II SA/Gd 77/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz po rozpoznaniu w dniu 18 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu G. W. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 29 marca 2017 r., sygn. akt II SA/Gd 77/17 w sprawie ze skargi G. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 5 grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie lokalizacji inwestycji celu publicznego postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

G. W., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wnioskiem z dnia 16 lutego 2017 r. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. Zaskarżonym postanowieniem, wydanym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – dalej w skrócie jako "p.p.s.a."), referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy w we wnioskowanym zakresie. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, na podstawie złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawczyni ustalono, że prowadzi ona jednoosobowe gospodarstwo domowe, utrzymując się z wynagrodzenia za pracę w wysokości 2.828,78 zł netto miesięcznie. Wydatki na swoje utrzymanie wnioskodawczyni określiła na kwotę 2.829 zł miesięcznie. Z oświadczenia o stanie majątku wynika, że wnioskodawczyni jest właścicielką mieszkania o powierzchni 90 m2 w miejscowości L. Obecnie przebywa na urlopie zdrowotnym i mieszka w G. w mieszkaniu, które wynajmuje. W związku z tym, że oświadczenia zawarte w formularzu PPF były niewystarczające do dokonania oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawczyni, zarządzeniem referendarza sądowego z 24 lutego 2016 r. wezwano ją do przedłożenia - w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania - szeregu dokumentów i oświadczeń (w tym zwłaszcza: wyciągów z kont bankowych oraz kopii dokumentów obrazujących ponoszone wydatki, na kwotę określoną w formularzu jako 2829 zł), których celem było doprecyzowanie oświadczeń wnioskodawczyni, zawartych we wniosku oraz ich udokumentowanie. Niniejsze wezwanie zostało doręczone pełnomocnikowi wnioskodawczyni w dniu 1 marca 2017 r., zaś dnia 15 marca 2017 r. do akt sprawy wpłynęło oświadczenie pełnomocnika strony, z którego wynika, że wnioskodawczyni posiada konto oszczędnościowo – rozliczeniowe, na które wpływa jej dochód za pracę. Nie przedłożono żądanego w wezwaniu referendarza wyciągu z konta bankowego za okres ostatnich trzech miesięcy, a jedynie potwierdzenia przelewów wynagrodzeń za pracę w miesiącach od września 2016 r. do lutego 2017 r. Ponadto pełnomocnik wnioskodawczyni wyjaśnił, że wnioskodawczyni spłaca kredyt za mieszkanie w miejscowości L., którego rata w skali miesiąca kształtuje się na poziomie 500 zł. Wnioskodawczyni na czas urlopu zdrowotnego zamieszkuje w G., co jest związane z jej potrzebami dotyczącymi poratowania zdrowia. Opłaca czynsz najmu w kwocie 500 zł, a także opłaty związane z użytkowaniem mieszkania, takie jak czynsz do wspólnoty w wysokości 335,73 zł, rachunek za internet – 58 zł, opłata za prąd – 50 zł. W tym czasie nie wynajmuje swojego mieszkania w miejscowości L., które stoi puste i nie przynosi żadnych zysków. Wnioskodawczyni nie udokumentowała w żaden sposób wydatków wyszczególnionych w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy (punkt 5 formularza), opiewających na kwotę 2.829,02 zł, mimo zobowiązania w tym zakresie. Mając powyższe na uwadze, referendarz sądowy stwierdził, że na wezwanie referendarza wnioskodawczyni odpowiedziała jedynie częściowo, prezentując istotne informacje dotyczące swojej sytuacji finansowej w sposób wybiórczy i nie do końca konsekwentny. W szczególności strona nie przedstawiła wyciągów ze swojego rachunku oszczędnościowo – rozliczeniowego, informując jedynie, że taki posiada i przedkładając potwierdzenia przelewu jej wynagrodzenia w poszczególnych miesiącach. Referendarz uznał, że takie postępowanie nie stanowi realizacji jego zobowiązania i nie prowadzi do wyjaśnienia sytuacji finansowej wnioskodawczyni. Ponadto, wbrew wezwaniu, wnioskodawczyni nie udokumentowała swoich wydatków, poprzestając