II SA/Gd 35/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Diana Trzcińska Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Asesor sądowy WSA Wojciech Wycichowski (spr.) po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 kwietnia 2026 r. sprawy ze skargi N. P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 6 listopada 2025 r. sygn. akt SKO Gd/3425/25 w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania w sprawie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.

Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco: Decyzją z 26 listopada 2024 r. Wójt Gminy Pruszcz Gdański (dalej: "Wójt", "organ pierwszej instancji") orzekł o obowiązku zwrotu przez N. P. (dalej: "Strona", "Wnioskodawczyni", "Skarżąca") kwoty 19.373,90 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie tytułem nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od 17 stycznia 2024 r. do 31 lipca 2024 r. Powyższa decyzja została wysłana na adres zamieszkana Strony, gdzie została przez nią odebrana w dniu 3 grudnia 2024 r. Wnioskiem z 23 lipca 2025 r. N. P. wystąpiła do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy") o przywrócenie terminu do złożenia odwołania od decyzji Wójta z 26 listopada 2024 r., składając jednocześnie odwołanie od tej decyzji. Uzasadniając wniosek o przywrócenie terminu Strona wskazała na zły stan zdrowia, brak świadomości i pouczenia. Wnioskodawczyni podała, że jest obciążona wieloma chorobami: cukrzyca typu II, Hashimoto, nadciśnienie tętnicze, depresja lękowa oraz problemy z kręgosłupem, od trzech lat jest pod opieką lekarzy z powodu depresji, która pojawiła się w związku z trudnymi doświadczeniami rodzinnymi. Strona podała, że jest matką dwóch córek cierpiących na rzadką chorobę, tj. rdzeniowy zanik mięśni (SMA). Mimo kilkuletniej, niezwykle trudnej walki z chorobą jedna z córek zmarła, natomiast od czterdziestu lat Strona opiekuje się drugą córką. Wnioskodawczyni podała, że z uwagi na bardzo trudną sytuację zdrowotną córki, która jest dynamiczna i niejednokrotnie ulega pogorszeniu - a tak właśnie było w dacie otrzymania decyzji zobowiązującej do zwrotu świadczenia pielęgnacyjnego - w ogóle tej decyzji nie zrozumiała. Strona wyjaśniła, że przestraszyła się zaistniałej sytuacji, zupełnie bez namysłu, bez przeczytania decyzji i skonsultowania jej z kimkolwiek, oddała kwotę, do której organ ją wezwał. Przez tę sytuację Wnioskodawczyni popadła w niedostatek, musiała na to przeznaczyć wszystkie oszczędności życia, a część pieniędzy musiała pożyczyć od rodziny i przyjaciół i kompletnie nie ma z czego tego zwrócić. Strona podała, że konsekwencją otrzymania od organu pierwszej instancji decyzji było również nagłe pogorszenie się stanu jej zdrowia, była zmuszona zwiększyć dawki leków antydepresyjnych, odczuwała ogromny lęk przed przyszłością, nie mogła spać, jeść i normalnie funkcjonować. Wnioskodawczyni nie wiedziała, co dalej z jej życiem i życiem chorej córki, skąd weźmie pieniądze na codzienne życie, kiedy organ żąda od niej zwrotu tak ogromnej sumy, którą już przecież wydała na życie z chorą córką. Postanowieniem z 6 listopada 2025 r. Kolegium, na podstawie art. 134 w zw. z art. 129 § 2 k.p.a., stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu organ odwoławczy podał, że odwołanie wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie - od dnia jej ogłoszenia stronie (art. 129 § k.p.a.). Kolegium wskazało, że jeżeli początkiem terminu określonego w dniach jest pewne zdarzenie, przy obliczaniu tego terminu nie uwzględnia się dnia, w którym zdarzenie nastąpiło. Upływ ostatniego z wyznaczonej liczby dni uważa się za koniec terminu (art. 57 § k.p.a.). Organ odwoławczy podał również, że pisma doręcza się osobom fizycznym w ich mieszkaniu lub miejscu pracy. Pisma mogą być doręczone również w lokalu organu administracji publicznej, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej. W razie niemożności doręczenia pisma w sposób określony powyżej, a także w razie koniecznej potrzeby, pisma doręcza się w każdym miejscu, gdzie się adresata zastanie. Ponadto na adres do doręczeń elektronicznych (art. 39 § 1 k.p.a.). Przenosząc przytoczone regulacje na grunt rozpoznawanej sprawy Kolegium wskazało, że wydana przez Wójta w dniu 26 listopada 2024 r. decyzja została przesłana Stronie drogą pocztową i doręczona jej osobiście w dniu 3 grudnia 