II SA/Gd 550/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Diana Trzcińska Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz (spr.) Asesor WSA Jakub Chojnacki po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 listopada 2025 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 19 maja 2025 r., nr 010070/680/3462301/2024 (postępowanie numer 4653377059) w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję.

M. K. (dalej jako: skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako: Prezes ZUS) z 19 maja 2025 r., nr 010070/680/3462301/2024 (postępowanie numer 4653377059), którą utrzymano w mocy decyzję ZUS z 20 maja 2024 r. o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia wychowawczego na córkę. Skarga została wniesiona w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy: Wnioskiem z 15 kwietnia 2024 r. skarżący wystąpił o świadczenie wychowawcze 800+ na okres od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r., na córkę A. Decyzją z 20 maja 2024 r. ZUS odmówił przedmiotowego świadczenia wskazując, że wnioskodawca nie sprawuje faktycznej opieki nad dzieckiem. Z dołączonych dokumentów wynika bowiem, że sprawowana opieka nie jest opieką naprzemienną. W odwołaniu od tej decyzji strona powołała się na przedłożony w toku postępowania protokół z posiedzenia Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 12 kwietnia 2024 r. w sprawie sygn. akt I ACa 1506/22 i wyrok w tej sprawie, z których wynika, że córka od września 2023 r. zamieszkuje z wnioskodawcą i znajduje się pod jego faktyczną opieką. Powyższe potwierdził Sąd Apelacyjny uchylając pkt 4 wyroku rozwodowego i zamiast alimentów od pozwanego na rzecz córki, zasądził od powódki, M. M., na rzecz córki alimenty płatne do rąk ojca. Uchylenie alimentów ciążących na jednym z rodziców i zobowiązanie drugiego rodzica świadczy zaś o tym, że pierwszy rodzic sprawuje faktyczną opiekę nad dzieckiem. Ponadto organ nie uwzględnił, że pełnomocnik powódki podczas rozprawy potwierdził faktyczną opiekę ojca nad córką. Zdaniem odwołującego się, organ nie skorzystał też z możliwości wynikających z art. 22 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz.U. z 2024 r., poz. 421), dalej jako: "ustawa o pomocy państwa". Natomiast w orzecznictwie wskazuje się, że okolicznością umożliwiającą przyznanie świadczenia wychowawczego jest wspólne zamieszkiwanie z dzieckiem, a nie przysługiwanie władzy rodzicielskiej. Organ błędnie ocenił, że wniosek został złożony w związku z opieką naprzemienną, gdy tymczasem złożono go z uwagi na przejęcie faktycznej opieki nad córką, zgodnie z art. 4 ust. 2 pkt 1 i 2 ww. ustawy. Córka bowiem od września 2023 r. sporadycznie odwiedza matkę, a jej centrum życiowe znajduje się w domu ojca w S. Wobec tego matka dziecka złożyła wniosek niezgodny ze stanem faktycznym. W dniu 3 marca 2025 r. został przeprowadzony rodzinny wywiad środowiskowy z M. M., a w dniu 4 marca 2025 r. z wnioskodawcą. Na skutek rozpoznania odwołania - decyzją z 19 maja 2025 r. - Prezes ZUS utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu organ stanął na stanowisku, że zgodnie z wyrokiem rozwodowym Sądu Okręgowego w Słupsku Wydział I Cywilny z 14 lipca 2022 r., sygn. akt I C 450/21, wykonywanie władzy rodzicielskiej nad córką pozostawiono obojgu rodzicom, z tym ustaleniem, że miejscem zamieszkania małoletnich dzieci będzie miejsce zamieszkania ich matki. Tym samym wnioskodawca nie spełnia warunków do przyznania świadczenia określonych w art. 4 ust. 2 w związku z art. 22 ustawy o pomocy państwa. Jak wskazał organ, zgodnie z oświadczeniem strony z 23 kwietnia 2024 r., córka zamieszkuje z wnioskodawcą i to on sprawuje faktyczną opiekę nad córką, ponosi koszty jej utrzymania. Z kolei według oświadczenia matki z 20 maja 2024 r. córka decyzję o miejscu zamieszkania - w S. z matką lub w S. z ojcem - podejmuje i zmienia zależnie