wyłącznie na ich wyliczeniu, co również nie ułatwia dokonania oceny sytuacji majątkowej i finansowej wnioskodawczyni, tym bardziej w sytuacji, gdy według jej oświadczenia wydatki te kształtują się na poziomie ponad 2.800 zł. Wobec powyższych zaniechań w zakresie realizacji zobowiązania, referendarz uznał, że strona nie przedstawiła w sposób jednoznaczny i niebudzący wątpliwości jednej z najistotniejszych informacji, na podstawie której można w sposób prawidłowy zweryfikować, czy spełnia ona przesłankę przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, tj. informacji na temat tego, jaka jest relacja dochodów wnioskodawczyni do ciążących na niej wydatków. Taka postawa wnioskodawczyni uniemożliwia natomiast uwzględnienie jej wniosku, gdyż nie jest możliwe zweryfikowanie zawartego w formularzu urzędowym PPF stwierdzenia, że jej sytuacja rodzinna i majątkowa jest na tyle trudna, że nie jest ona w stanie pokryć pełnych kosztów niniejszego postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie. Niewykonanie wezwania (nieprawidłowe wykonanie wezwania) do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej i pełnej analizy sytuacji finansowej strony i uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy (podobnie Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Istniejące nieścisłości i luki w oświadczeniach strony nie pozwalają bowiem uznać, że strona udowodniła, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy zgodnie ze złożonym wnioskiem (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 marca 2013 r.; sygn. akt II FZ 91/13; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). W dniu 11 kwietnia 2017 r. pełnomocnik wnioskodawczyni wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 29 marca 2017 r. W uzasadnieniu podniósł, że przesłanki przyznania prawa pomocy określone w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. zostały przez skarżącą spełnione, gdyż w złożonym formularzu PPF jednoznacznie wykazała strukturę swoich dochodów i wydatków, z których wynika, że wnioskodawczyni nie posiada majątku ani oszczędności. Pełnomocnik zaznaczył przy tym, że wyjaśnień strony w tym zakresie referendarz nie zakwestionował, stwierdzając jedynie, że ich ocena jest trudna. Jednocześnie pełnomocnik zarzucił, że przedmiotowe orzeczenie zostało wydane w oparciu jedynie o część przedłożonego przez stronę materiału, bowiem referendarz pominął dokumentację nadesłaną w dniu 28 marca 2017 r., a dotyczącą zobowiązań wnioskodawczyni związanych ze spłatą kredytu mieszkaniowego w kwocie 6.047,72 zł. Do sprzeciwu pełnomocnik strony dołączył dokumenty świadczące o stanie (jedynego) rachunku bankowego wnioskodawczyni i dokonywanych przez nią wydatków. Rozpoznając wniesiony sprzeciw Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Prawo pomocy, zdefiniowane w art. 239 § 1 pkt 4 p.p.s.a., jako prawo do pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym w zakresie określonym w prawomocnym postanowieniu o przyznaniu tego prawa, stanowi uprawnienie strony do zwolnienia od kosztów sądowych (tj. opłat - wpisu i opłaty kancelaryjnej oraz zwrotu wydatków - art. 211 p.p.s.a.) oraz ustanowienia dla niej profesjonalnego pełnomocnika (art. 244 p.p.s.a.), o które może ubiegać się strona, która nie posiada dostatecznych środków umożliwiających jej prowadzenie sprawy przed sądem administracyjnym (art. 246 § 1 p.p.s.a.). Zwolnienie od kosztów sądowych, o co ubiegała się w niniejszej sprawie wnioskodawczyni, stanowi przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w tym zakresie oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie, zamiast strony, budżet państwa, czyli faktycznie inni obywatele. Skutki przyznania prawa pomocy, polegającego na zwolnieniu od kosztów sądowych, znajdą bowiem odzwierciedlenie po stronie wydatkowej budżetu, ze względu na możliwe zwiększenie wydatków ze względu na konieczność pokrycia za stronę kosztów sądowych. Dlatego w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi do konieczności dokonywania wyboru pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi niemającemu dostatecznych środków, a odstąpieniem od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (art. 84 Konstytucji RP), czego wyrazem na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego jest regulacja zawarta w art. 199 i art. 214 § 1 p.p.s.a. Zwolnienie - jako odstępstwo od tego obowiązku - należy traktować w sposób wyjątkowy (zob. na temat prawa pomocy H. Knysiak-Molczyk, Prawo pomocy w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, PS 2003, nr 11-12, s. 72-93; P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" (w:) J. Stelmasiak, J. Niczyporuk, S. Fundowicz (red.), Polski model sądownictwa administracyjnego, Lublin 2003, zob. także postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 7 września 2006 roku, sygn. akt II SA/Ol 588/06, Baza Orzeczeń LEX nr 191863; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 grudnia 2004 roku, sygn. akt FZ 507/04, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie zaś z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przytoczone wyżej przepisy – jak już wskazano powyżej, stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygniecie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. W orzecznictwie przyjmuje się, że osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy, która nie przedstawia żądanych informacji musi liczyć się z negatywnymi konsekwencjami wynikającymi z jej postępowania. W tego typu sytuacjach sąd jest bowiem zobligowany do rozstrzygnięcia sprawy na podstawie niekompletnego materiału dowodowego dostarczonego przez stronę, który może okazać się niewystarczający dla wykazania istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 września 2014 r., sygn.. akt II FZ 1300/14, Baza Orzeczeń LEX nr 1530203). Mając powyższe na uwadze Sąd w tej sprawie stwierdził, że sprzeciw nie zawiera uzasadnionych podstaw, a orzekający w sprawie referendarz sądowy ocenił sytuację majątkową wnioskodawczyni na podstawie pełnego, dostępnego w dniu orzekania materiału dowodowego, który jednakże nie pozwalał na przyjęcie, że sytuacja majątkowa strony jest na tyle trudna, że nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. W rozpoznawanym sprzeciwie pełnomocnik skarżącej podniósł, że orzeczenie wydane przez referendarza sądowego zostało oparte na niepełnym materialne dowodowym. Ze stanowiskiem tym nie sposób się zgodzić, bowiem zaskarżone postanowienie zostało wydane na podstawie dokumentacji dostępnej w dniu orzekania, tj. na podstawie oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym strony zawartego w formularzu PPF oraz nadesłanych w odpowiedzi na wezwanie referendarza dokumentów. W uzasadnieniu postanowienia referendarz prawidłowo wskazał, że wezwanie zostało wykonane przez stronę w sposób niepełny, gdyż nadesłana dokumentacja zawierała jedynie potwierdzenia przelewów wynagrodzeń skarżącej za pracę w miesiącach od września 2016 r. do lutego 2017 r. Nie przedstawiono natomiast żądanego w wezwaniu referendarza wyciągu z konta bankowego skarżącej za okres ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów świadczących o ponoszeniu przez wnioskodawczynię wskazywanych przez nią we wniosku wydatków, w tym związanych ze spłatą rat kredytu mieszkaniowego, na którą to okoliczność powołuje się strona zarówno w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak i pisma stanowiącego wykonanie wezwania referendarza. W orzecznictwie wskazuje się, że to do strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy należy wykazanie, że znajduje się ona w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tej instytucji. Okoliczności uzasadniające przyznanie prawa pomocy winny być zatem w sposób pełny i rzetelny wykazane już w formularzu PPF, a najpóźniej z upływem terminu wyznaczonego przez referendarza do przedłożenia dodatkowej dokumentacji. Strona, która nie wykonuje powyższego obowiązku, nie może skutecznie zarzucać, że jej wniosek został rozpoznany na podstawie niepełnej dokumentacji. W niniejszej sprawie referendarz sądowy wyznaczył wnioskodawczyni 14-dniowy termin od doręczenia