparta na słupach, które są głównym elementem konstrukcyjnym. Za podstawowe cechy wiaty należy uznać wsparcie danej budowli na słupach stanowiących element konstrukcyjny i wiążący budowlę trwale z gruntem. W ocenie WINB przedmiotowy obiekt, w świetle zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego, niewątpliwie jest wiatą, natomiast nie jest altaną (według argumentacji zażalenia). Przedmiotowy obiekt jest wiatą - zadaszeniem o konstrukcji drewnianej z podłogą drewnianą ułożoną na legarach mocowanych na słupach zakotwionych w gruncie za pomocą metalowych kotew. Wiata powstała przy "domku holenderskim" objętym odrębnym postanowieniem, przy czym nie jest z tym "domkiem" połączona (konstrukcyjnie). Powołując się na orzecznictwo WINB wskazał, że nie można przy kwalifikowaniu danego obiektu budowlanego abstrahować od jego rzeczywistej funkcji. W sytuacji, gdy ocenie organów nadzoru budowlanego podlegają wykonane roboty budowlane nieobjęte pozwoleniem na budowę ani zgłoszeniem, a tak jest w tej sprawie, weryfikacji podlega nie dokumentacja, ale pewien faktycznie istniejący stan rzeczy będący skutkiem wykonanych robót budowlanych. Zadaniem organu jest zbadanie, czy ten stan rzeczy jest dopuszczalny prawnie. Inwestor ma pewien margines swobody, gdy chodzi o doprecyzowanie docelowego charakteru czy funkcji przedsięwzięcia, ale deklaracje inwestora nie mogą zaprzeczyć obiektywnym ustaleniom. Zatem przedmiotową wiatę należy także postrzegać jako obiekt budowlany w odniesieniu do pozostałej zabudowy na terenie przedmiotowej działki (w części działki ozn. [...]), tzn. innych obiektów budowlanych opisanych w protokole oględzin przeprowadzonych w dniu 13 marca 2024 r. Odnosząc się do aktualnego orzecznictwa NSA WINB wyjaśnił, że ocenę trwałości związania obiektu z gruntem należy rozważać nie tyle poprzez możność łatwego przeniesienia obiektu (będącą pochodną jego szybkiego montażu/demontażu), ale poprzez przyjęte przy projektowaniu i wykonywaniu obiektu techniczne właściwości zapewniające jego trwałą stabilizację w miejscu zlokalizowania - wówczas obiekt pozostaje obiektem budowlanym charakteryzującym się trwałym związaniem z gruntem. Powyższe prowadzi do wniosku, że skoro przedmiotowy obiekt budowlany jest wiatą (której stabilność pod względem konstrukcyjnym i stałe związanie z gruntem zapewniają słupy zakotwione w gruncie za pomocą metalowych kotew) jej budowa podlega reglamentacji według przepisów ustawy P.b. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowane jest stanowisko, że sama okoliczność czy dany obiekt stanowi samowolę budowlaną podlega ocenie z daty jego budowy (realizacji), natomiast możliwość legalizacji oceniana jest na datę wydawania decyzji w procedurze sanacyjnej. Zatem przyjmując zadeklarowaną przez pełnomocnika Państwa G. w piśmie z 27 czerwca 2024 r. datę posadowienia przedmiotowej wiaty w dniu 1 sierpnia 2020 r., WINB stwierdził, że dla oceny legalności tego obiektu należy przyjąć stan prawny zarówno sprzed, jak i po dniu 19 września 2020 r. Zgodnie z art. 28 ust. 1 P.b. roboty budowlane można rozpocząć jedynie na podstawie decyzji o pozwoleniu na budowę, z zastrzeżeniem art. 29-31. Zgodnie z art. 29 ust. 1 pkt 2 i następnie art. 29 ust. 1 pkt 14 lit. c) P.b. nie wymaga decyzji o pozwoleniu, natomiast wymaga zgłoszenia, o którym mowa w art. 30, budowa wolno stojących: wiat - o powierzchni zabudowy do 35 m2, przy czym łączna liczba tych obiektów na działce nie może przekraczać dwóch na każde 500 m2 powierzchni działki. Jak wynika z akt sprawy, skoro przedmiotowa wiata posiada wymiary 1,80 m x 6,50 m, jej powierzchnia zabudowy wynosi 11,7 m2. Zatem budowa przedmiotowej wiaty - zarówno w 2020 r., jak i obecnie - wymagała dokonania skutecznego zgłoszenia, a inwestorzy - W. G. i A. G., nie zastosowali się do tego wymogu. Powyższe uwzględnia fakt, że powierzchnia całej działki nr [...] wynosi 0,3599 ha, przy czym obiekty budowlane posadowione przez innych współwłaścicieli na terenie tej działki zostały już objęte odrębnymi postanowieniami. Następnie WINB wskazał, że w jego ocenie przedmiotowa wiata, nie jest "wiatą" wskazaną w art. 29 ust. 2 pkt 2 P.b. Przepis ten wskazuje bowiem konkretne cechy takiej kwalifikacji obiektu, jak: 1) powierzchnia zabudowy do 50 m2, 2) sytuowanie na działce, na której znajduje się budynek mieszkalny, lub przeznaczonej pod budownictwo mieszkaniowe - z zastrzeżeniem, że łączna liczba tych wiat na działce nie może przekraczać dwóch na każde 1000 m2 powierzchni działki. Tymczasem na przedmiotowej działce nie znajduje się budynek mieszkalny, ponadto pozostała zabudowa na terenie ww. działki także powstała z naruszeniem przepisów ustawy P.b. i jest przedmiotem odrębnych działań w trybie nadzoru budowlanego. A zatem przedmiotowej wiaty nie można uznać za zabudowę, o której mowa w art. 29 ust. 2 pkt 2 P.b. Dalej WINB przywołał treść art. 48 ust. 1 i 3 oraz art. 49e pkt 1 P.b. i wskazał, że co do zasady procedura legalizacji obiektu budowlanego (w tym - w zależności od przedmiotu postępowania - części tego obiektu) wzniesionego bez zgłoszenia jest uprawnieniem, a nie obowiązkiem strony. Jeżeli w ocenie strony tego rodzaju postępowanie jest z jakiegokolwiek względu dla niej zbyt uciążliwe, to legalizacji przeprowadzać nie musi, licząc się z konsekwencjami w postaci nakazu rozbiórki obiektu (w tym - w zależności od przedmiotu postępowania - samowolnie zrealizowanej części tego obiektu). W świetle art. 48a ust. 1 P.b. uprawnienie do złożenia wniosku o legalizację przysługuje inwestorowi, właścicielowi lub zarządcy obiektu. W niniejszym przypadku uprawnionymi do złożenia wniosku o legalizację przedmiotowej wiaty są W. G. i A. G.,, którzy są inwestorami i właścicielami przedmiotowej wiaty oraz współwłaścicielami działki nr [...]. Ponadto do złożenia takiego wniosku uprawnieni są również pozostali współwłaściciele działki nr [..] w m. O., gmina W., tj.: A. S., M. B., J.C., S. S., J. S., B. K. i A. K. Z uwagi na brak wskazania w sentencji zaskarżonego postanowienia (wobec faktu że działka nr [...] posiada więcej współwłaścicieli) uprawnionych do złożenia wniosku o legalizację przedmiotowej wiaty (w części działki oznaczonej [...]), konieczne było wydanie w rozpatrywanej sprawie postanowienia w trybie art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 144 Kodeksu postępowania administracyjnego. Natomiast kwestie związane z obowiązkiem przedłożenia (m.in.) oświadczenia, o którym mowa w art. 32 ust 4 pkt 2 P.b., tj. oświadczenia, pod rygorem odpowiedzialności karnej, o posiadanym prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane, należą do kolejnego etapu postępowania (przepisy art. 48b, art. 49 P.b.). Postanowienie o wstrzymaniu robót budowlanych nie kończy postępowania legalizacyjnego. Odnosząc się do zarzutów i argumentów przedstawionych w zażaleniu WINB wskazał, że w świetle przytoczonych powyżej rozważań dotyczących kwalifikacji przedmiotowego obiektu budowlanego i jego budowy w warunkach samowoli budowlanej, przedstawione zarzuty i argumenty nie mogły mieć wpływu na niniejsze postanowienie (co do istoty sprawy i co do zastosowanego trybu postępowania w oparciu o przepisy ustawy P.b.). W skardze na powyższe postanowienie W. G. i A. G. zarzucili naruszenie: 1) art. 29 ust. 2 pkt 3 P.b. poprzez przyjęcie, że posadowiony na terenie działki [...], w