II SA/Gd 776/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Sędziowie: Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski Asesor sądowy WSA Jakub Chojnacki (sprawozdawca) Protokolant Sekretarz Sądowy Julia Bednarek po rozpoznaniu w dniu 9 kwietnia 2026 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi K. G. i K. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 28 lipca 2025 r., sygn. akt SKO Gd/2423/25 w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta Wejherowa z dnia 31 marca 2025 r., nr FA/26/2023/2024/DWN.

K. G. i K. G. reprezentowani przez matkę L. G. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku (SKO) z 28 lipca 2025 r. w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym: Prezydent Miasta Wejherowa decyzją z 31 marca 2025 r. orzekł o: 1) nienależnie pobranym świadczeniu z funduszu alimentacyjnego przez osoby uprawnione K. G. i K. G. w kwocie łącznej 6213,16 zł, tj. kwota 1460,84 zł w okresie od 1 marca 2024 r. do 30 kwietnia 2024 r. wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi - od kwoty 730,42 zł od dnia 1 kwietnia 2024 r. do dnia spłaty i od kwoty 730,42 zł od dnia 1 maja 2024 r. do dnia spłaty, 2) nienależnie pobranym świadczeniu z funduszu alimentacyjnego przez osoby uprawnione K. G. i K. G., w kwocie 2000 zł od 1 maja 2024 r. do 30 czerwca 2024 r., 3) nienależnie pobranym świadczeniu z funduszu alimentacyjnego na osoby uprawnione K. G. i K. G. w kwocie 2752,32 zł od 1 lipca 2024 r. do 30 września 2024 r., 4) zwrocie nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego przez osoby uprawnione K. G. i K. G. w kwocie 1460,84 zł od 1 marca 2024 r. do 30 kwietnia 2024 r. wraz z odsetkami za opóźnienie, 5) zwrocie nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego przez osoby uprawnione K. G. i K. G. w kwocie 2000 zł od 1 maja 2024 r. do 30 czerwca 2024 r., 6) zwrocie nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego przez osoby uprawnione K. G. i K. G. w kwocie 2752,32 zł od 1 lipca 2024 r. do 30 września 2024 r. W uzasadnieniu decyzji Prezydent Miasta opisał stan sprawy począwszy od decyzji przyznającej świadczenie z 13 września 2023 r., wskazując na dokonane ustalenia w zakresie kryterium dochodowego po jej wydaniu oraz zapadłe na tej kanwie rozstrzygnięcia. Organ I instancji stwierdził, że w związku z faktem, iż dochód uzyskany przed matkę skarżących z firmy J. powoduje przekroczenie kryterium dochodowego o kwotę 365,21 zł należało przyznać prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz K. G. w kwocie 134,79 zł/mies. oraz na K. G. w kwocie 134,79 zł/mies., łącznie 269,58 zł/mies. na okres od 1 marca 2024 r. do 30 kwietnia 2024 r. oraz w związku z tym, że uzyskanie dochodu z firmy J. od 28 marca 2024 r. powodujące przekroczenie kryterium dochodowego o kwotę 573,94 zł (przewyższającą kwotę świadczenia z funduszu alimentacyjnego) należało odmówić w okresie od 1 maja 2024 r. do 30 września 2024r. prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz K. G. i K. G. Organ podał również, że ponieważ wyszły istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne nieznane organowi w dniu wydania decyzji, organ wznowił postępowanie dotyczące prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz K. G. i K. G. postanowieniem nr FA/26/2023/2024/ZM2/ZŁ/ODM z 4 lutego 2025 r. oraz w dniu 17 lutego 2025 r. wydał decyzję w wyniku wznowienia postępowania. SKO rozpoznając odwołanie skarżących decyzją z 28 lipca 2025 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W ocenie SKO organ I instancji prawidłowo ustalił, że L.G. podjęła inną pracę zarobkową, o czym świadczą umowy zlecenia zawarte z J. spółka z o.o. i J.2 spółka z o.o. obejmujące okres od 1 lipca 2024 r. do 31 grudnia 2024 r. Posiadała ona też wcześniejszą umowę zlecenia z J. 2 spółka z o.o. (od dnia 4 stycznia 2024 r.) oraz z J. spółka z o.o. – od 28 marca 2024 r. do 30 czerwca 2024 r., a od 19 sierpnia 2024 r. umowę o pracę. Oznacza to uzyskanie dochodu w rozumieniu ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Z kolei K.G. posiadał umowę zlecenia z PHU M. od 20 listopada 2023 r., a od dnia 1 lipca 2024 r. zatrudnienie w tej samej firmie, a tym samym uzyskał dochód. W tej sytuacji nie ma mowy o utracie dochodu, w rozumieniu art. 9 ust.4b ustawy. W ocenie SKO organ I instancji dokonał zgodnych z przepisami prawa wyliczeń dochodów członków rodziny w kontekście uprawnień do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Zebrany w sprawie