Sygnatura
II SA/Gd 789/26
Wyrok WSA w Gdańsku z 21 października 2026 r., II SA/Gd 789/26 – rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego
Wynik
Uchylono decyzję II i I instancji Zasądzono zwrot kosztów postępowania
- Sąd
- Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
- Data orzeczenia
- 21 października 2026
- Prawomocne
- nie
Treść rozstrzygnięcia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Sędziowie: Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski Sędzia WSA Wojciech Wycichowski (sprawozdawca) Protokolant Starszy sekretarz sądowy Marzena Jura po rozpoznaniu w dniu 21 października 2026 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi A.P. na decyzję Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Gdańsku z dnia 16 lutego 2023 r., nr WOP.7721.214.2017.MH w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Powiecie Puckim z dnia 20 października 2022 r., nr PINB-7141/197a/2002/A/PO; 2. zasądza od Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Gdańsku na rzecz skarżącej A.P. kwotę 500 (pięćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Analiza z kontekstem sprawy
Co to orzeczenie oznacza dla Twojej sprawy?
Zapytaj o skutki rozstrzygnięcia, podstawę prawną albo argumenty do wykorzystania. AnyLawyer rozpocznie od tej konkretnej sprawy.
Uzasadnienie
Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco: Decyzją z 21 października 2005 r. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w powiecie puckim (dalej: "PINB", "organ pierwszej instancji"), na podstawie art. 48 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz. U. z 2003 r. Nr 207, poz. 2016 ze zm.) - dalej: "Prawo budowlane z 1994 r.", nakazał E.W. i L.W. (dalej: "Inwestorzy") rozbiórkę obiektu budowlanego o konstrukcji drewnianej, pełniącego funkcję rekreacji indywidualnej, o wymiarach 5,05 m x 8,20 m oraz rozbiórkę obiektu budowlanego - sanitariatu (WC) o wymiarach 0,95 m x 1,00 m, wzniesionych bez wymaganego pozwolenia na budowę na terenie działki nr [...] w K., gmina K. W wyniku odwołania wniesionego od powyższej decyzji przez Inwestorów Pomorski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Gdańsku (dalej: "PWINB", "organ odwoławczy") decyzją z 16 stycznia 2018 r. uchylił ją i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał m.in., że koniecznym do wyjaśnienia zagadnieniem jest ustalenie daty powstania przedmiotowego obiektu, w szczególności wobec podnoszonych przez Inwestorów argumentów, że powstał on przed 1 stycznia 1995 r. Zdaniem PWINB kwestia daty powstania obiektu wymaga zweryfikowania, gdyż będzie ona stanowiła o przyjęciu przez organ nadzoru budowlanego właściwej procedury, czyli zastosowania odpowiednich przepisów ustawy z dnia 24 października 1974 r. - Prawo budowlane (Dz. U. z 1974 r. Nr 38, poz. 229 ze zm.) - dalej: "Prawo budowane z 1974 r.", albo Prawa budowlanego z 1994 r. Ponadto organ odwoławczy zobowiązał organ pierwszej instancji do ustalenia, czy na terenie działki nr [...] w K. obowiązuje miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego (dalej: "m.p.z.p.") oraz uwzględnienia zmiany przepisów wprowadzonych do 1 stycznia 2017 r. Decyzją z 20 października 2022 r. PINB, na podstawie art. 37 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego z 1974 r. w zw. z art. 103 ust. 2 Prawa budowlanego z 1994 r., nakazał A.P. (dalej: "Strona", "Skarżąca") rozbiórkę budynku dwukondygnacyjnego o konstrukcji drewnianej, trwale związanego z gruntem - posadowionego na bloczkach betonowych luźno ułożonych na gruncie rodzimym, pełniącego funkcję rekreacji indywidualnej, wraz z tarasem powiązanym konstrukcyjnie z budynkiem i tworzącym jedną całość o wymiarach 5,05 m x 8,20 m, wzniesionego bez wymaganego pozwolenia na budowę na terenie działki nr [...] w K., gmina K. W uzasadnieniu organ pierwszej instancji wskazał, że Inwestorzy wybudowali w 1994 r. bez wymaganego pozwolenia na budowę budynek dwukondygnacyjny, trwale związany z gruntem, posadowiony na bloczkach betonowych luźno ułożonych na gruncie rodzimym, o konstrukcji drewnianej, pełniący funkcję rekreacji indywidualnej wraz z tarasem powiązanym konstrukcyjnie z budynkiem i tworzącym jedną całość o wymiarach 5,05 m x 8,20 m. PINB wyjaśnił, że w toku postępowania administracyjnego właścicielką nieruchomości została A.P., która w związku z tym została obciążona prawnymi skutkami aktu samowoli budowlanej. Organ pierwszej instancji podniósł następnie, że zgodnie z aktualną linią orzeczniczą o sposobie powiązania obiektu