części oznaczonej na mapie jako nr [...], położonej w obrębie ewidencyjnym O., gmina W., obiekt o konstrukcji drewnianej z podłogą drewnianą ułożoną na legarach mocowanych na słupach zakotwionych za pomocą metalowych kotew o wymiarach 1,80 m x 6,50 m, niepołączony konstrukcyjnie z domkiem holenderskim stanowi wiatę, posadowioną bez wymaganego zgłoszenia, wymaga zgłoszenia budowy w sytuacji, gdy przedmiotowa konstrukcja winna być uznana za wolno stojącą altanę z art. 29 ust. 2 pkt 3 P.b., a tym samym do jej posadowienia nie jest konieczne dokonanie zgłoszenia ani uzyskanie pozwolenia na budowę; 2) art. 48 ust. 1 P.b. poprzez błędne wydanie postanowienia o wstrzymaniu budowy w sytuacji, w której w zaistniałej sprawie nie zaszły przesłanki do wydania przedmiotowego postanowienia. Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu Skarżący podnieśli, że organ administracyjny wadliwie przyjął, iż ww. konstrukcja kwalifikuje się jako obiekt budowlany wymagający zgłoszenia. Skarżący stoją na stanowisku, że ww. obiekt winien być zakwalifikowany jako altana z art. 29 ust. 2 pkt 3 P.b. Tym samym budowa przedmiotowej konstrukcji nie wymagała uzyskania ani decyzji o pozwoleniu na budowę z art. 28 P.b. ani zgłoszenia, którego dotyczy art. 29 ust. 1 P.b. Ponadto, organ naruszył art. 48 ust. 1 P.b. poprzez błędne wydanie postanowienia o wstrzymaniu budowy w sytuacji, w której w ocenie Skarżących nie zaszły podstawy do wydania ww. postanowienia. W odpowiedzi na skargę Pomorski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Gdańsku wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Stosownie do art. 3 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143), dalej jako p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty. W wyniku takiej kontroli postanowienie może zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.). Z kolei z art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. W tak zakreślonych granicach przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie było postanowienie Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Gdańsku z 30 września 2025 r. w przedmiocie wstrzymania robót budowlanych. Materialnoprawną podstawą wydanych w sprawie postanowień są przepisy ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 418 z późn. zm.) – dalej jako P.b. Zgodnie z ogólną zasadą wyrażoną w art. 28 ust. 1 tej ustawy roboty budowlane można rozpocząć jedynie na podstawie decyzji o pozwoleniu na budowę, z zastrzeżeniem art. 29-31, które wskazują budowa jakich obiektów i wykonywanie jakich robót budowlanych nie wymaga decyzji o pozwoleniu na budowę, natomiast wymaga zgłoszenia, o którym mowa w art. 30, a których nie wymaga ani pozwolenia na budowę ani ww. zgłoszenia. Natomiast w przypadku tzw. samowoli budowlanej stosownie do art. 48 ust. 1 P.b. organ nadzoru budowlanego wydaje postanowienie o wstrzymaniu budowy w przypadku obiektu budowlanego lub jego części będącego w budowie albo wybudowanego: 1) bez wymaganej decyzji o pozwoleniu na budowę albo 2) bez wymaganego zgłoszenia albo pomimo wniesienia sprzeciwu do tego zgłoszenia. Przy czym postanowienie o wstrzymaniu budowy wydaje się również w przypadku zakończenia budowy (art. 48 P.b. ust. 5 P.b.). Powyższe oznacza, że przesłanką wszczęcia postępowania z art. 48 P.b. jest w każdym przypadku brak ważnego i wymaganego prawem pozwolenia lub zgłoszenia albo wniesiony sprzeciw do zgłoszenia. W konsekwencji, poczynienie ustaleń, iż trwa budowa bądź został posadowiony obiekt w sposób sprzeczny z zasadami wynikającymi z art. 28-30 P.b. obliguje organ nadzoru budowlanego do wszczęcia postępowania na podstawie art. 48 ust. 1 lub ust. 5 P.b. Pierwszym