od wielu okoliczności. W zeszłym roku szkolnym mieszkała przez wrzesień i listopad u ojca w S., a przez pozostałych osiem miesięcy u matki, w S. W tym roku szkolnym córka mieszka u ojca tylko w dni nauki szkolnej. Długie weekendy oraz przerwy między Świętami Bożego Narodzenia a Nowym Rokiem córka spędziła z matką w S. W wakacje córka wróci również do domu matki na dwa miesiące, z wyjątkiem dwóch tygodni, które sąd zasądził na kontakt z ojcem. Dalej Prezes podał, że na podstawie wywiadu środowiskowego z matką pracownik socjalny stwierdził, że córka przebywa u ojca wyłącznie z uwagi na jej naukę, co nie daje podstaw do przyjęcia, że konieczne jest ustalenie miejsca zamieszkania córki przy ojcu. Sąd Apelacyjny w Gdańsku I Wydział Cywilny w orzeczeniu z 12 kwietnia 2024 r., sygn. akt I ACa 1506/22, potwierdził miejsce pobytu córki przy matce. Z kolei na podstawie wywiadu środowiskowego z wnioskodawcą pracownik socjalny ustalił, że córka od września 2023 r. mieszka z wnioskodawcą i to wnioskodawca sprawuje faktyczną opiekę nad córką, ale Sąd ustalił miejsce pobytu ww. dziecka przy matce. Mając to na uwadze organ wskazał, że dla celów przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko rodziców rozwiedzionych, w celu ustalenia, który z wnioskujących rodziców faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem, ZUS przyjmuje ustalenia wynikające z orzeczenia sądu, które jest wiążące dla wszystkich podmiotów biorących udział w postępowaniu o świadczenie wychowawcze. Orzeczenie sądu należy uwzględnić w postępowaniu o świadczenia dla rodzin w sytuacji, gdy o świadczenie ubiegają się obydwoje rodzice na to samo dziecko. Oznacza to, że jeśli miejsce zamieszkania dziecka jest określone przez sąd, ZUS jest zwolniony z prowadzenia dodatkowego postępowania w celu ustalenia, który z rodziców faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Uważa się bowiem, że w przypadku, gdy postanowieniem sądu ustalono miejsce zamieszkania dziecka przy jednym z rodziców, uznaje się, że to ten rodzic sprawuje faktyczną opiekę nad dzieckiem, o której mowa w art. 22 ww. ustawy. ZUS, jako organ wykonawczy, rozpatrujący uprawnienia do świadczenia wychowawczego, zobowiązany jest do ścisłego stosowania przepisów prawa. Nie można zatem ustalić miejsca zamieszkania dziecka w innym miejscu, niż wynika to z postanowienia sądu. Z tych przyczyn wnioskodawca nie spełnia przesłanek do przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na córkę. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skarżący zarzucił, że organ pominął ustalenia dokonane w trakcie wywiadu środowiskowego przez pracownika socjalnego, który jednoznacznie stwierdził, że skarżący faktycznie sprawuje opiekę nad córką (od września 2023 r.). Strona podkreśliła, że Sąd Apelacyjny w uzasadnieniu ustnym miejsca pobytu córki stwierdził, że nie ustalił miejsca pobytu dziecka przy skarżącym, ponieważ nie chce rozdzielać więzi między rodzeństwem. Natomiast niezmiennie centrum życiowe córki jest w S. i jest pod faktyczną opieką skarżącego. To on zabezpiecza jej wszystkie potrzeby i ponosi koszty jej utrzymania (żywność, odzież, kosmetyki, rozrywki związane ze spotykaniami się z rówieśnikami, prywatną opiekę dentystyczną). Strona zna przyjaciół córki, którzy ją odwiedzają. Wbrew twierdzeniom matki, pobyt córki u skarżącego nie może być traktowany jak pobyt w internacie, bowiem córka jeździ do mamy na jeden lub dwa dni w tygodniu wyłącznie z niezbędnymi kosmetykami, odzież znoszoną w tygodniu zostawia do prania ojcu. Nie jest również prawdą, że córka ma ustalone kontakty z ojcem - Sąd Apelacyjny uchylił kontakty. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Organ podkreślił, że w sytuacji, gdy opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) dalej "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Ponadto, zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, zatem uwzględnia w granicach danej sprawy wszelkie naruszenia prawa a także przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozważanym wypadku. Jeżeli natomiast sąd nie dopatrzy się wskazanych naruszeń prawa, oddala skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. Przeprowadzając sądową kontrolę legalności decyzji wydanych w sprawie świadczenia wychowawczego, o które ubiegał się skarżący, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja Prezesa ZUS z 19 maja 2025 r. narusza prawo w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. W ocenie Sądu organ odwoławczy niezasadnie zaakceptował stanowisko organu I instancji, że skarżącemu nie przysługuje świadczenie wychowawcze 800+ na córkę za okres 2024/2025, gdyż nie sprawuje on nad nią faktycznej opieki, a ponadto - matka dziecka złożyła wniosek jako pierwsza. Materialnoprawną podstawę kontrolowanych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2024 r., poz. 421), dalej jako: "ustawa". Z treści przepisu art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy wynika, że świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a. Z kolei art. 5 ust. 2a ustawy stanowi, że w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2 ustawy, w wysokości 800 zł miesięcznie na dziecko – od 1 stycznia 2024 r., wcześniej – 500 zł (art. 5 ust. 1 ustawy). Zgodnie z treścią art. 22 ustawy, w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. W przypadku, gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, opiekuna prawnego dziecka lub opiekuna faktycznego dziecka drugi rodzic, opiekun prawny dziecka lub opiekun faktyczny dziecka złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem. Stosownie natomiast do treści art. 15 ust. 1 ustawy, jeżeli w stosunku do osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia wychowawczego lub osoby pobierającej to świadczenie wystąpią wątpliwości dotyczące sprawowania opieki nad dzieckiem, w tym również w przypadku, o którym mowa w art. 5a lub art. 22, wydatkowania świadczenia wychowawczego niezgodnie z celem lub marnotrawienia świadczenia wychowawczego, organ właściwy oraz wojewoda mogą zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu weryfikacji tych wątpliwości. Z nadesłanych akt sprawy wynika, że w dniu 15 kwietnia 2024 r. skarżący złożył wniosek o świadczenie wychowawcze na okres świadczeniowy od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r. na córkę A. Z akt sprawy wynika również, że kilka dni wcześniej, 12 kwietnia 2024 r., wniosek o świadczenie wychowawcze na ten sam okres świadczeniowy, na to samo dziecko, złożyła matka. Z dalszej dokumentacji zebranej w toku postępowania wynikało ponadto, że na mocy wyroku Sądu Okręgowego w Słupsku Wydział I Cywilny z lipca 2022 r., sygn. akt I C 450/21, Sąd - rozwiązując przez rozwód małżeństwo M. M. i M. K., wykonywanie władzy rodzicielskiej nad córką pozostawił obojgu rodzicom, z tym ustaleniem, że miejscem zamieszkania małoletnich dzieci będzie miejsce zamieszkania ich matki. Sąd ustalił także kontakty ojca z synami i z córką oraz zobowiązał oboje rodziców do ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania córki, zasądzając jednocześnie od ojca na rzecz córki 800 zł tytułem alimentów, płatnych do rąk matki. Opierając się na ww. wyroku organy uznały, że skoro miejscem zamieszkania córki ustalonym przez sąd powszechny jest miejsce zamieszkania matki, to nie można uznać, że to skarżący sprawuje faktyczną opiekę nad córką. Organy podnosiły, że jedynym wiążącym dowodem jest w tej sprawie wyrok rozwodowy i nie mogą one prowadzić żadnych innych dowodów w kwestii sprawowania faktycznej opieki nad dzieckiem. Zdaniem tut. Sądu ocena ta jest błędna. Przede wszystkim organy dokonały błędnej wykładni art. 4 w zw. z art. 22 ustawy przyjmując, że są związane wyłącznie orzeczeniem sądu, w którym ustalono miejsce pobytu dziecka. Należy bowiem zauważyć, że pobyt dziecka nie jest równoznaczny z faktyczną opieką, do którego to pojęcia odwołują się ww. przepisy. Nie przewidują one, aby wyłącznie uprawnionym do świadczenia był ten rodzic, któremu zgodnie z wyrokiem przyznano władzę rodzicielską i przy którym ustalono miejsce zamieszkania dziecka, lecz odwołują się do faktycznych okoliczności, jakie zaistnieją w danym wypadku. Takie rozwiązanie stanowi przejaw racjonalizmu ustawodawczego, gdyż uwzględnia praktykę życiową, kiedy dziecko, mimo powierzenia władzy rodzicielskiej jednemu rodzicowi, nie zamieszkuje z nim i rodzic ten de facto takiej władzy nie sprawuje. Władza ta jest wprawdzie usankcjonowana prawnie, ale w wymiarze faktycznym nie istnieje. Regulacja taka uwzględnia również cel świadczenia wychowawczego wynikający z ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. Wskazać bowiem należy, że z treści art. 4 ust. 2 pkt 1-2 ustawy wynika, że na potrzeby ustalenia prawa matki lub ojca dziecka (opiekuna faktycznego) do świadczenia wychowawczego na dziecko ustawodawca odwołał się do atrybutów wspólnego zamieszkiwania i przebywania z dzieckiem, jak też zaspokajania jego potrzeb bytowych, wychowawczych i utrzymania dziecka. Kryterium "wspólnego zamieszkiwania" rozumiane być musi jako faktyczne miejsce zamieszkania, czyli fizyczne przebywanie dziecka u tego rodzica (lub opiekuna), który sprawuje faktyczną nad nim opiekę i faktycznie zaspokaja jego potrzeby życiowe. Zatem dla uzyskania świadczenia wychowawczego znaczenie ma nie tyle tzw. prawne miejsce zamieszkania dziecka (np. wskazane w wyroku rozwodowym), co faktyczne miejsce jego zamieszkiwania. Celem świadczenia wychowawczego jest bowiem częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (art. 4 ust. 1 ustawy). Wobec tego istotne znaczenie dla meritum tego typu spraw mają przesłanki o charakterze faktycznym, które - zdaniem Sądu - organy obu instancji wadliwie pominęły jako kryterium oceny w niniejszej sprawie (por. wyroki WSA w Warszawie z 11 października 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 719/18; WSA w Poznaniu z 28 kwietnia 2022 r., sygn. akt II SA/PO 856/21; WSA w Gdańsku z 19 października 2022 r., sygn. akt II SA/Gd 289/22, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). W przypadku sprzeczności ustaleń, z którym z rodziców dziecko mieszka, a ustaleniami wyroku rozwodowego, to miejsce faktycznego pobytu dziecka ma znaczenie i należy je odróżnić od miejsca jego zamieszkania w prawnym znaczeniu tego określenia. Rozpoznając wniosek o świadczenie wychowawcze organ ma więc obowiązek w pierwszej kolejności ustalić, czy wnioskodawca należy do podmiotów wymienionych w art. 4 ust. 2 ustawy, a następnie zbadać, czy zachodzi przesłanka wspólnego zamieszkiwania rodziców i ich dziecka oraz ustalić, czy wnioskodawca sprawuje faktyczną opiekę nad dzieckiem, którego dotyczy wniosek. W razie zbiegu prawa rodziców organ winien zastosować się do regulacji art. 22 ustawy z tym zastrzeżeniem, że istotnym kryterium dla przyznania świadczenia wychowawczego nie jest rozstrzygnięcie o władzy rodzicielskiej, ale faktyczne sprawowanie opieki nad dzieckiem, w tym rzeczywiste przebywanie dziecka u danego rodzica ( zob. wyrok NSA z 16 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1803/20, CBOSA). Chcąc dokonać tych ustaleń organ przede wszystkim może przeprowadzić za pośrednictwem pracowników lokalnego ośrodka pomocy społecznej wywiad środowiskowy, jak stanowi art. 15 ust. 1 ustawy, a także dopuścić inne dowody, które przyczynią się do wyjaśnienia kwestii faktycznego sprawowania opieki nad dzieckiem, zgodnie z ogólnymi regułami postępowania administracyjnego wyrażonymi w art. 7 i art. 75 § 1 k.p.a. Odnosząc się przy tym do argumentacji Prezesa ZUS, że organy zobowiązane były uwzględnić wyłącznie prawomocne orzeczenie sądu orzekającego rozwód, zaś inne dowody nie mogły stanowić podstawy do podważenia ustaleń tego wyroku, należy zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 13 ust. 4 pkt 3 lit. b ustawy do wniosku należy wprawdzie dołączyć prawomocne orzeczenie, lecz z art. 13 ust. 4 pkt 3 lit. d ustawy wynika, że wnioskodawca ma także prawo przedłożyć inne dokumenty, w tym oświadczenia potwierdzające spełnianie warunków do przyznania lub ustalenia wysokości świadczenia wychowawczego będącego przedmiotem wniosku. Niewątpliwie zaś każdy z dokumentów wymienionych wprost w art. 13 ust. 4 pkt 3 ustawy lub dopuszczonych jako "inne", powinien zostać włączony do materiału dowodowego sprawy i poddany ocenie zgodnie z regułami postępowania administracyjnego. Tak więc w niniejszej sprawie organy niewątpliwie nie miały podstaw do tego, aby swoje orzeczenia opierać wyłącznie na wyroku rozwodowym i ustalonym tam miejscu pobytu dziecka, gdyż przepisy prawa nie wyłączają innych dowodów, jak również miejsce pobytu dziecka ustalone przez sąd powszechny nie jest tożsame z faktycznym sprawowaniem nad nim opieki, zaś tylko ta okoliczność ma znaczenie na gruncie świadczenia wychowawczego. Jak już też wskazano badając, który z rodziców faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem, organ może posłużyć się wywiadem środowiskowym i w niniejszej sprawie taki wywiad został przeprowadzony – zarówno z matką, jak i ze skarżącym. Natomiast z opinii pracownika socjalnego przeprowadzającego w dniu 3 marca 2025 r. wywiad środowiskowy ze skarżącym wynika, że to skarżący sprawuje faktyczną opiekę nad córką i to on powinien otrzymać świadczenie pielęgnacyjne. Dowód ten i wynikające z niego wnioski zostały pominięte przez orzekające organy. Tymczasem Sąd stoi na stanowisku, że pracownik socjalny jest zawodem zaufania publicznego, a wykonujące go osoby mają odpowiednie kwalifikacje i profesjonalne przygotowanie, aby dokonywać analizy i oceny zjawisk, które powodują zapotrzebowanie na świadczenia pomocy społecznej, oraz kwalifikować do uzyskania tych świadczeń; udzielanie informacji, wskazówek i pomocy w zakresie rozwiązywania spraw życiowych osobom, które dzięki tej pomocy będą zdolne samodzielnie rozwiązywać problemy będące przyczyną trudnej sytuacji życiowej; pomoc w uzyskaniu dla osób będących w trudnej sytuacji życiowej poradnictwa dotyczącego możliwości rozwiązywania problemów i udzielania pomocy przez właściwe instytucje państwowe, samorządowe oraz pozarządowe, a także wspieranie w uzyskiwaniu pomocy; udzielanie pomocy zgodnie z zasadami etyki zawodowej (zob. A. Miruć, Odpowiedzialność etyczna pracowników socjalnych [w:] Odpowiedzialność administracji i w administracji, red. Z. Duniewska, M. Stahl, Warszawa 2013; wyroki WSA w Gdańsku z 8 maja 2024 r., sygn. akt II SA/Gd 29/24; z 12 czerwca 2024 r., sygn. akt II SA/Gd 1060/23; z 7 maja 2025 r., sygn. akt II SA/Gd 1320/24, CBOSA). Zatem nie sposób bagatelizować czy też umniejszać wagi ustaleń dokonywanych przez pracownika socjalnego w oparciu o przeprowadzony w miejscu zamieszkania wnioskodawcy wywiad środowiskowy (zob. m.in. wyroki WSA w Gdańsku z: 7 maja 2025 r., sygn. akt 1320/24; 4 grudnia 2024 r., sygn. akt II SA/Gd 772/24; z 12 czerwca 2024 r., sygn. akt II SA/Gd 1060/23, CBOSA). To bowiem pracownik socjalny wizytuje "w środowisku" osoby ubiegającej się o dane świadczenie i jego rodziny, widzi, jak rzeczywiście kształtuje się sytuacja faktyczna rodziny. Natomiast ZUS, a następnie Prezes ZUS, mimo dysponowania wspomnianym wywiadem wraz z wnioskami pracownika socjalnego, nie rozpatrzyli tego materiału dowodowego, choć zawiera on istotne dla sprawy ustalenia, co stanowi naruszenie art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., które nie wątpliwie mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Dalej należy zauważyć, że choć organy jako główny dowód w sprawie uznały wyrok rozwodowy to pominęły, że został on zmieniony wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Gdańsku Wydział I Cywilny z 12 kwietnia 2024 r., sygn. akt I ACa 1506/22 w ten sposób, że Sąd odstąpił od ustalenia kontaktów ojca z córką oraz w miejsce alimentów od ojca zasądził alimenty na rzecz córki od matki w kwocie 600 zł, płatnych do rąk ojca. W mocy pozostało zobowiązanie obojga rodziców do ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania córki. Ponadto, w trakcie rozprawy apelacyjnej matka dziecka wniosła o rozstrzygnięcie, że świadczenie wychowawcze będzie pobierał ojciec. Również te dowody, zdaniem Sądu, powinny zostać uwzględnione przy rozstrzyganiu niniejszej sprawy, zgodnie z art. 13 ust. 4 pkt 3 lit. d ustawy i art. 7k.p.a. oraz art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Zdaniem Sądu, prawidłowa ocena powyższych dowodów – wywiadu środowiskowego, wyroku sądu apelacyjnego, protokołu rozprawy apelacyjnej – pozwala stwierdzić, kto sprawuje faktyczną opiekę nad córką. Wyrok apelacyjny, w którym sąd zniósł ustalenia w zakresie kontaktów skarżącego z córką oraz ustalił alimenty na rzecz córki płatne przez matkę do rąk skarżącego, świadczy o tym, że sąd powszechny uznał, iż dziecko jest pod faktyczną opieką ojca – skarżącego. Wniosków tych nie zmienia prawne ustalenie miejsca zamieszkania dziecka przy matce, gdyż – jak już wyjaśniono, są to dwie odrębne kwestie, a na gruncie świadczenia wychowawczego znaczenie ma wyłącznie to, kto sprawuje faktyczną opiekę nad dzieckiem. Z tych względów Sąd orzekający w niniejszej sprawie uznał, że zarówno organ I, jak i II instancji dokonały błędnej wykładni art. 4 ust. 2 pkt 1 i art. 22 ustawy uznając, że przesłanka wspólnego zamieszkiwania, utrzymywania dziecka i sprawowania nad nim faktycznej opieki wynika wyłącznie z orzeczeń sądowych dotyczących wykonywania pieczy i władzy rodzicielskiej, a nie jest związana z rzeczywistym zamieszkiwaniem i sprawowaniem opieki nad dzieckiem. Przyjęta przez organy wykładnia powołanych przepisów prowadziłaby do skutku niezgodnego z celami ustawy. Zgodnie z tym stanowiskiem rodzic dziecka, który faktycznie z nim zamieszkuje i ponosi koszty jego utrzymania, traciłby prawo do świadczenia wychowawczego tylko dlatego, że w orzeczeniu sąd ustalił miejsce zamieszkania dziecka u drugiego z rodziców, z którym faktycznie dziecko nie zamieszkuje, a z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Oznacza to, że organy pominęły kryterium faktyczne, które ma kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Stwierdzone naruszenie prawa materialnego miało zatem wpływ na wynik sprawy. Pominięcie części zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego stanowiło natomiast istotne naruszenie art. 13 ust. 4 pkt 3 lit. d ustawy oraz art. 7, art. 77 § 2 i art. 80 k.p.a. Także i to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy albowiem ocena całości materiału dowodowego mogła prowadzić do odmiennych ustaleń w zakresie spełnienia przesłanki przyznania świadczenia. Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa ZUS, uznając to za wystarczające do prawidłowego załatwienia sprawy. Organ odwoławczy posiada bowiem kompetencje reformatoryjne, umożliwiające wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia. Ponownie rozpoznając odwołanie strony, zgodnie z art. 153 p.p.s.a., Prezes ZUS związany będzie przeprowadzoną przez Sąd wykładnią przepisów art. 4 ust. 2 pkt 1 i art. 22 ustawy, i uwzględni wszystkie dowody zebrane w toku postępowania – zarówno przez organ, jak i przedłożone przez stronę, oraz wynikającą z nich okoliczność faktycznego zamieszkiwania córki ze skarżącym, jako istotną dla orzeczenia o jego wniosku w niniejszej sprawie. Sąd rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. z uwagi na wniosek organu i brak żądania skarżącego przeprowadzenia rozprawy.