z gruntem świadczy fakt jego trwałości, zaś objęty nakazem rozbiórki obiekt jest zlokalizowany na działce nr [...] od 1994 r. i przez ten czas skutecznie opierał się czynnikom zewnętrznym mogącym zniszczyć jego konstrukcję, co świadczy o tym, że jest na tyle trwały, że nie ma znaczenia sposób jego posadowienia. PINB stwierdził, że w związku z tym, iż przedmiotowy budynek został wybudowany przed 1 stycznia 1995 r., zastosowanie mają przepisy Prawa budowlanego z 1974 r. w zw. z art. 103 ust. 2 Prawa budowlanego z 1994 r. Organ pierwszej instancji podał, że zgodnie z przepisami Prawa budowlanego z 1974 r. obiekty budowlane mogą być wznoszone wyłącznie na terenach na ten cel przeznaczonych, zgodnie z przepisami o planowaniu przestrzennym (art. 3), zaś budowę obiektów budowlanych można rozpocząć po uzyskaniu pozwolenia na budowę (art. 28 ust. 1). PINB wskazał, że pismem z 3 marca 2022 r. poinformował Stronę, iż w przypadku braku m.p.z.p. określenie sposobów zagospodarowania i warunków zabudowy terenu następuje w drodze decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu oraz że zwrócił się z pytaniem do stron, czy w Urzędzie Gminy Krokowa toczy się postępowanie w sprawie wydania takiej decyzji, pouczając Stronę, że w przypadku braku odpowiedzi na to pismo w nieprzekraczalnym terminie do 15 kwietnia 2022 r. przyjmie, że Urząd Gminy Krokowa nie wydał decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu dla przedmiotowej działki i że nie toczy się postępowanie w sprawie wydania takiej decyzji. Organ pierwszej instancji podał, że 12 sierpnia 2022 r. otrzymał informację z Urzędu Gminy Krokowa, iż nie jest i nie było prowadzone postępowanie administracyjne w sprawie wydania decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu dla działki nr [...]. PINB podał, że w okresie wznoszenia objętego nakazem rozbiórki budynku obowiązywał plan ogólny zagospodarowania przestrzennego Gminy K. zatwierdzony uchwałą nr 162/XXXVII/93 Rady Gminy w Krokowej z dnia 30 lipca 1993 r., zgodnie z którym teren, na którym jest położona działka nr [...], wchodzi w skład terenu łąk, bez prawa zabudowy. Obecnie zaś dla działki nr [...] obowiązuje m.p.z.p. dla wsi K. I i II w gminie K., uchwalony uchwałą nr XLVII/478/2022 Rady Gminy Krokowa z dnia 25 maja 2022 r., zgodnie z którym działka ta leży na obszarze oznaczonym symbolem "1.27 R" - tereny rolnicze, gdzie ustalono zakaz wszelkiej zabudowy. Mając to na uwadze organ pierwszej instancji uznał, że w niniejszej sprawie zachodzą okoliczności uzasadniające rozbiórkę na podstawie art. 37 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego z 1974 r. W wyniku odwołania wniesionego od powyższej decyzji przez Stronę PWINB decyzją z 16 lutego 2023 r. utrzymał ją w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy opisał dotychczasowy przebieg postępowania wyjaśniając następnie, że zgodnie z obowiązującymi w dacie budowy przedmiotowego budynku (przełom sierpnia i września 1994 r.) przepisami Prawa budowlanego z 1974 r., roboty budowlane, z wyjątkiem rozbiórek, można było rozpocząć po uzyskaniu pozwolenia na budowę. Obowiązek ten został skonkretyzowany w § 44 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 20 lutego 1975 r., zgodnie z którym pozwolenia na budowę wymagało wykonanie i rozbudowa stałych i tymczasowych budynków. PWINB podał, że zgodnie z art. 103 ust. 2 Prawa budowlanego z 1994 r., do obiektów, których budowa została zakończona przed dniem wejścia w życie ustawy lub w stosunku do których przed tym dniem zostało wszczęte postępowanie administracyjne, stosuje się przepisy dotychczasowe, tj. przepisy ustawy z dnia 24 października 1974 r. - Prawo budowlane. Zgodnie zaś z art. 37 ust. 1 Prawa budowlanego z 1974 r., obiekty budowlane lub ich części, będące w budowie lub wybudowane niezgodnie z przepisami obowiązującymi w okresie ich budowy, podlegają przymusowej rozbiórce albo przejęciu na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, gdy terenowy organ administracji państwowej stopnia powiatowego stwierdzi m.in., że obiekt budowlany lub jego część znajduje się na terenie, który zgodnie z przepisami o planowaniu przestrzennym nie jest przeznaczony pod zabudowę albo przeznaczony jest pod innego rodzaju zabudowę. Oznacza to, że organ nadzoru budowlanego winien mieć na uwadze zgodność budowy obiektu budowlanego z m.p.z.p. obowiązującego w dacie orzekania, a w razie braku planu - z ostateczną decyzją zabudowy i zagospodarowania terenu, jak również z planami obowiązującymi od