materiał dowodowy uzasadniał dokonanie ponownej weryfikacji przyznanego prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, przyjmując za dochód rodziny z roku 2022 niepodlegający opodatkowaniu z tytułu kwot otrzymanych na podstawie art. 27f ust. 8-10 z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych w wysokości 2224,08 zł: 12 miesięcy = 185,34 zł (dochód miesięczny rodziny) plus dochód uzyskany członka rodziny syna K. G. z praktyk za miesiąc październik 2023 r., zatrudnienie w piekarni P. G. od 1 września 2023 r. w kwocie 403,02 zł plus dochód syna K. G. z firmy PHU M. uzyskany od 20 listopada 2023 r. w kwocie 1598 zł plus dochód uzyskany przez L.G. od dnia 4 stycznia 2024 r. w firmie J.2 w kwocie 2536,27 zł za luty 2024 r. Miesięczny dochód trzyosobowej rodziny wyniósł 4722,63 zł, w przeliczeniu na osobę wyniósł 1574,21 zł. Zgodnie natomiast z art. 9 ust. 2 ustawy, świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza 1209,00 zł. Miesięczny dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie przekracza kwotę 1209,00 zł o kwotę 365,21 zł. Kwota świadczenia z funduszu alimentacyjnego, która przysługiwałaby, gdyby zostało spełnione kryterium dochodowe wynosi 500zł na osobę uprawnioną. Różnica między kwotą świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługującego osobie uprawnionej a kwotą, o którą został przekroczony dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie wyniosła 134,79 zł (tj. 500 zł - 365,21 zł = 134,79 zł). SKO wyjaśniło następnie, że zgodnie z art. 18 ust. 5 ustawy, gdy dochód rodziny powiększony o uzyskany dochód powoduje utratę prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego lub obniżenie ich wysokości, świadczenia nie przysługują lub przysługują w niższej wysokości od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym dochód został osiągnięty - w tym przypadku od marca 2024 r. następuje zmniejszenie kwoty świadczenia z funduszu alimentacyjnego do kwoty 134,79 zł. Dalej wskazano, że od 28 marca 2024 r. L.G. uzyskała dochód w firmie J. w G., a dochód za kwiecień 2024 r. wyniósł 626,20 zł. Organ ponownie przeliczył dochód rodziny, od maja 2024 r. przyjął dochód za rok 2022 niepodlegający opodatkowaniu z tytułu kwoty otrzymanej na podstawie art. 27f ust. 8-10 z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych w wysokości 2224, 08zł: 12 miesięcy = 185,34 zł (dochód miesięczny rodziny) plus dochód uzyskany przez członka rodziny K. G. z praktyk za miesiąc październik 2023 r., zatrudnienie w Piekarnia P. G. od 1 września 2023 r. celem przygotowania zawodowego w kwocie 403,02 zł plus dochód K. G. z firmy PHU M. uzyskany od 20 listopada 2023r. w kwocie 1598 zł plus dochód uzyskany L. G. od 4 stycznia 2024 r. w firmie J.2 w kwocie 2536,27 zł za luty 2024 r. plus dochód uzyskany strony z firmy J. od 28 marca 2024 r. w kwocie 626,20 zł za kwiecień 2024 r. Miesięczny dochód trzyosobowej rodziny wyniósł 5348,83zł, w przeliczeniu na osobę wyniósł 1782,94 zł. Także w tym przypadku miesięczny dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie przekracza kwotę 1209,00 zł, stanowiącej kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń z funduszu alimentacyjnego o kwotę 573,94 zł. W konsekwencji od maja 2024 r. odmówiono świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz K. G. i K. G. Uzyskanie zatrudnienia przez L. G. w firmie J. od 28 marca 2024 r. stanowi uzyskanie dochodu w rozumieniu przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, jak to miało miejsce w momencie zatrudnienia w firmie J.2, w której strona również pracuje. Ponadto w odpowiedzi na wniosek organu I instancji o udostępnienie danych uzyskał informacje od pracodawcy J. 2 w G., iż L. G. była zatrudniona na umowę zlecenie od 4 stycznia 2024 r. do 31 sierpnia 2024 r. i tym samym od września 2024 r. utraciła dochód z firmy J.2 w kwocie 2536,27 zł, zostało więc spełnione kryterium dochodowe na wrzesień 2024 r. zgodnie z art. 9 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - zgodnie z art. 9 ust. 3 ustawy w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy lub po tym roku ustalając jego dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego. SKO przedstawiając stan sprawy wskazało, że 5 listopada 2024 r. organ I instancji dokonał weryfikacji w systemach ZUS i nie uzyskał informacji, że strona jest zatrudniona na umowę zlecenie w firmie J.2 od 28 października 2024 r., w której zakończyła zatrudnienie 31 sierpnia 2024 r. zgodnie