wezwania do przedłożenia dokumentów źródłowych niezbędnych do rozpoznania wniosku (zarządzenie referendarza k. 28 akt). Odpis tego wezwania został doręczony pełnomocnikowi strony w dniu 1 marca 2017 r., zatem zakreślony termin upływał w dniu 15 marca 2017 r. W tym terminie do sądu zostały złożone jedynie potwierdzenia przelewu wynagrodzenia wnioskodawczyni na jej konto bankowe. Tymczasem wezwanie to zawierało szczegółową listę dokumentów, w żądanie przedłożenia wyciągów z konta bankowego wnioskodawczyni za ostatnie 3 miesiące, których strona - reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, nie przedłożyła. W ocenie Sądu od strony należycie dbającej o swoje interesy – szczególnie reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika, można wymagać, że w zakreślonym terminie ustosunkuje się do skierowanego do niej wezwania w pełnym zakresie. Zasadnie zatem w zaskarżonym rozstrzygnięciu referendarz podniósł, że wezwanie to zostało wykonane przez stronę w sposób niepełny. Dodać należy, że postanowienie referendarza zostało wydane w dniu 29 marca 2017 r., natomiast dokumenty uzupełniające wezwanie, wskazane w sprzeciwie, wpłynęły do sądu w dniu 30 marca 2017 r. W związku z tym stwierdzić należy, że zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na pełnym materiale dowodowym, jakim dysponował referendarz. Natomiast strona skarżąca, która w wyznaczonym terminie wykonała nałożone na nią zobowiązanie w sposób niepełny, nie może skutecznie powoływać się na nieuwzględnienie przy wydawaniu przez referendarza postanowienia dokumentów, którymi ten nie dysponował w dacie orzekania, a które zostały nadesłane do sądu w terminie późniejszym. Należy w tym miejscu jeszcze raz podkreślić, że to do strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy należy wykazanie, że znajduje się ona w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tej instytucji, a skoro skarżąca z tego zadania się nie wywiązała w sposób rzetelny, to musi ona ponieść tego negatywne skutki. Na stronie wnioskującej spoczywał bowiem obowiązek pełnego wykazania swojej sytuacji majątkowej już we wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPF bądź najpóźniej na wezwanie referendarza. Wezwanie to zawierało szczegółową listę zobowiązań, zatem skarżąca winna była się do niego ustosunkować w pełnym zakresie. Dodatkowo Sąd, oceniając dokumentację nadesłaną przez stronę w dniu 30 marca 2017 r., stwierdził, że okoliczności w niej wskazane, tj. fakt ponoszenia przez wnioskodawczynię wydatków związanych ze spłatą rat kredytu mieszkaniowego, podobnie jak potwierdzenia przelewu załączone do sprzeciwu, również nie stanowią o konieczności przyznania stronie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Świadczą one bowiem jedynie o regulowaniu przez skarżącą na bieżąco jej zobowiązań, w tym znacznych, takich jak spłata reszty ceny sprzedaży za nabytą nieruchomość w dniu 28 marca 2017 r. w kwocie 6.074,72 zł. Potwierdzają zatem wątpliwości referendarza sądowego, jakie miał co do wysokości środków finansowych, jakimi w rzeczywistości dysponuje skarżąca. Ponadto - jak wynika z oświadczeń skarżącej, nie podejmuje ona wszystkich niezbędnych kroków, aby zadbać o swoją sytuację majątkową. Jak bowiem wskazuje, mimo, że czasowo zamieszkuje w wynajętym mieszkaniu w G., nie czerpie żadnych korzyści finansowych z możliwego w tej sytuacji najmu jej mieszkania, co również podważa jej oświadczenie o braku środków na pokrycie kosztów sądowych, które obecnie wynoszą 500 zł. Resumując, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że prawidłowo referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu ustalił, iż skarżąca nie wykazała okoliczności przemawiających za przyznaniem jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku rozpatrzył sprzeciw zgodnie z art. 260 p.p.s.a., zgodnie z którym, rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza w sprawie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie zmienia albo utrzymuje w mocy. Orzeka przy tym jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.