II SA/Gd 388/17

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Aleksandra Rynduch-Szczawińska po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. G. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 23 marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy.

Wnioskiem, złożonym na formularzu PPF w dniu 7 marca 2018 r. skarżący P. G. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie radcy prawnego. Z oświadczenia wnioskodawcy o jego stanie rodzinnym, majątku i dochodach, złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, o której mowa w art. 233 § 1 w związku z § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm.), wynika, że prowadzi on samodzielnie gospodarstwo domowe, utrzymując się z renty w wysokości 1.800 zł, jest właścicielem mieszkania o powierzchni 63 m2 i wartości 400.000 zł, 3 garaży o łącznej wartości 60.000 zł i samochodu o wartości 20.000 zł (dostosowanego do potrzeb osoby niepełnosprawnej|), posiada oszczędności w kwocie 17.000 zł, nie posiada wierzytelności, papierów wartościowych i innych prawa majątkowych. Wśród posiadanych zobowiązań wnioskodawca wymienił zaległości względem ZUS w kwocie ponad 100.000 zł. Zgodnie ze złożonym oświadczeniem wnioskodawca nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym ani rzecznikiem patentowym. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a.– przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do przepisu art. 246 § 3 p.p.s.a, adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. W świetle powołanych uregulowań przyznaje się prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, jeżeli wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania, oraz gdy nie pozostaje w stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym lub doradcą podatkowym. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem – co wymaga podkreślenia – to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, iż prawo pomocy może być przyznane temu, kto z przyczyn niezależnych od siebie nie może podołać obowiązkowi ponoszenia kosztów postępowania. Na stronie wnioskującej o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek przedstawienia argumentacji i dowodów potwierdzających istnienie przesłanek wskazanych w powołanym przepisie. Owo wykazanie polegać więc będzie w rzeczywistości na przedstawieniu w sposób przekonujący, że uiszczenie kosztów postępowania spowoduje uszczerbek w zapewnieniu koniecznego utrzymania dla składającego wniosek. Stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Na podstawie wskazanego przepisu referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 22 marca 2018 r. (doręczonym w dniu 13 kwietnia 2018 r.) wezwał wnioskodawcę do przedłożenia w terminie 7 dni wskazanych dokumentów źródłowych, w tym m.in. wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych, obrazujących ich historię i salda w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie, oświadczenia, czy jest względem niego prowadzone postępowanie egzekucyjne, a jeżeli tak – przedłożenia dowodów dotyczących prowadzonej obecnie z jego majątku egzekucji, dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych kosztów utrzymania (opłat za media) oraz wydatków na leczenie i rehabilitację. Żadnego z ww. dokumentów ani oświadczeń wnioskodawca nie przedłożył. Odpowiadając na powyższe wezwanie, przedłożył natomiast dodatkowe oświadczenie z dnia 20 kwietnia 2018 r., w którym odmówił przedstawienia wyciągów z rachunków bankowych z uwagi na prawo wglądu do akt jego sąsiadów, jednocześnie wskazując, iż stan środków zgromadzonych na rachunkach bankowych nie przekracza 7.000 zł. Oświadczył również, iż nie czerpie dochodów z najmu i dzierżawy, jego jedynym źródłem utrzymania jest renta w kwocie 1.965,46 zł, ponosi opłaty mieszkaniowe w średniej wysokości 700 zł miesięcznie i wydatki na opatrunki w kwocie 100 zł miesięcznie. Nadto wskazał, iż posiada zaległości względem ZUS w łącznej kwocie 96.136,09 zł, zobowiązania względem ubezpieczyciela w łącznej kwocie 2.110 zł (z tytułu których został zgłoszony do rejestru dłużników) oraz zaległości w podatku od nieruchomości w kwocie około 30.000 zł. Do złożonego oświadczenia wnioskodawca dołączył odpis decyzji z dnia 5 marca 2018 r. o waloryzacji renty, odpisy powiadomień z dnia 9 marca 2018 r. o przekazaniu informacji o zadłużeniu do rejestru dłużników oraz odpisu zawiadomienia z dnia 20 listopada 2017 r. o wszczęciu postępowania w sprawie określenia wysokości należności z tytułu składek wraz z załącznikiem zawierającym zestawienie należności. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, iż z przedłożonego materiału nie wynika, by wnioskodawca nie miał środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania. Wskazać należy, iż wnioskodawca wykazał, iż posiada zobowiązania względem ubezpieczyciela w łącznej kwocie 2.110 zł oraz znaczne zobowiązania finansowe względem ZUS w kwocie 96.136,09 zł, jednakże z przedłożonego materiału nie wynika, by były one dochodzone w drodze postępowania egzekucyjnego, co więcej brak również jakichkolwiek informacji, czy wydana została decyzja w przedmiocie określenia wysokości należności z tytułu składek. Wnioskodawca – pomimo wezwania – nie przedłożył bowiem oświadczenia, czy jest względem niego prowadzone postępowanie egzekucyjne, jak również nie złożył żadnego dokumentu na tę okoliczność. Z przedłożonej decyzji o waloryzacji renty z dnia 5 marca 2018 r. wynika, iż z wypłacanego wnioskodawcy świadczenia w kwocie 1.965,46 zł netto nie są dokonywane żadne potrącenia egzekucyjne. Wnioskodawca wskazał, iż z otrzymywanej renty ponosi koszty opłat za mieszkanie w kwocie 700 zł i wydatków na zakup opatrunków w kwocie 100 zł, jednakże – pomimo wezwania – wydatków tych w żaden sposób nie udokumentował, nie wyjaśniając, dlaczego tego zaniechał. Wnioskodawca uchylił się również od udokumentowania wysokości środków pieniężnych zgromadzonych na prowadzonych dla niego rachunkach bankowych (wskazując jedynie, iż salda tych kont nie przekraczają kwoty 7.000 zł), jednocześnie jednak w złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej oświadczeniu zadeklarował posiadanie oszczędności zgromadzonych na rachunkach bankowych oraz w gotówce w kwocie 17.000 zł, nie podając żadnych przyczyn, dla których nie może z nich opłacić pełnomocnika z wyboru. W ocenie referendarza sądowego wnioskodawca jest w stanie, dysponując środkami pieniężnymi w takiej wysokości, uiścić – bez uszczerbku koniecznego utrzymania – koszty zastępstwa procesowego z wyboru w niniejszej sprawie. Z tych względów uznano, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.