2024 r. Tym samym, czternastodniowy termin do wniesienia odwołania od tej decyzji mijał w dniu 17 grudnia 2024 r. Natomiast odwołanie Wnioskodawczyni od ww. decyzji zostało nadane w placówce pocztowej listem poleconym w dniu 23 lipca 2025 r. Końcowo Kolegium wskazało, że odwołanie zawiera wniosek o przywrócenie terminu do złożenia odwołania, który został rozpoznany w odrębnym postępowaniu poprzez wydanie w dniu 4 listopada 2025 r. postanowienia odmawiającego przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu pierwszej instancji. W skardze na postanowienie Kolegium z 6 listopada 2025 r. N. P. zarzuciła mu naruszenie: 1. prawa materialnego, przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie tj. art. 58 § 1 i 2 k.p.a. poprzez odmowę przywrócenia terminu do złożenia odwołania, podczas gdy Strona uprawdopodobniła, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy, a organ bez żadnego uzasadnienia odmówił wiarygodności stawianym przez Skarżącą faktom; 2. prawa materialnego, przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj. art. 2 Konstytucji RP, albowiem Kolegium - wbrew sprawiedliwości społecznej - w trakcie postępowania przed organem administracji chroni wyłącznie swój interes, nie zważając na prawa podmiotowe Skarżącej, w stosunku do której zostało wydane orzeczenie zobowiązujące ją do zwrotu świadczenia nie nienależnie pobranego, jak twierdzi organ, a nienależnie wypłaconego, oraz do którego to zwrotu Strona nie powinna zostać nigdy zobowiązana, czym Kolegium rażąco naruszyło interesy Skarżącej, dyskryminując ją jako obywatela; 3. art. 77 Konstytucji RP stanowiącego, że żadna ustawa nie może nikomu zamykać drogi sądowej dochodzenia naruszonych wolności lub praw, podczas gdy organ wydając zaskarżone postanowienie odmawia przywrócenia terminu do złożenia odwołania, bowiem zdaje sobie sprawę z bezpodstawnej decyzji zobowiązującej do zwrotu, zatem nie chce przywrócić terminu do złożenia odwołania, czym odbiera Skarżącej prawo do sądu, podczas gdy Strona podnosi trafne zarzuty, które powinny zostać uwzględnione; 4. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, polegającego na nieprzyznaniu prawidłowego waloru wiarygodności przez organ odwoławczy dokumentom, z których wynikają fakty podniesione przez Skarżącą, przy jednoczesnym braku jakiegokolwiek postępowania mającego na celu uzupełnienie i wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy (onus probandi spoczywa na tym, kto wywodzi skutki prawne z danego twierdzenia); Zdaniem Strony wykazała ona dokumenty mające uprawdopodobnić jej stanowisko, podczas gdy organ odwoławczy zupełnie władczo podjął decyzję o odmowie przywrócenia terminu twierdząc, że brak jest dowodów na potwierdzenie tezy Skarżącej, podczas gdy dla przywrócenia terminu wystarczające jest uprawdopodobnienie; 5. art. 80 w zw. z art. 58 § 1 i 2 k.p.a. poprzez dokonanie sprzecznej z zasadami współżycia społecznego oceny całokształtu materiału dowodowego na fakt, czy dana okoliczność została udowodniona, podczas gdy zgodnie z art. 58 § 1 i 2 k.p.a. wystarczające jest uprawdopodobnienie danego faktu. W oparciu o tak sformułowane zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości z powodu naruszenia prawa, które miało wpływ na wynik sprawy i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przywrócenie terminu do złożenia odwołania. W uzasadnieniu Skarżąca wskazała, że w dniu 26 listopada 2024 r. Wójt wydał decyzję zobowiązującą ją do zwrotu świadczenia pielęgnacyjnego pobranego za okres od 17 stycznia 2024 r. do 31 lipca 2024 r. w kwocie 19.373,90 zł wraz z odsetkami. Strona wyjaśniła, że w spornym okresie pobierała świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad córką M. chorującą na rdzeniowy zanik mięśni (SMA), natomiast równolegle - po przeprowadzeniu długotrwałego postępowania przed ZUS - przyznano córce świadczenie wspierające z wyrównaniem od 17 stycznia 2024 r. Skarżąca podała, że decyzja o zwrocie świadczenia została jej doręczona w okresie bardzo trudnej sytuacji zdrowotnej i życiowej, w tym zaostrzenia objawów depresji lękowej oraz konieczności stałej, codziennej opieki nad ciężko chorą córką. Strona wyjaśniła, że nie rozumiejąc w pełni treści decyzji i pozostając w silnym stanie lękowym, bez konsultacji z kimkolwiek, dokonała zwrotu żądanej kwoty, zaciągając zobowiązania u rodziny i znajomych, co