z oświadczeniem strony z 10 września 2024 r. oraz zaświadczeniem od pracodawcy J.2 z dnia 13 września 2024 r. W odpowiedzi na wnioski o udostępnienie danych dotyczących zatrudnienia L. G. w firmie J. i J.2 uzyskano informację, że w firmie J. pracowała na umowę zlecenie od 28 marca 2024 r. do 18 sierpnia 2024 r. oraz na umowę o pracę od 19 sierpnia 2024 r. do 31 grudnia 2024 r. oraz w firmie J.2 była zatrudniona na umowę zlecenie od 4 stycznia 2024r. do 31 sierpnia 2024 r. oraz od 28 października 2024 r. do 31 grudnia 2024 r. SKO uznało, że ponowne podjęcie zatrudnienia w firmie J.2 jest kontynuacją zatrudnienia od dnia 4 stycznia 2024 r., wówczas dochód za luty 2024 r. wyniósł 2536,27 zł, jak wskazuje zaświadczenie z dnia 12 kwietnia 2024 r. W związku z tym, że dochód uzyskany z firmy J.2 powoduje przekroczenie kryterium dochodowego o 365,21 zł, należało przyznać prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz K.G. w kwocie 134,79 zł/mies. oraz na K. G. w kwocie 134,79 zł/mies., łącznie 269,58 zł/mies. na okres od 1 marca 2024 r. do 30 kwietnia 2024 r. oraz w związku z tym, że uzyskanie dochodu z firmy J. od 28 marca 2024 r. spowodowało przekroczenie kryterium dochodowego o kwotę 573,94zł, należało odmówić w okresie od 1 maja 2024 r. do 30 września 2024 r. prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz K. G. i K. G. (nie uwzględniono utraty dochodu, ponieważ jest kontynuacja zatrudnienia w J.). W konsekwencji SKO podzieliło ustalenia organu I instancji i uznało, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz K. G. i K. G. wypłacone od 1 marca 2024 r. do 30 września 2024 r. w wysokości 6213,16zł są nienależnie pobrane i należy je zwrócić wraz z ustawowymi odsetkami. K. G. i K. G. reprezentowani przez matkę L. G. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na decyzję SKO z 28 lipca 2025 r. zarzucili naruszenie: art. 9 ust. 2 i ust. 4a ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przez zakwalifikowanie incydentalnych, krótkookresowych i niekontynuowanych dochodów członków rodziny jako dochodu uzyskiwanego, bez wykazania ich trwałości i regularności w rozumieniu ustawy; art. 18 ust. 5 ustawy przez nieprawidłowe rozliczenie skutków doraźnego wzrostu dochodu w czasie oraz nieuwzględnienie, że obniżenie/utrata prawa następuje od miesiąca następnego po miesiącu uzyskania dochodu, a nie za okresy wcześniejsze; art. 2 pkt 7 lit. a w zw. z art. 23 ust. 1 ustawy przez bezzasadne uznanie, że świadczenia były nienależnie pobrane, pomimo braku trwałego ustania prawa do świadczeń i przy braku przesłanek do zwrotu; art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. poprzez niewyczerpujące wyjaśnienie stanu faktycznego, w szczególności brak rzetelnej analizy charakteru i powtarzalności dochodów, pominięcie kosztów utrzymania rodziny oraz sytuacji zdrowotnej i edukacyjnej członków rodziny; art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niepełne i sprzeczne uzasadnienie decyzji niewskazujące, dlaczego przyjęto kwalifikację dochodu uzyskiwanego oraz z jakich przyczyn pominięto okoliczności przemawiające za brakiem nienależności świadczeń. W oparciu o tak sformułowane zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji z 31 marca 2025 r., ewentualnie o uchylenie decyzji SKO i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi II instancji. W uzasadnieniu skargi wskazano, że do dochodu rodziny zaliczono różnego rodzaju wpływy osiągane w 2024 r., tj. wynagrodzenia uzyskiwane przez L. G. na podstawie kolejnych, przerywanych umów z różnymi podmiotami, wynagrodzenie K. G. związane z praktyczną nauką zawodu oraz dorywcze przychody K. G. Organy potraktowały te wpływy jako "dochód uzyskiwany" w rozumieniu art. 9 ust. 2 i ust. 4a ustawy, abstrahując od ich krótkookresowego, incydentalnego i niekontynuowanego charakteru. Tymczasem prawidłowa wykładnia wskazanych przepisów wymaga ustalenia nie tylko samego faktu uzyskania określonej kwoty, lecz przede wszystkim tego, czy dochód ten miał cechę powtarzalności i trwałości w okresie świadczeniowym, a więc czy tworzył realny, potencjał dochodowy rodziny w wymiarze miesięcznym. Mechaniczne dodanie do dochodu epizodycznych wypłat - bez wykazania ich kontynuacji - prowadzi do zawyżenia dochodu i zniekształcenia obrazu sytuacji ekonomicznej, co wprost rzutuje na ocenę spełnienia kryterium dochodowego. Organy zaniechały ponadto precyzyjnego przyporządkowania w czasie momentów "uzyskania" oraz "utracenia" dochodu, co