etapem tego postępowania jest zaś wydanie postanowienia o wstrzymaniu budowy (art. 48 ust. 1 P.b.). W myśl art. 48 ust. 3 P.b. w postanowieniu o wstrzymaniu budowy informuje się o możliwości złożenia wniosku o legalizację obiektu budowlanego lub jego części oraz o konieczności wniesienia opłaty legalizacyjnej w celu uzyskania decyzji o legalizacji obiektu budowlanego lub jego części oraz o zasadach obliczania opłaty legalizacyjnej. W terminie 30 dni od dnia doręczenia postanowienia o wstrzymaniu budowy inwestor, właściciel lub zarządca obiektu budowlanego może złożyć wniosek o legalizację (art. 48a ust. 1 P.b.). Natomiast brak legalizacji samowoli budowlanej prowadzi do obligatoryjnego orzeczenia nakazu rozbiórki (art. 49e P.b.). Obiekt będący przedmiotem kontrolowanego postępowania stanowi wiatę o konstrukcji drewnianej z podłogą drewnianą ułożoną na legarach mocowanych na słupach zakotwionych za pomocą metalowych kotew o wymiarach 1,80 m x 6,50 m. Przedmiotowa wiata nie jest połączona konstrukcyjnie z domkiem holenderskim. Obiekt ten został zlokalizowany na działce nr [...] (w części [...]) obręb [...], gmina W., której współwłaścicielami są Skarżący. Jak wynika z protokołu oględzin nieruchomości z 13 marca 2024 r. Skarżący posadowili ww. obiekt bez wymaganego pozwolenia na budowę lub zgłoszenia po 3 listopada 2017 r. (data nabycia udziałów w działce). Natomiast w piśmie z 27 czerwca 2024 r. pełnomocnik Skarżących wskazał, że wiatę posadowiono w dniu 1 sierpnia 2020 r. Pierwszą kwestią wymagającą oceny Sądu jest prawidłowość przyjęcia przez organy obu instancji, że w sprawie mamy do czynienia z wiatą. W ocenie orzekających w sprawie organów posadowienie przedmiotowej wiaty wymagało uprzedniego dokonania skutecznego zgłoszenia. Natomiast zarzuty skargi koncentrują się wokół stanowiska Skarżących, że przedmiotowy obiekt stanowi wolno stojącą altanę, której posadowienie nie wymagało ani zgłoszenia ani pozwolenia na budowę. Przechodząc do rozróżnienia pomiędzy wiatą a altaną należy zauważyć, że w przepisach ustawy Prawo budowlane ani wydanych na jej podstawie przepisach wykonawczych nie zdefiniowano pojęcia wiaty. Zgodnie z definicją słownikową języka polskiego wiata to lekka budowla w postaci dachu wspartego na słupach (https://sjp.pwn.pl/). W orzecznictwie sądowym wskazuje się przy tym, że brak ustawowej definicji takiego obiektu oznacza, że jego kwalifikacja wymaga każdorazowo uwzględnienia między innymi jego funkcji. W związku z tym prezentowany jest pogląd, że wiata jest to samodzielna lekka budowla, posiadająca dach, niekiedy ściany, której celem jest ochrona miejsca, rzeczy przed oddziaływaniem atmosferycznym - deszczem, śniegiem, wiatrem (zob. wyroki NSA: z 17 marca 2020 r. sygn. akt II OSK 603/19; z 8 marca 2017 r. sygn. II OSK 1707/15; z 10 maja 2011 r. sygn. akt II OSK 794/10; orzeczenia.nsa.gov.pl). Wskazuje się również, że podstawowymi cechami wiaty są wsparcie danej budowli na słupach stanowiących podstawowy element konstrukcyjny i wiążący budowlę trwale z gruntem oraz brak trwałych ścian. Podstawowe cechy obiektu (budowli) pozwalające na uznanie go za wiatę to posiadanie fundamentów, dachu, nieposiadanie ścian oraz posadowienie budowli na słupach (zob. wyroki NSA: z 9 stycznia 2019 r. sygn. II OSK 3465/18 i z 16 lutego 2016 r. sygn. II OSK 1481/14, orzeczenia.nsa.gov.pl). Wiata jest obiektem budowlanym, ale nie budynkiem. Od budynku odróżnia ją przede wszystkim to, że wiata pozbawiona jest wszystkich albo większości przegród zewnętrznych, a także najczęściej jej podstawowym elementem konstrukcyjnym (konstrukcją nośną), na którym osadzony jest dach, są słupy wiążące budowlę z gruntem (zob. wyrok NSA z 23 maja 2023 r. sygn. II OSK 1769/20, orzeczenia.nsa.gov.pl). Co istotne, częściowe wyposażenie w ściany nie zmienia charakteru obiektu, zwłaszcza jeżeli nie stanowią one elementu konstrukcyjnego, a konstrukcja nadal pozostaje słupowa, gdy funkcję nośną spełniają słupy, nie ściany. Wiata nie może być obiektem zamkniętym, a więc obudowanym ze wszystkich stron. Zarazem wiata może przylegać do budynku. Kwalifikacja obiektu budowlanego jako wiaty wymaga m.in. uwzględnienia jego funkcji (zob. wyrok NSA z 18 stycznia 2024 r. sygn. II OSK 2083/22, orzeczenia.nsa.gov.pl). Z kolei słownikowe definicje opisują altanę jako lekki, przewiewny budyneczek w ogrodach i parkach, często obsadzony roślinami pnącymi czy też niewielką budowlę ogrodową, zwykle drewnianą o ażurowych ścianach, służącą do wypoczynku i ochrony przed słońcem i deszczem. Stąd też w orzecznictwie wskazuje się, że wolno stojąca altana, zgodnie z wykładnią językową (przy uwzględnieniu dyrektywy języka potocznego), oznacza budowlę lub budynek w ogrodzie, zazwyczaj lekkiej konstrukcji, służące do wypoczynku i ochrony przed niekorzystnymi warunkami atmosferycznymi. Ponadto, altanę opisuje się jako niewielki pawilon ogrodowy o lekkiej konstrukcji i ażurowych ścianach obsadzonych pnączami, często zwieńczony ozdobnym dachem osłaniającym przed słońcem i deszczem, przeznaczony do wypoczynku. Takie rozumienie altany zostało wyrażone również w orzecznictwie sądów administracyjnych (zob. wyrok: WSA w Krakowie z 5 listopada 2009 r. sygn. II SA/Kr 1245/09 oraz wyrok WSA w Szczecinie z 22 lutego 2007 r. sygn. II SA/Sz 1021/06, orzeczenia.nsa.gov.pl). Brak wiążącej definicji legalnej pojęcia "wolno stojąca altana" powoduje, że kwalifikacji takiego obiektu należy dokonywać po analizie użytych materiałów, formy, funkcji oraz gabarytów budowli, mając przy tym na uwadze definicję przyjętą w języku codziennym, przy uwzględnieniu również wykładni systemowej (zob. wyrok WSA we Wrocławiu z 16 marca 2023 r. sygn. II SA/Wr 6/23, orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd orzekający w niniejszej sprawie, po zapoznaniu się z materiałem dowodowym zebranym przez organy, w szczególności zdjęciami załączonymi do protokołu oględzin z 13 marca 2024 r. (protokół i zdjęcia w aktach organu I instancji), uznał, iż dokonana przez organy kwalifikacja przedmiotowego obiektu budowlanego jako wiaty była w pełni uzasadniona. Ze zdjęć tych wynika, że jest to samodzielna, lekka budowla, posiadająca dach i barierkę, która pełni funkcję tarasu przy domku holenderskim. Nie ulega wątpliwości, że sporny obiekt opiera się konstrukcyjnie na słupach, które stanowią podporę dachu. Fakt, iż "spód" wiaty stanowi podłoże z desek nie ma znaczenia, bowiem, to słupy stanowią o stabilności przedmiotowej konstrukcji. Przy czym o samodzielności konstrukcji świadczą nie tylko słupy od strony trawnika, lecz także słupy trzymające dach wiaty a przylegające bezpośrednio do ściany domku holenderskiego. Natomiast podłoże wiaty ma najpewniej na celu wygodę w użytkowaniu wiaty (teren wokół domku holenderskiego i pod podłożem wiaty stanowi trawnik) oraz komfort korzystania z domku holenderskiego (podłoże wiaty jest na jednym poziomie z wejściem do domku holenderskiego, do którego wiata przylega). Powyższe stanowisko organów, podzielone w pełni przez Sąd, prowadzi do konieczności oceny, czy organy prawidłowo zastosowały art. 48 ust. 1 P.b. wydając zaskarżone postanowienie o wstrzymaniu robót budowlanych. W orzecznictwie sądów administracyjnych jednolicie wskazuje się, że naruszenia Prawa budowlanego powinny być oceniane według przepisów obowiązujących w dacie popełnienia samowoli, natomiast