momentu budowy. PWINB wskazał, że na terenie, na którym znajduje się działka nr [...], aktualnie obowiązuje uchwała nr XLVII/478/2022 Rady Gminy Krokowa z dnia 31 marca 2022 r. w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego wsi Karwieńskie Bota I i II w gminie Krokowa. Zgodnie z kartą terenu nr 11 działka ta leży na obszarze oznaczonym symbolem "1.27 R" - tereny rolnicze, na których ustalono zakaz wszelkiej zabudowy. Organ odwoławczy podał, że w dacie rozpoczęcia budowy obiektu obowiązywała uchwała nr 162/XXXVII/93 Rady Gminy w Krokowej z dnia 30 lipca 1993 r. w sprawie zatwierdzenia fragmentu miejscowego planu ogólnego zagospodarowania przestrzennego gminy Krokowa dotyczącego obrębu geodezyjnego [...]. W § 4 pkt 17a tej uchwały wskazano, że K. stanowią jeden kompleks objęty ochroną konserwatorską oraz ochroną środowiska wraz z K. - jako park kulturowy. PWINB wskazał też, że w związku z wnioskiem L.W. z 16 grudnia 2019 r. Wójt Gminy Krokowa decyzją z 30 marca 2020 r. odmówił ustalenia warunków zabudowy dla inwestycji polegającej na budowie obiektu rekreacji indywidualnej w celu legalizacji samowolnej zabudowy na działce nr [...] w K., która to decyzja została utrzymana w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku decyzją z 9 września 2020 r. Podsumowując organ odwoławczy stwierdził, że od daty budowy przedmiotowego budynku do chwili obecnej zabudowa na działce nr [...] w K. była i jest niedopuszczalna. PWINB podzielił też stanowisko PINB co do kwalifikacji przedmiotowego obiektu budowlanego jako budynku o trwałym połączeniu z gruntem, gdyż istnieje on od 1994 r. (data zakończenia budowy) i przez ten czas skutecznie opierał się wpływom czynników zewnętrznych mogących zniszczyć jego konstrukcję. Na decyzję PWINB z 16 lutego 2023 r. A.P. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku (dalej: "Sąd", "WSA w Gdańsku"), który wyrokiem z 25 października 2023 r. sygn. akt II SA/Gd 344/23 uchylił zarówno zaskarżoną, jak i poprzedzającą ją decyzję PINB z 20 października 2022 r. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że orzekające w sprawie organy nie zwróciły uwagi na dokonaną ustawą z dnia 13 lutego 2020 r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r., poz. 471) - dalej: "ustawa nowelizująca", nowelizację Prawa budowalnego z 1994 r., która weszła w życie 19 września 2020 r. i która dodała do tej ustawy art. 49f dotyczący uproszczonego postępowania legalizacyjnego. WSA w Gdańsku zwrócił uwagę, że w aktach sprawy nie ma żądania wszczęcia uproszczonego postępowania legalizacyjnego, niemniej organ miał obowiązek pouczyć stronę o możliwości złożenia takiego wniosku zgodnie z art. 9 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.) - dalej: "k.p.a.", który zobowiązuje organy administracji publicznej do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Zdaniem WSA w Gdańsku taką istotną okolicznością jest wejście w życie - w trakcie toczącego się postępowania rozbiórkowego - regulacji szczególnej, wprowadzającej możliwość dokonania legalizacji samowoli budowlanej na innych, uproszczonych zasadach, której zastosowanie zostało uzależnione od złożenia wniosku przez uprawniony podmiot. Sąd podniósł, że kierując się wynikającą z art. 8 § 1 k.p.a. zasadą prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej oraz zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania, jak również wynikającą z art. 9 k.p.a. zasadą informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania - organ powinien był pouczyć Skarżącą o możliwości złożenia wniosku o wszczęcie uproszczonego postępowania legalizacyjnego. Zwrócono uwagę, że mimo upływu ponad dwóch lat od wejścia w życie art. 49f Prawa budowlanego z 1994 r. (19 września 2020 r.) do wydania decyzji przez organ pierwszej instancji (20 października 2022 r.) organ takiego pouczenia nie wystosował. Podkreślono przy tym, że Skarżąca przez ten czas nie była reprezentowana przez pełnomocnika zawodowego. Zdaniem WSA w Gdańsku powyższe uchybienia są o tyle istotne, że w niniejszej sprawie decyzja nakazująca rozbiórkę była oparta głównie na niezgodności istniejącego obiektu budowlanego z przepisami przestrzennymi, natomiast w przypadku stosowania wspomnianej uproszczonej procedury legalizacyjnej organy nie biorą pod uwagę zgodności obiektu budowlanego z przepisami przestrzennymi, co ma kluczowy wpływ na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy. W ocenie Sądu organy dokonały też błędnej kwalifikacji spornej zabudowy jako budynku trwale związanego z gruntem. Odwołując się do treści przepisów art. 3 pkt 1 i 2 Prawa budowlanego z 1994 r. WSA w Gdańsku wskazał, że z definicji legalnej pojęcia budynku wyraźnie wynika, że zasadniczymi jego determinantami są: ściany, dach i fundamenty, których istnienie w efekcie prowadzi do trwałego związania z gruntem obiektu. Zdaniem Sądu nie można uznać za budynek obiektu, który nie posiada fundamentów - tak jak to uczyniły organy w niniejszej sprawie, albowiem istnienie każdego z elementów definicji normatywnej budynku jest warunkiem niezbędnym do stwierdzenia takiego charakteru obiektu. WSA w Gdańsku podkreślił, że związanie z gruntem budynku jest konsekwencją zastosowania fundamentów, nie zaś cechą samą w sobie. W ocenie Sądu, okoliczności faktyczne ujawnione w niniejszej sprawie nie pozwalały uznać obiektu budowlanego będącego przedmiotem postępowania za posiadający fundamenty i za trwale związany z gruntem - funkcji fundamentów nie mogą pełnić w tej sprawie bloczki betonowe ułożone luźno na gruncie rodzimym. Od ww. wyroku PWINB wniósł skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej: "NSA"), który wyrokiem z 22 kwietnia 2026 r. sygn. akt II OSK 169/24 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku. Za zasadny NSA uznał podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 3 pkt 2 Prawa budowlanego z 1994 r. W ocenie NSA, obiekt trwale związany z gruntem to nie tylko obiekt posiadający typowy fundament. Odwołując się do judykatury NSA podniósł, że trwałe połączenie z gruntem oznacza posadowienie budynku na tyle trwale, aby zapewnić mu stabilność i możliwość przeciwdziałania czynnikom zewnętrznym (siłom przyrody) mogącym go zniszczyć czy spowodować jego przesunięcie. NSA podkreślił, że trwałe połączenie budynku z gruntem ma na celu przeciwdziałanie czynnikom zewnętrznym (siłom przyrody), a nie działalności człowieka. W wyniku działalności człowieka istnieje możliwość przeniesienia na inne miejsce wielu budynków, co nie podważa ich wcześniejszego trwałego związania z gruntem. Przenosząc te uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy NSA wskazał, że będący przedmiotem postępowania obiekt budowlany, z uwagi na swoje gabaryty oraz ciężar, ma możliwość przeciwdziałania czynnikom zewnętrznym (siłom przyrody) mogącym go zniszczyć czy też spowodować jego przesunięcie. W konsekwencji, jako prawidłowe NSA ocenił stanowisko organów nadzoru budowlanego, że będący przedmiotem postępowania obiekt budowlany jest obiektem trwale związanym z gruntem. NSA wskazał następnie, że zgodnie z art. 49f ust. 2 Prawa budowlanego z 1994 r., w przypadku obiektów budowlanych, o których mowa w art. 103 ust. 2 tej ustawy, tj. do obiektów, których budowa została zakończona przed dniem wejścia w życie ustawy lub w stosunku do których przed tym dniem zostało wszczęte postępowanie administracyjne - uproszczone postępowanie legalizacyjne, o którym mowa w ust. 1, prowadzi się na żądanie właściciela lub zarządcy tego obiektu budowlanego. Zdaniem NSA, dla oceny prawidłowości kontrolowanej przez WSA w Gdańsku decyzji istotne znaczenie ma to, czy żądanie takie zostało przez właściciela lub zarządcę obiektu budowlanego zgłoszone, czy też nie. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy NSA zobowiązał WSA w Gdańsku do dokonania ponownej oceny czy niepouczenie strony postępowania przez organy nadzoru budowlanego o możliwości złożenia wniosku o wszczęcie uproszczonego postępowania legalizacyjnego może mieć istotne znaczenie dla oceny prawidłowości wydanych przez te organy w niniejszym postępowaniu decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje: Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143 ze zm.) - dalej: "P.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c P.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Gdańsku z 16 lutego 2023 r. utrzymująca w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w powiecie puckim z 20 października 2022 r. nakazującą A.P. rozbiórkę budynku dwukondygnacyjnego o konstrukcji drewnianej, trwale związanego z gruntem - posadowionego na bloczkach betonowych luźno ułożonych na gruncie rodzimym, pełniącego funkcję rekreacji indywidualnej, wraz z tarasem powiązanym konstrukcyjnie z budynkiem i tworzącym jedną całość, o wymiarach 5,05 m x 8,20 m, wzniesionego bez wymaganego pozwolenia na budowę na terenie działki nr [...] w K., gmina K. W pierwszej kolejności należy wskazać, że niniejsza sprawa była przedmiotem wyrokowania Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w wyniku złożonej przez PWINB skargi kasacyjnej wyrokiem z 22 kwietnia 2026 r. sygn. akt II OSK 169/24 uchylił wyrok WSA w Gdańsku z 25 października 2023 r. sygn. akt II SA/Gd 344/23 i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. W związku z powyższym, w rozpatrywanej przez Sąd orzekający sprawie zachodzi sytuacja przewidziana w art. 190 P.p.s.a., który stanowi, że sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Użyte w przytoczonym przepisie pojęcie "wykładni prawa" rozumie się jako wyjaśnienie znaczenia przepisów prawa. Sąd pierwszej instancji rozpoznający sprawę ponownie nie może zatem dokonać interpretacji przepisów w sposób odmienny niż wynikający z orzeczenia wydanego w wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej. Jednocześnie, jak przyjmuje się w judykaturze, przy ponownym rozpoznaniu sprawy przez wojewódzki sąd administracyjny granice sprawy podlegają zawężeniu do granic, w jakich NSA rozpoznał skargę kasacyjną (zob. wyrok NSA z 11 kwietnia 2014 r. sygn. akt II GSK 130/13, przywołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Ratio legis unormowania art. 190 P.p.s.a. sprowadza się do przyspieszenia postępowania przed sądem administracyjnym poprzez uznanie, że pomimo uchylenia orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania pewne kwestie sporne zostały już ostatecznie przesądzone (zob. wyrok NSA z 2 grudnia 2014 r. sygn. akt I FSK 1448/13). Odnosząc powyższe uwagi do okoliczności niniejszej sprawy Sąd w składzie ponownie ją rozpoznającym nie stwierdził przesłanek umożliwiających odstąpienie od oceny prawnej wyrażonej przez NSA w wyroku z 22 kwietnia 2026 r. sygn. akt II OSK 169/24. Oznacza to, że dalsze rozważania muszą być prowadzone w oparciu o stanowisko Sądu wyższej instancji. Uchylając wyrok WSA w Gdańsku z 25 października 2023 r. sygn. akt II SA/Gd 344/23 NSA za zasadny uznał podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 3 pkt 2 Prawa budowlanego z 1994 r. W ocenie NSA, obiekt trwale związany z gruntem to nie tylko obiekt posiadający typowy fundament. Odwołując się do judykatury NSA podniósł, że trwałe połączenie z gruntem oznacza posadowienie budynku na tyle trwale, aby zapewnić mu stabilność i możliwość przeciwdziałania czynnikom zewnętrznym (siłom przyrody) mogącym go zniszczyć czy spowodować jego przesunięcie. NSA podkreślił, że trwałe połączenie budynku z gruntem ma na celu przeciwdziałanie czynnikom zewnętrznym (siłom przyrody), a nie działalności człowieka. W wyniku działalności człowieka istnieje możliwość przeniesienia na inne miejsce wielu budynków, co nie podważa ich wcześniejszego trwałego związania z gruntem. Przenosząc te uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy NSA wskazał, że będący przedmiotem postępowania obiekt budowlany, z uwagi na swoje gabaryty oraz ciężar, ma możliwość przeciwdziałania czynnikom zewnętrznym (siłom przyrody) mogącym go zniszczyć czy też spowodować jego przesunięcie. W konsekwencji, jako prawidłowe NSA ocenił stanowisko organów nadzoru budowlanego, że będący przedmiotem postępowania obiekt budowlany jest obiektem trwale związanym z gruntem. Powyższe oznacza, że kwalifikacja prawna obiektu będącego przedmiotem niniejszego postępowania jako budynku została prawomocnie przesądzona. W uzasadnieniu wyroku z 22 kwietnia 2026 r. sygn. akt II OSK 169/24 NSA zwrócił również uwagę, że zgodnie z art. 49f ust. 2 Prawa budowlanego z 1994 r., w przypadku obiektów budowlanych, o których mowa w art. 103 ust. 2 tej ustawy, tj. do obiektów, których budowa została zakończona przed dniem wejścia w życie ustawy lub w stosunku do których przed tym dniem zostało wszczęte postępowanie administracyjne - uproszczone postępowanie legalizacyjne, o którym mowa w ust. 1, prowadzi się na żądanie właściciela lub zarządcy tego obiektu budowlanego. Zdaniem NSA, dla oceny prawidłowości kontrolowanej przez WSA w Gdańsku decyzji istotne znaczenie ma to, czy żądanie takie zostało przez właściciela lub zarządcę obiektu budowlanego zgłoszone, czy też nie. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy NSA zobowiązał WSA w Gdańsku do dokonania ponownej oceny czy niepouczenie strony postępowania przez organy nadzoru budowlanego o możliwości złożenia wniosku o wszczęcie uproszczonego postępowania legalizacyjnego może mieć istotne znaczenie dla oceny prawidłowości wydanych przez te organy w niniejszym postępowaniu decyzji. Kierując się powyższymi wskazaniami Sąd ponownie stwierdza, że orzekające w sprawie organy nie zwróciły uwagi na dokonaną ustawą z dnia 13 lutego 2020 r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r., poz. 471), nowelizację Prawa budowalnego z 1994 r., która weszła w życie 19 września 2020 r. i która dodała do tej ustawy art. 49f. Zgodnie z art. 49f Prawa budowlanego z 1994 r., w przypadku stwierdzenia budowy obiektu budowlanego lub jego części: bez wymaganej decyzji o pozwoleniu na budowę - jeżeli od zakończenia budowy upłynęło co najmniej 20 lat, organ nadzoru budowlanego wszczyna uproszczone postępowanie legalizacyjne (ust. 1 pkt 1). W przypadku obiektów budowlanych, o których mowa w art. 103 ust. 2, uproszczone postępowanie legalizacyjne, o którym mowa w ust. 1, prowadzi się na żądanie właściciela lub zarządcy tego obiektu budowlanego (ust. 2). Z przytoczonej regulacji wynika, że zupełnie naturalnym i założonym przez ustawodawcę jest stan, gdy istnieją przesłanki do prowadzenia postępowania z art. 37 i art. 40 Prawa budowlanego z 1974 r. (stosowanego na podstawie odniesienia z art. 103 ust. 2 Prawa budowlanego z 1994 r.), które jest wszczynane przez organ z urzędu. Zarazem w odniesieniu do tego samego obiektu budowlanego właściciel lub jego zarządca mogą w każdym czasie "wybrać" procedurę legalizacyjną uproszczoną. Innymi słowy, obiekty samowolnie wybudowane przed 1995 r. są przedmiotem zainteresowania organów nadzoru budowlanego z urzędu, a przy założeniu bierności właściciela lub zarządcy powinno być wobec nich wszczęte postępowanie z art. 37 i art. 40 Prawa budowlanego z 1974 r. (w zw. z art. 103 ust. 2 Prawa budowlanego z 1994 r.). Natomiast w razie złożenia przez uprawniony podmiot wniosku o procedurę uproszczoną (art. 49f ust. 2 Prawa budowlanego z 1994 r.) będzie ona rozpatrywana w granicach nowej sprawy i będzie miała pierwszeństwo. Wobec powyższego nie ulega wątpliwości, że o ile przed wskazaną nowelizacją do samowoli budowlanej popełnionej przed 1995 r. należało stosować art. 37 Prawa budowlanego z 1974 r., o tyle po wskazanej zmianie legalizacja tego rodzaju inwestycji może mieć miejsce również na "nowych" zasadach, przewidzianych w art. 49f Prawa budowlanego z 1994 r., o ile zażąda tego właściciel lub zarządca obiektu budowlanego. W sytuacji zatem, gdy Skarżąca w toku postępowania prowadzonego na skutek niniejszego wyroku wystąpi do organu z takim żądaniem, organ będzie zobowiązany do przeprowadzenia uproszczonego postępowania legalizacyjnego, a postępowanie niniejsze będzie podlegało umorzeniu. Należy zwrócić uwagę, że w uzasadnieniu projektu ustawy nowelizującej wskazano, iż nowa procedura daje możliwość wystąpienia do organu nadzoru budowlanego z żądaniem wszczęcia postępowania legalizacyjnego w formie uproszczonej i tym samym legalizacji starych samowoli budowlanych, co pozwoli uregulować stan prawny obiektów budowlanych i zwiększyć ich bezpieczeństwo, bowiem zalegalizowane obiekty budowlane podlegają okresowym kontrolom wynikającym z rozdziału 6 Prawa budowlanego z 1994 r. W orzecznictwie (zob. wyrok WSA w Poznaniu z 13 października 2021 r. sygn. akt II SA/Po 418/21) wskazuje się, że zamiarem ustawodawcy było możliwie szerokie stosowanie nowej regulacji (uproszczonego postępowania legalizacyjnego) do starych samowoli budowlanych. Chodzi bowiem przede wszystkim o "porządkowanie" dawnych inwestycji w celu ich zinwentaryzowania i zagwarantowania bezpieczeństwa. Kwestia wszczęcia i prowadzenia uproszczonego postępowania legalizacyjnego powinna być przy tym wyłączona z rozważań dotyczących art. 25 ustawy nowelizującej. Oczywiste jest, że przed dniem 19 września 2020 r. żadna procedura legalizacyjna uproszczona nie mogła się toczyć, gdyż to właśnie w drodze ustawy nowelizującej ją wprowadzono. Przed wejściem w życie ustawy nowelizującej nie było więc tego typu spraw. Uproszczone postępowanie legalizacyjne zostało uregulowane jako postępowanie administracyjne nowe, szczególne i odrębne. Postępowanie to jest przedmiotem odrębnej sprawy, która wymaga wszczęcia. Jest ono konkurencyjne do postępowań z art. 48 Prawa budowlanego z 1994 r. oraz z art. 37 i art. 40 Prawa budowlanego z 1974 r. (stosowanego na podstawie odniesienia z art. 103 ust. 2 Prawa budowlanego z 1994 r.), a przesłanką decydującą o pierwszeństwie postępowania uproszczonego jest upływ czasu od zakończenia budowy obiektu, którego postępowanie ma dotyczyć. W niniejszej sprawie budowa obiektu budowlanego na działce nr [...] w K. została zakończona w 1994 r., a więc do dnia orzekania przez organ pierwszej instancji minęło prawie 30 lat. Należy zaznaczyć, że zgodnie z art. 32 ustawy nowelizującej nie można wszcząć uproszczonego postępowania legalizacyjnego, o którym mowa w art. 49f ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1, w stosunku do obiektów budowlanych, do których wydano przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy (tj. do 19 września 2020 r.) decyzję o nakazie rozbiórki. Takie brzmienie przepisu oznacza, że w stosunku do obiektów budowlanych, co do których nie wydano przed wejściem w życie ustawy nowelizującej decyzji o rozbiórce, przepisy dotyczące uproszczonego postępowania legalizacyjnego znajdują zastosowanie. Przy czym chodzi tu o decyzje funkcjonujące w obrocie prawnym w dacie złożenia wniosku o wszczęcie uproszczonego postępowania legalizacyjnego. Z tego też powodu bez znaczenia dla możliwości zastosowania w sprawie art. 49f Prawa budowalnego z 1994 r. pozostają wydane w tej sprawie decyzje rozbiórkowe, które zostały z obrotu prawnego wyeliminowane. Kontrolowana decyzja PINB o rozbiórce została wydana 20 października 2022 r. Tym samym, w ocenie Sądu, w sprawie mogły mieć zastosowanie przepisy art. 49f Prawa budowlanego z 1994 r., gdyby strona postępowania złożyła stosowny wniosek. Bezsporne jest bowiem, że minęło 20 lat od zakończenia budowy, a także że nie wydano decyzji nakazującej rozbiórkę przed 19 września 2020 r. Należy zauważyć, że w aktach sprawy nie ma żądania wszczęcia uproszczonego postępowania legalizacyjnego, niemniej, w ocenie Sądu, organ miał obowiązek pouczyć Stronę o możliwości złożenia takiego wniosku zgodnie z art. 9 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r., poz. 1691), który zobowiązuje organy administracji publicznej do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Dyspozycja art. 9 k.p.a. w sposób jednoznaczny i bezwarunkowy nakłada na organy obowiązek informowania stron o istotnych okolicznościach sprawy. Taką istotną okolicznością jest niewątpliwie fakt wejścia w życie, w trakcie toczącego się postępowania rozbiórkowego, regulacji szczególnej, wprowadzającej możliwość dokonania legalizacji samowoli budowlanej na innych, uproszczonych zasadach, której zastosowanie zostało uzależnione od złożenia wniosku przez uprawniony podmiot. Ponadto, zgodnie z art. 8 § 1 k.p.a., organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Zasada zaufania, również w aspekcie procesowym, jest zasadniczym elementem zasady demokratycznego państwa prawa. Należy również mieć na względzie, że nakaz rozbiórki obiektu budowlanego jest najdalej idącą, najbardziej dolegliwą sankcją za naruszenie przepisów prawa budowlanego, należy zatem wcześniej rozważyć wszystkie inne możliwości przewidziane przez przepisy pozwalające na legalizację obiektu (zob. wyrok NSA z 24 stycznia 2017 r. sygn. akt II OSK 1101/15). Kierując się zatem wynikającą z art. 8 § 1 k.p.a. zasadą prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej oraz zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania, jak również wynikającą z art. 9 k.p.a. zasadą informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego i czuwania nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa - organ powinien był pouczyć Skarżącą o możliwości złożenia wniosku o wszczęcie uproszczonego postępowania legalizacyjnego. Mimo upływu ponad dwóch lat od daty wejścia w życie art. 49f Prawa budowlanego z 1994 r. (19 września 2020 r.) do daty wydania decyzji przez organ pierwszej instancji (20 października 2022 r.) organ takiego pouczenia nie wystosował. Podkreślenia przy tym wymaga, że Skarżąca przez ten czas nie była reprezentowana przez pełnomocnika zawodowego. Powyższe uchybienia są o tyle istotne, że w niniejszej sprawie decyzja nakazująca rozbiórkę oparta była głównie na niezgodności istniejącego obiektu budowlanego z przepisami o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, natomiast w przypadku stosowania wspomnianej uproszczonej procedury legalizacyjnej organy nie biorą pod uwagę zgodności obiektu budowlanego z ww. przepisami, co ma kluczowy wpływ na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy. Należy wskazać, że w ramach uproszczonego postępowania legalizacyjnego organ nadzoru budowlanego zobowiązuje stronę do przedstawienia dokumentów legalizacyjnych w terminie nie krótszym niż 60 dni od dnia doręczenia postanowienia. Zgodnie z art. 49g Prawa budowlanego z 1994 r. do dokumentów legalizacyjnych należą: oświadczenie o dysponowaniu nieruchomością na cele budowlane, geodezyjna inwentaryzacja powykonawcza obiektu