istotne, ponieważ występowały przerwy w zatrudnieniu skarżącej oraz brak ciągłości dorywczych zajęć syna. Z uzasadnień decyzji nie wynika jednak, by organy ustaliły konkretne daty (dzień i miesiąc) rozpoczęcia i zakończenia poszczególnych prac oraz aby konsekwentnie zastosowały wynikające z art. 9 ustawy zasady uwzględniania dochodu utraconego. Czyni to niemożliwym zweryfikowanie, czy dane wpływy w ogóle powinny były oddziaływać na prawo do świadczenia za wskazany miesiąc, czy też - z uwagi na utratę lub brak kontynuacji - nie mogły być traktowane jako dochód "uzyskiwany". Błędy te zostały spotęgowane przez pominięcie reguły czasowego rozliczenia z art. 18 ust. 5 ustawy, zgodnie z którą skutki uzyskania dochodu materializują się od miesiąca następującego po miesiącu jego uzyskania. Z uzasadnień decyzji nie wynika, aby organy konsekwentnie oznaczały, w których miesiącach nastąpiło "uzyskanie" w rozumieniu ustawy i od którego miesiąca należało skorygować prawo do świadczeń. W wielu miejscach rozliczenia mają charakter zbiorczy, jak gdyby wpływy oddziaływały wstecz lub w tym samym miesiącu, co pozostaje w sprzeczności z dyspozycją art. 18 ust. 5. W konsekwencji nie da się odtworzyć przejrzystej, miesięcznej kalkulacji, która pokazywałaby - po zastosowaniu wskazanej reguły - w jakich konkretnie miesiącach i w jakim zakresie prawo do świadczeń uległo obniżeniu albo ustało. Organy poprzestały na konkluzji o "przekroczeniu kryterium", bez wyliczeń pozwalających skontrolować, czy i w jakim miesiącu przesłanki rzeczywiście zaistniały, a w efekcie - czy wypłata była nienależna w całości, w części, czy też w ogóle nie zachodziły podstawy do żądania zwrotu. Podniesiono też w skardze, że organy wbrew art. 7 k.p.a. oraz art. 77 § 1 k.p.a. nie wyjaśniły w sposób wyczerpujący charakteru i powtarzalności poszczególnych wpływów, nie ustaliły długości przerw między umowami, nie oceniono też kontynuacji lub zakończenia dorywczych zajęć ani nie skonfrontowano danych o przychodach z okolicznościami istotnymi dla oceny wiarygodności i znaczenia tych wpływów takimi jak stałe, udokumentowane koszty utrzymania gospodarstwa domowego oraz sytuacja zdrowotno-edukacyjna członków rodziny. O ile koszty nie modyfikują samego progu dochodowego, o tyle na etapie kwalifikacji wpływów jako "uzyskiwanych" - a więc wymagających cechy trwałości - stanowią istotny kontekst pozwalający ocenić, czy pojedyncze, niskie lub nieregularne wypłaty realnie zmieniały sytuację rodziny. Z perspektywy art. 80 k.p.a. uzasadnienia nie prezentują też wszechstronnej oceny materiału dowodowego, ponieważ nie zawierają weryfikowalnych wyliczeń (pozycja po pozycji, miesiąc po miesiącu) ani analizy dat, które przesądzałyby o prawidłowym zastosowaniu reguły "od miesiąca następnego". W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.) - dalej: "p.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Przedmiotem sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja SKO z 28 lipca 2025 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Wejherowa z 31 stycznia 2025 r., którą organ I instancji orzekł o nienależnie pobranym przez Skarżących świadczeniu alimentacyjnym oraz o obowiązku jego zwrotu. Materialnoprawną podstawą wydanych w sprawie decyzji są przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2025 r. poz. 438 ze zm.), która określa: zasady pomocy państwa osobom uprawnionym do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, w przypadku bezskuteczności egzekucji, warunki nabywania prawa do świadczeń pieniężnych wypłacanych w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów, zasady i tryb postępowania w sprawach przyznawania i wypłacania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, zasady finansowania świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz działania podejmowane wobec dłużników alimentacyjnych (art. 1 ust. 1). Powołana ustawa reguluje również przesłanki uznania świadczenia wypłaconego z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane oraz żądania jego zwrotu od świadczeniobiorcy. Zgodnie z art. 2 pkt 7 ustawy, ilekroć w ustawie jest mowa o nienależnie pobranym świadczeniu oznacza to świadczenia z funduszu alimentacyjnego: a) wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części, b) przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia, c) wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia, d) wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów, e) (uchylona) f) wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję, g) wypłacone w związku z zastosowaniem przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu - po ustaleniu, że wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 9 ust. 4b. Z poszczególnych regulacji art. 23 ww. ustawy wynika natomiast, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu (ust. 1), zaś od kwot nienależnie pobranego świadczenia, o którym mowa w art. 2 pkt 7 lit. a, b, d, f i g, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie (ust. 1a). O ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń organ orzeka decyzją (art. 23 ust. 2, 4, 5 i 6 ustawy). Elementy jakie powinna zawierać decyzja administracyjna określone zostały w art. 107 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Jednym z najważniejszych elementów decyzji administracyjnej jest zawarte w niej rozstrzygnięcie. W orzecznictwie i doktrynie trafnie akcentuje się, że rozstrzygnięcie powinno być sformułowane w sposób jasny, wyraźny i jednoznaczny, tak aby było zrozumiałe dla stron bez uzasadnienia, które nie zawsze musi być składnikiem decyzji. Decyzja organu administracji publicznej nakładająca na stronę postępowania administracyjnego obowiązek określonego zachowania lub też konkretyzująca określone uprawnienia powinna obowiązek ten lub uprawnienie wyrażać precyzyjnie, bez niedomówień i możliwości różnej interpretacji (por. wyr. NSA: z 2.8.1995 r., III SA 1225/94, ONSA 1996, Nr 3, poz. 135; z 26.10.1995 r., SA/Po 1024/995, Gl.1996, Nr 7, s. 35; z 26.9.2007 r., II OSK 1253/06, Legalis; z 6.5.2008 r., II GSK 64/08 08, Legalis; z 22.1.2009 r., II OSK 1923/07, Legalis; wyr. WSA w Warszawie z 24.11.2006 r., III SA/Wa 2515/06, Legalis; wyr. WSA w Białymstoku z 24.9.2009 r., II SA/Bk 473/09). Rozstrzygnięcie (osnowa decyzji) musi być sformułowane w taki sposób, żeby możliwe było następnie wykonanie decyzji dobrowolne lub z zastosowaniem środków egzekucji administracyjnej, czyli aby nie było wątpliwości, czego ono dotyczyło (wyr. NSA z 15.10.1999 r., IV SA 1654/97, Lex Nr 47915; wyr. WSA w Krakowie z 15.3.2007 r., II SA/Kr 891/04, Legalis; wyr. WSA w Gliwicach z 28.9.2009 r., II SA/Gl 9/09, Legalis; wyr. NSA z 3.7.2019 r., II GSK 2059/17, Legalis). Wykonania decyzji, czy też ściślej - określonych w niej obowiązków, nie powinny uniemożliwiać ani przeszkody natury faktycznej, ani prawnej. Oznacza to, że decyzja administracyjna, aby można ją było uznać za prawidłową, powinna nakładać na adresata obowiązki, których wykonanie jest fizycznie i prawnie możliwe (wyr. NSA z 21.3.2007 r., II OSK 483/06, Legalis; Legalis; R. Hauser, M. Wierzbowski (red), Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. 8, 2023). W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, utrzymane w mocy zaskarżoną do Sądu decyzją SKO rozstrzygnięcie Prezydenta Miasta Wejherowa jest rozstrzygnięciem nieprecyzyjnym, niejasnym i budzącym wątpliwości, co do treści nałożonego obowiązku oraz określenia podmiotów zobowiązanych. Podstawową wadą rozstrzygnięcia jest to, że zarówno w części dotyczącej orzeczenia o nienależnie pobranym świadczeniu (pkt 1 – 3 decyzji), jaki i w części orzekającej obowiązek jego zwrotu (pkt 4 – 6) - orzeczono łącznie wobec "K. G. i K. G. Takie sformułowanie rozstrzygnięcia powoduje konieczność eliminacji decyzji z obrotu prawnego, ponieważ K. G. i K. G. są odrębnymi podmiotami uprawnionymi do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Przysługujące im uprawnienia są od siebie niezależne i wynikają z decyzji Prezydenta Miasta Wejherowa z 13 września 2023 r. i jej kolejnych zmian, przyznającej każdemu z braci świadczenie z funduszu alimentacyjnego początkowo w kwocie po 500 zł miesięcznie, co adekwatne jest do treści wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku z 23 sierpnia 2016 r., II C 1207/14 zasądzającego alimenty na każdego z braci w kwocie po 500 zł miesięcznie. Wierzytelność alimentacyjna synów wobec zobowiązanego do alimentacji ojca nie ma charakteru solidarnego, a prawo do alimentów przysługuje każdemu z dzieci niezależnie. Dlatego też K. G. i K. G. – każdy z osobna są osobami uprawnionymi w rozumieniu art. 2 pkt 11 ustawy o pomocy uprawnionym do alimentów. Oceny tej nie zmienia okoliczność, że tworzą oni wspólne gospodarstwo domowe oraz to, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego przyznane im zostały jedną decyzją administracyjną. Taką praktykę uznać należy za prawidłową, w sytuacji takiej jak w okolicznościach