zastosowanie przepisów dotyczących usuwania skutków samowoli uzależnione jest od okoliczności konkretnej sprawy, z zachowaniem zasady, że organy wydają decyzje według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie rozstrzygania sprawy. Istotne jest bowiem rozróżnienie samego zdarzenia prawnego, jakim jest samowola budowlana, od jej likwidacji (zob. uchwała NSA z 16 grudnia 2013 r. sygn. akt II OPS 2/13, wyrok NSA z 2 grudnia 2010 r. sygn. akt II OSK 1974/10, orzeczenia.nsa.gov.pl). W związku z oświadczeniem pełnomocnika Skarżących o dacie posadowienia spornej wiaty w dniu 1 sierpnia 2020 r. przy ocenie konieczności dokonania uprzedniego skutecznego zgłoszenia należało przeanalizować przepisy ustawy prawo budowlane w brzmieniu sprzed 19 września 2020 r. (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1333). Zgodnie z ówczesnym brzmieniem art. 29 ust. 1 pkt 2 P.b. pozwolenia na budowę nie wymagała budowa wolno stojących parterowych budynków gospodarczych, garaży, wiat lub przydomowych ganków i oranżerii (ogrodów zimowych) o powierzchni zabudowy do 35 m2, przy czym łączna liczba tych obiektów na działce nie może przekraczać dwóch na każde 500 m2 powierzchni działki. Natomiast w myśl art. 30 ust. 1 pkt 1 P.b. z 2020 r. budowa, o której mowa m.in. w art. 29 ust. 1 pkt 2, wymagała zgłoszenia organowi administracji architektoniczno-budowlanej. W niniejszej sprawie sporna wiata ma wymiary: 1,80 m x 6,50 m, co daje powierzchnię 11,70 m2, a zatem mniej niż 35 m2. W konsekwencji, posadawiając przedmiotowy obiekt w dniu 1 sierpnia 2020 r. Skarżący niespornie powinni byli uprzednio dokonać skutecznego zgłoszenia właściwemu organowi administracji architektoniczno-budowlanej. Natomiast przy ocenie usuwania skutków dokonanej przez Skarżących samowoli budowlanej konieczne jest odniesienie do treści przepisów Prawa budowlanego w brzmieniu na dzień orzekania przez organy administracyjne. I tak zgodnie z art. 29 ust. 1 pkt 14 lit. c) P.b. nie wymaga decyzji o pozwoleniu na budowę, natomiast wymaga zgłoszenia, o którym mowa w art. 30, budowa wolno stojących wiat. Z powyższego wynika zatem, że obecnie również posadowienie wiat wymaga uprzedniego dokonania skutecznego zgłoszenia właściwemu organowi administracji architektoniczno-budowlanej. Wobec braku takiego zgłoszenia PINB prawidłowo wszczął postępowanie w sprawie zabudowy na przedmiotowej działce, a po ustaleniu stanu faktycznego zasadnie wydał postanowienie o wstrzymaniu robót budowlanych. Natomiast organ II instancji należycie doprecyzował sentencję postanowienia uchylając pkt 2 postanowienia PINB i orzekając w tym zakresie merytorycznie. Reasumując, skład orzekający uznał, że organy obu instancji nie dopuściły się naruszeń przepisów prawa materialnego ani przepisów postępowania, które miałyby wpływ na wynik niniejszej sprawy. Powyższej oceny nie podważyły zarzuty skargi, które okazały się niezasadne. Zaskarżone postanowienie jest pierwszym etapem, który prowadzi albo do ewentualnej procedury legalizacyjnej (na wniosek) albo do postępowania, które zakończy się nakazem rozbiórki. Postanowienie zawiera wszystkie elementy wynikające z ustawy P.b., w tym prawidłowo informuje właściciela nieruchomości o możliwości złożenia wniosku o legalizację oraz o konieczności uiszczenia opłaty legalizacyjnej (vide: punkt 1 sentencji postanowienia WINB). Biorąc pod uwagę powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sprawę rozpoznano w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a. zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w tym trybie, jeżeli przedmiotem skargi jest m.in. postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty.