II SA/Gd 406/17

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Aleksandra Rynduch-Szczawińska po rozpoznaniu w dniu 5 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. B.-O. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 10 maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie wykonania określonych robót budowlanych postanawia: zmienić postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 18 września 2017 r. i przyznać wnioskodawczyni prawo pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.

Wnioskiem, uzupełnionym na formularzu PPF, którego braki usunięto w dniu 14 lutego 2018 r. (data stempla pocztowego), skarżąca H. B.-O. zwróciła się o przyznanie w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Z uwagi na to, że powyższy wniosek o przyznanie prawa pomocy jest kolejnym złożonym przez skarżącą w niniejszej sprawie, a poprzedni o tożsamym zakresie został rozpoznany negatywnie prawomocnym postanowieniem z dnia 18 września 2017 r., należy go potraktować jako wniosek o zmianę tego postanowienia. Wskazać też należy, iż ww. postanowieniem odmówiono skarżącej przyznania prawa pomocy w niniejszej sprawie, gdyż nie przedłożyła – na wezwanie – dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, obrazujących jej sytuację finansową przez co niewyjaśnione zostały kwestie dotyczące wysokości jej dochodów, stanu posiadania, ponoszonych koniecznych wydatków i prowadzonej egzekucji komorniczej. Możliwość zmiany prawomocnego postanowienia stwarza art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. – zgodnie z którym postanowienia niekończące postępowania w sprawie (a do takich należą niewątpliwie postanowienia wydawane w przedmiocie prawa pomocy) mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych, jak i w obowiązującym prawie, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zgodnie z przepisem art. 245 § 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do przepisu art. 246 § 3 p.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem – co wymaga podkreślenia – to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Uwzględnienie wniosku w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika jest dodatkowo uwarunkowane niepozostawaniem przez stronę w stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym lub doradcą podatkowym, z wyjątkiem ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Z oświadczenia wnioskodawczyni o jej stanie rodzinnym, majątku i dochodach, złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, o której mowa w art. 233 § 1 w związku z § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm.), oraz przedłożonych przez nią w odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego z dnia 21 lutego 2018 r. dokumentów źródłowych (dodatkowych oświadczeń wnioskodawczyni i jej rodziców z dnia 6 marca 2018 r., odpisów: wystawionych dla ww. osób PIT-40A za 2017 r., odcinków ich świadczeń emerytalno-rentowych za luty 2018 r., odpisów decyzji ustalających wysokość emerytur od 1 marca 2018 r., zaświadczenia z banku z dnia 2 lutego 2018 r., dokumentów dotyczących prowadzonych względem wnioskodawczyni i jej rodziców postępowań windykacyjnych i egzekucyjnych, tj. wezwań do zapłaty, informacji o zadłużeniu, zawiadomień o zajęciu świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego, o zajęciu wierzytelności oraz o wpisie hipoteki przymusowej, wezwania do dokonywania potrąceń z renty lub emerytury, postanowienia komornika o podjęciu postępowania egzekucyjnego, pisma informującego o tymczasowej niemożności wykonania zajęcia, postanowień wydanych w związku ze zbiegiem egzekucji sądowej i administracyjnej, zestawień obrazujących stan zaległości podatkowych, dokumentów obrazujących wysokość opłat za energię elektryczną, wodę i odprowadzanie ścieków) wynika, że wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z rodzicami, z którymi utrzymuje się z otrzymywanych świadczeń emerytalno-rentowych w łącznej wysokości 2.075,44 zł (po uwzględnieniu dokonywanych potrąceń egzekucyjnych w kwocie 540,02 zł). Łączny dochód wnioskodawczyni z ww. tytułu za ubiegły rok kształtował się na poziomie 7.101,22 zł, jej matki na poziomie 14.715,16 zł, zaś dochód jej ojca wyniósł 14.079,76 zł. Wnioskodawczyni nie posiada jakichkolwiek oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych, wierzytelności ani przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł, posiadane przez nią nieruchomości zostały zlicytowane, majątku nie posiadają też jej rodzice. Wszystkie wymienione osoby posiadają natomiast znaczne zadłużenie publicznoprawne i cywilnoprawne, które jest dochodzone w toku prowadzonych licznych egzekucji, w ramach których m.in. zajęto świadczenia emerytalno-rentowe, wierzytelności, rachunek bankowy. Wysokość samych zaległości podatkowych wnioskodawczyni oraz jej rodziców (według stanu na 26 marca 2018 r.) wynosi 525.854,31 zł, z czego kwota 222.578,19 zł stanowi zadłużenie wnioskodawczyni. Jak wskazała wnioskodawczyni, od lat prowadzone są względem niej egzekucje komornicze, które w większości są umarzane z uwagi na ich bezskuteczność, a następnie ponownie wszczynane, część długów jest natomiast egzekwowana przez różnego rodzaju instytucje windykacyjne. Oświadczenia tej samej treści złożyli również rodzice skarżącej. Wnioskodawczyni oświadczyła, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym ani z rzecznikiem patentowym. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności faktyczne, w szczególności wysokość dochodu, przeznaczonego na potrzeby trzech osób, którym dysponują wnioskodawczyni i jej rodzice, jak również brak zasobów finansowych i rozmiar egzekwowanych należności, uznano, iż wnioskodawczyni, ponownie ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie, wykazała, że nie ma obecnie realnych możliwości finansowych poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.