tej sprawy, kiedy rozstrzygnięcie zawarte w decyzji przyznającej świadczenie odnosi się niezależnie do każdego z uprawnionych. Skoro uprawnienia określone w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przyznane zostały każdemu z braci osobno, to również orzeczenie o nienależnie pobranym świadczeniu i obowiązku jego zwrotu powinno odnosić się do każdego ze zobowiązanych oddzielnie, jako dotyczące niezależnych od siebie obowiązków i uprawnień. Tymczasem rozstrzygnięcie zawarte w utrzymanej mocą SKO decyzji Prezydenta Miasta Wejherowa odnosi się do Skarżących łącznie, co nie znajduje uzasadnienia w obowiązujących przepisach prawa. Sposób zredagowania osnowy decyzji przez organ I instancji nie pozwala na zidentyfikowanie, jaką kwotę pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego organ administracji uznał za pobraną niezależnie przez każdego z braci i w konsekwencji do zwrotu jakiej kwoty organ zobowiązuje każdego z uprawnionych. Skoro organ pierwszej instancji zdecydował się na rozstrzygnięcie w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia w jednej decyzji administracyjnej, to powinien – podobnie jak uczynił to w decyzji z 13 września 2023 r., tak sformułować wydane rozstrzygnięcie, aby dotyczyło ono niezależnie każdego ze zobowiązanych. Utrzymane w mocy przez SKO rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji nie nadaje się do wykonania, ponieważ nie sposób z niego odczytać, czy kwoty wskazane w pkt 4 do 6 osnowy decyzji Skarżący powinni zwrócić łącznie, czy każdy z nich oddzielnie. Taki sposób nałożenia obowiązków jest niedopuszczalny i wymaga ponownego orzeczenia organów administracji. Kontynuując rozważania zauważyć należy, że jak już wyżej wskazano, art. 2 pkt 7 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, definiujący nienależnie pobrane świadczenie, zawiera 6 odrębnych przesłanek uznania świadczenie jako nienależnie pobranego. W zaskarżonej decyzji SKO przywołało art. 2 pkt 7 lit. a i c tego przypisu, czyli wypłacenie świadczenia mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części (lit. a) oraz świadczenie wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia (lit. c). W świetle treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie sposób jednak odczytać, do jakiego okresów pobierania świadczenia odnosi się każda z tych przesłanek. Nie jest przecież możliwe uznanie świadczenia za nienależnie pobrane w tym samym okresie na podstawie obu wskazanych przesłanek. Świadczenie mogło być bowiem wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, co wymagało uprzedniego stwierdzenia nieważności decyzji przyznającej świadczenie albo uchylenia decyzji przyznającej świadczenie w wyniku wznowienia postępowania i następnie odmówienia prawa do świadczenia. Ustawodawca wskazał w tym przypadku obiektywne podstawy uznania świadczenia za nienależnie pobrane. Z kolei przesłanka wskazana w lit. a omawianego przepisu z logicznego punktu widzenia dotyczyć musi innych okoliczności niż wskazane w pozostałych 6 punktach tego przepisu. Zatem orzeczenie o nienależnie pobranym świadczeniu na podstawie dwóch odrębnych przesłanek, możliwe jest jedynie w stosunku do różnych okresów pobierania świadczenia. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy kwestia ta jest istotna, ponieważ jak wynika z akt administracyjnych decyzja o przyznaniu świadczeń z 13 września 2023 r. została następnie zmieniona ostateczną decyzją prezydenta miasta Wejherowa z 19 sierpnia 2024 r. w zakresie kwot przyznanego świadczenia za okres od 1 maja 2024 r. do 30 września 2024 r. oraz decyzją tego organu z 8 listopada 2024 r. w zakresie kwot przyznanego świadczenia oraz odmowy świadczeń w okresie od 1 maja 2024 r. do 31 sierpnia 2024 r. Następnie organ I instancji w wyniku wznowienia postępowania decyzją z 17 lutego 2025 r. uchylił decyzję z 8 listopada 2024 r. oraz zmienił decyzję z 13 września 2023 r. w ten sposób, iż w miejsce kwoty 500 zł miesięcznie przyznał kwotę 134,79 zł miesięcznie w okresie od 1 marca 2024 r. do 30 kwietnia 2024 r. każdemu ze skarżących. Decyzją tą odmówiono także świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 maja do 30 września 2024 r. każdemu ze skarżących. Jednocześnie w uzasadnieniach decyzji obu instancji opisano kwestię badania kryterium dochodowego uzasadniającego otrzymywanie określonych kwot z funduszu alimentacyjnego, co mogłoby stanowić podstawę stwierdzenia nienależnie pobranego świadczenia z powodu okoliczności