budowlanego, ekspertyza techniczna sporządzona przez osobę posiadającą uprawnienia budowlane, wskazująca, czy stan techniczny obiektu budowlanego nie stwarza zagrożenia dla życia lub zdrowia ludzi oraz czy pozwala na bezpieczne użytkowanie obiektu budowlanego zgodne z dotychczasowym lub zamierzonym sposobem użytkowania. Tak więc w ramach uproszczonego postępowania legalizacyjnego nie ma obowiązku dostarczania organowi projektu budowlanego oraz zaświadczenia o zgodności budowy z ustaleniami m.p.z.p. lub decyzji o warunkach zabudowy. Organ nadzoru budowlanego, kończąc uproszczone postępowanie legalizacyjne, wydaje decyzję o legalizacji w przypadku, gdy dokumenty legalizacyjne będą kompletne oraz gdy z ekspertyzy technicznej będzie wynikać, że stan techniczny obiektu budowlanego nie stwarza zagrożenia dla życia lub zdrowia ludzi oraz pozwala na bezpieczne użytkowanie obiektu budowlanego, zgodne z dotychczasowym lub zamierzonym sposobem użytkowania. Co więcej, legalizacja przeprowadzona w trybie uproszczonym nie wiąże się z żadnymi opłatami legalizacyjnymi. Dopiero w przypadku negatywnego wyniku postępowania organ wydaje decyzję o nakazie rozbiórki. Należy podkreślić, że spełnienie warunków formalnych legalizacji powoduje, że organ jest zobligowany do wydania decyzji legalizacyjnej (decyzja ta ma charakter związany). Decyzja o legalizacji stanowi podstawę użytkowania obiektu budowlanego. Oznacza to, że brak jest dodatkowego obowiązku dopełnienia odrębnej procedury związanej z dopuszczeniem zalegalizowanego obiektu budowlanego do użytkowania. Podsumowując należy wskazać, że orzekające w sprawie organy nie wzięły pod uwagę możliwości zastosowania procedury uproszczonej legalizacji określonej w art. 49f Prawa budowlanego z 1994 r., a tym samym naruszyły art. 8 § 1 i art. 9 k.p.a. w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, poprzez zaniechanie pouczenia Strony o możliwości wnioskowania o zastosowanie procedury uproszczonej legalizacji w stosunku do obiektu budowlanego będącego przedmiotem postępowania. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że zarówno zaskarżona, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem wskazanych powyżej przepisów postępowania administracyjnego w stopniu istotnym, co powoduje konieczność ich wyeliminowania z obrotu prawnego. Ponownie rozpoznając sprawę PINB weźmie pod uwagę stanowisko Sądu zaprezentowane powyżej oraz na podstawie art. 9 k.p.a. zwróci się do właścicielki działki nr [...] w K. z pytaniem o wybór procedury legalizacyjnej w zakresie wybudowanego w warunkach samowoli budynku rekreacji indywidualnej i ustali, czy jej wolą jest kontynuowanie postępowania legalizacyjnego na podstawie przepisów Prawa budowlanego z 1974 r., czy też prowadzenie uproszczonego postępowania legalizacyjnego na podstawie art. 49f Prawa budowlanego z 1994 r. W razie złożenia wniosku o wszczęcie uproszczonego postępowania legalizacyjnego organ pierwszej instancji umorzy aktualnie prowadzone postępowanie i podejmie postępowanie na podstawie przepisów art. 49f i n. Prawa budowlanego z 1994 r. Biorąc pod uwagę przedstawione wyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 P.p.s.a., uchylił zarówno zaskarżoną, jak i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200, art. 205 § 1 i art. 209 P.p.s.a., zasądzając od PWINB na rzecz Skarżącej kwotę 500 zł tytułem uiszczonego wpisu sądowego od skargi.[pic]
Informacje o sprawie
- Data wpływu
- 31 lipca 2026
- Symbol z opisem
- 6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
- Hasła tematyczne
- Budowlane prawo
- Skarżony organ
- Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
- Sędziowie
- Dariusz Kurkiewicz /przewodniczący/ Krzysztof Kaszubowski Wojciech Wycichowski /sprawozdawca/
Powołane przepisy
- Ustawa z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowlane.
art. 3 pkt 2, art. 49f, art. 49g, art. 103 ust. 2 · Dz.U. 1974 nr 38 poz. 229
Powiązane dokumenty
Sygnatura: II SA/Gl 449/26 · 21 października 2026
Wyrok WSA w Gliwicach z 21 października 2026 r., II SA/Gl 449/26 – rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego
Sygnatura: VII SA/Wa 2544/26 · 21 października 2026
Postanowienie WSA w Warszawie z 21 października 2026 r., VII SA/Wa 2544/26 – rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego
Sygnatura: II OZ 1057/26 · 21 października 2026
Postanowienie NSA z 21 października 2026 r., II OZ 1057/26 – rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego
Źródło urzędowe: Naczelny Sąd Administracyjny