powodujących ustanie wypłaty świadczenia w całości lub w części, przy czym niejasne jest, czy szczegółowy opis weryfikacji przyznanych uprawnień przedstawiono celem wyjaśnienia powodów wydania decyzji z: z 19 sierpnia 2024 r., z 8 listopada 2024 r. i z 17 lutego 2025 r., czy też celem uzasadnienia istnienia przesłanki z art. 2 pkt 7 lit. a ustawy. Sposób uzasadnienia decyzji organów obu instancji nie pozwala także odczytać, która z ustawowych przesłanek w określonym okresie świadczeniowym powodowała konieczność kwalifikacji pobranych świadczeń jako nienależne. Innymi słowy, nie wiadomo czy we wskazanych w zaskarżonej decyzji okresach świadczeniowych, podstawą uzasadniającą uznanie pobranych świadczeń za nienależne wynikało z odmowy przyznania świadczenia na skutek wznowienia postępowania administracyjnego, czy z powodu przekroczenia kryterium dochodowego. Porównanie osnowy decyzji z 17 lutego 2025 r., zapadłej w wyniku wznowienia postępowania, z osnową decyzji będącej przedmiotem kontroli w niniejszym postępowaniu również nie pozwala na odczytanie przesłanek wydanego rozstrzygnięcia, nakazującego zwrot świadczeń. Kwestia ta ma istotne znaczenie, ponieważ motywy decyzji powinny być tak ujęte, aby strona mogła zrozumieć i w miarę możliwości zaakceptować zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, którymi kierował się organ przy załatwianiu sprawy (wyr. WSA w Warszawie z 16.11.2004 r., I SA 1128/03, Legalis, oraz z 7.1.2009 r., II SA/Wa 1245/08, Legalis). Sporządzanie uzasadnienia jest silnie powiązane z realizacją zasad ogólnych postępowania administracyjnego. Na pierwszy plan wysuwa się w tym zakresie, wyrażona w art. 11 KPA, zasada przekonywania (zob. wyr. WSA w Poznaniu z 7.12.2010 r., II SA/Po 299/10, Legalis). Stosownie do tej zasady, organ administracji publicznej obowiązany jest do wyjaśnienia stronie zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy. Elementem decydującym o przekonaniu strony co do trafności podjętego rozstrzygnięcia jest właśnie uzasadnienie (wyr. NSA z 6.1.1994 r., SA/Wr 806/93, Prok. i Pr. - wkł. 1995, Nr 2, poz. 57; wyr. WSA w Warszawie z 6.11.2006 r., IV SA/Wa 1374/06, Legalis; wyr. WSA w Olsztynie z 6.5.2014 r., II SA/Ol 256/14, Legalis; wyr. WSA w Bydgoszczy z 9.4.2015 r., II SA/Bd 82/15, Legalis; wyr. WSA w Łodzi z 14.9.2022 r., I SA/Łd 390/22, Legalis). W ocenie Sądu skarżący zasadnie kwestionowali sposób uzasadnienia decyzji organów obu instancji wskazując, że nie są w stanie jednoznacznie odczytać motywów, jakimi kierowały się organy administracji. Skarżący wskazują co prawda na kwestie przedstawienia sposobu wyliczenia dochodu w kontekście kryterium dochodowego w poszczególnych okresach otrzymywania świadczeń, co notabene jest spostrzeżeniem prawidłowym (treść uzasadnienia jest na tyle zagmatwana, że może powodować u stron trudności z odczytaniem motywów faktycznych i prawnych jakimi kierowały się organy wydając decyzje), to zdaniem Sądu wadliwe przedstawienie motywów wydanego rozstrzygnięcia ma w tej sprawie szerszy zakres, który powoduje niemożność pełnej kontroli prawidłowości zastosowania norm prawa materialnego. Wobec braku pewności, która z przesłanek nakazujących stwierdzenie uznania pobranych świadczeń za nienależnie pobrane stanowiła podstawę wydania zaskarżonej decyzji, na tym etapie postępowania Sąd nie może dokonać kontroli prawidłowości zastosowania którejkolwiek. W pierwszej kolejności to organy administracji muszą w tej mierze zając jednoznaczne stanowisko. Z tego też powodu Sąd na tym etapie nie odnosi się szczegółowo do zarzutów skargi dotyczących poprawności kwalifikacji dochodów w świetle kryterium dochodowego. Kolejnym powodem prowadzącym do konieczności wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji organów obu instancji jest pominięcie przez organy, iż przyjęcie, że doszło do pobrania świadczenia nienależnego wymaga wykazania negatywnego zachowania świadczeniobiorcy ukierunkowanego na niezgodne z prawem korzystanie ze środków publicznych (zob. wyrok WSA w Gliwicach z 05.05.2016 r. sygn. akt IV SA/Gl 537/15, dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Wynika to z faktu, że w art. 2 pkt 7 i art. 23 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów obowiązek zwrotu został połączony nie z samym tylko pojęciem "nienależnego świadczenia", lecz z zaistnieniem "świadczenia nienależnie pobranego". Wskazane sformułowania nie są zaś pojęciami tożsamymi. W judykaturze zwraca się bowiem uwagę na to, że "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym i występuje m.in. wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła. Natomiast "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zawinionego zaniechania) (zob. wyrok NSA z 14 grudnia 2009 r. sygn. I OSK 826/09). Podkreśla się również, że podstawą zwrotu jest nie tylko samo nieprzysługiwanie przyznanego i wypłaconego omyłkowo świadczenia; na organ nałożono bowiem obowiązek wykazania, że do nieuprawnionej wypłaty doszło wskutek naruszeń prawa, jakich świadomie dopuściła się osoba pobierająca świadczenia (zob. wyrok WSA w Poznaniu z 24.11. 2011 r. sygn. akt II SA/Po 867/2011). Zatem dla podjęcia rozstrzygnięcia o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia na podstawie art. 23 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt 7 lit. a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie jest bowiem wystarczające samo stwierdzenie, że pobrane świadczenie jest nienależne, ale konieczne jest wykazanie, że osoba, której te świadczenia wypłacono, pobrała je ze świadomością, że świadczenie to jej nie przysługuje. Wtedy tylko można ją bowiem uznać za "osobę, która pobrała nienależne świadczenia", jak to określił ustawodawca w art. 23 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (wyrok WSA we Wrocławiu z 23.12.2025 r., IV SA/Wr 512/25, LEX nr 4016245). W okolicznościach rozpoznawanej sprawy poza wadami wydanych decyzji opisanymi wyżej, organy administracji chcąc uznać pobrane świadczenie za nienależne z powodu przekroczenia kryterium dochodowego powinny wykazać, że działanie było to świadome i ukierunkowane na pobieranie nienależnych pieniędzy. Tego w tej sprawie nie zbadano, co stanowi naruszenie: art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego, nakazującego organom administracji podejmować wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli oraz art. 8 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, z którego wynika obowiązek prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Ustalenia motywacji działania osoby zobowiązanej są niezbędne do oceny podstaw zastosowania wobec skarżących art. 23 art. 23 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt 7 lit. a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Końcowo zauważyć także należy, że organy administracji powinny były zwrócić się do L. G. o przedłożenie pełnomocnictwa do reprezentowania synów w prowadzonym postępowaniu bądź powołać się na zwolnienie z tego obowiązku wynikające z art. 33 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego, ponieważ z uwagi na wiek skarżących nie jest już ona ich ustawowym przedstawicielem. Uchybienie to jednak nie miało wpływu na wynik postępowania, ponieważ w świetle okoliczności sprawy upoważnienie pani G. do reprezentacji Skarżących jako matki nie budziło wątpliwości, co upoważniało organy do odstąpienia od żądania pełnomocnictwa, niemniej fakt ten powinien zostać odnotowany w uzasadnieniu decyzji. Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił zarówno zaskarżoną, jak i decyzję organu I instancji. Zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. W tej sprawie ocena prawna oraz wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z treści niniejszego uzasadnienia. Oznacza to w szczególności, że Prezydent Miasta Wejherowa powinien: - orzekać wobec każdego ze skarżących odrębnie; - precyzyjnie wskazać przesłanki uzasadniające orzeczenie o nienależnie pobranym świadczeniu odnosząc je jednoznacznie do treści art. 2 pkt 7 lit. a – g ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów; - w przypadku stwierdzenia występowania przesłanki z art. 2 pkt 7 lit. a ustawy, zbadać czy świadczenie pobrano ze świadomością, że ono nie przysługuje; - w uzasadnieniu decyzji czytelnie wyjaśnić przesłanki jakimi kierował się przy jej wydawaniu z uwzględnieniem okresów pobierania świadczenia i precyzyjnego wskazania podstawy prawnej i faktycznej rozstrzygnięcia, przy czym w sytuacji ponownego wydania decyzji z powodu przekroczenia kryterium dochodowego – szczególnie starannie i w przejrzysty sposób wyjaśnić sposób obliczenia dochodu w danym okresie i powody, dla których ujawnione dochody uwzględniono przy weryfikacji kryterium dochodowego; - w uzasadnieniu decyzji jednoznacznie wyjaśnić, na tle okoliczności sprawy, skutki wydania decyzji z 17 lutego 2025 r.- wydanej na skutek wznowienia postępowania, dla podstawy faktycznej i prawnej orzekania o nienależnie pobranym świadczeniu.