doprowadziło ją do stanu niedostatku. Z uwagi na stan zdrowia (m.in. depresja lękowa, cukrzyca typu II, Hashimoto, nadciśnienie, choroby kręgosłupa) oraz przeciążenie obowiązkami opiekuńczymi Skarżąca nie była w stanie w ustawowym terminie sporządzić i wnieść odwołania od ww. decyzji. Po odzyskaniu względnej stabilizacji zdrowotnej Skarżąca złożyła wniosek o przywrócenie terminu do złożenia odwołania wraz z odwołaniem merytorycznym, dołączając zaświadczenie lekarskie potwierdzające jej stan zdrowia oraz dokumenty dotyczące choroby córki. Strona powtórzyła, że od 40 lat sprawuje stałą, osobistą opiekę nad córką M. chorującą na rdzeniowy zanik mięśni (SMA), która ze względu na znaczny stopień niepełnosprawności oraz ryzyko nagłego pogorszenia stanu zdrowia nie może pozostawać sama w domu bez opieki. Pozostawienie córki bez nadzoru zagrażałoby jej zdrowiu, a nawet życiu, dlatego Skarżąca nie miała realnej możliwości swobodnego opuszczania domu w celu skonsultowania otrzymanej decyzji z profesjonalnym pełnomocnikiem, czy specjalistą z zakresu prawa. Zdaniem Strony Kolegium pominęło przedstawiony materiał dowodowy oraz nie uwzględniło specyfiki jej sytuacji zdrowotnej i rodzinnej, co doprowadziło do naruszenia art. 58 § 1 i 2 k.p.a. oraz konstytucyjnych zasad ochrony praw jednostki. Odnosząc się do kwestii niewyjaśnienia okoliczności ustania przeszkody w terminie 7 dni Skarżąca wyjaśniła, że organ odwoławczy mógł o tę kwestie dopytać poprzez nadesłanie wezwania do złożenia dodatkowych wyjaśnień. Strona powtórzyła, że poprawa stanu jej zdrowia nastąpiła z uwagi na zmniejszenie dawek leków antydepresyjnych i dlatego zabrała się za niniejszą sprawę niezwłocznie jak to było możliwe. Kolegium w odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje: Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143 ze zm.) - dalej: "P.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty. W wyniku takiej kontroli postanowienie może zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c P.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 3 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 6 listopada 2025 r., którym stwierdzono uchybienie przez N. P. terminu do wniesienia odwołania od decyzji Wójta Gminy Pruszcz Gdański z 26 listopada 2024 r. orzekającej o obowiązku zwrotu przez Skarżącą kwoty 19.373,90 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie tytułem nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od 17 stycznia 2024 r. do 31 lipca 2024 r. Podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r., poz. 1691). Zgodnie z ogólną zasadą wyrażoną w art. 15 k.p.a. postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne. Ustawodawca precyzuje zarazem tę regulację poprzez wskazanie w art. 127 § 1 k.p.a., że stronie przysługuje odwołanie od decyzji wydanej w pierwszej instancji. Jak wynika z kolei z art. 129 § 1 i 2 k.p.a. odwołanie należy wnieść do właściwego organu odwoławczego za pośrednictwem organu, który wydał zaskarżoną decyzję, w terminie 14 dni od dnia doręczenia danej decyzji stronie. Zachowanie tego terminu stanowi przy tym warunek konieczny skutecznego podważenia rozstrzygnięcia, z którym nie zgadza się strona. W razie upływu wskazanego terminu organ odwoławczy będzie natomiast zobowiązany - w świetle art. 134 k.p.a. - do stwierdzenia w drodze postanowienia uchybienia terminu do wniesienia odwołania. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że regulacja art. 134 k.p.a. wyznacza zakres postępowania organu odwoławczego, określanego mianem wstępnego, rozpoczynającego działania organu wyższego stopnia od badania zaistnienia formalnych przesłanek dopuszczalności środka zaskarżenia. Na tym etapie postępowania organ odwoławczy jest obowiązany ocenić, czy dany środek zaskarżenia jest dopuszczalny i czy został wniesiony w terminie. Jeżeli czynności postępowania wstępnego ujawnią brak wystąpienia formalnych przesłanek odwołania, to obowiązkiem organu jest wydanie postanowienia kończącego ostatecznie postępowanie w sprawie. Akt ten nie tylko kończy etap postępowania wstępnego, lecz jednocześnie całe postępowanie dwuinstancyjne. Dopiero pozytywny rezultat wskazanych czynności rodzi automatycznie prawo i jednocześnie obowiązek organu odwoławczego zbadania sprawy i jej rozstrzygnięcia. Ten etap nazywany jest w literaturze przedmiotu postępowaniem rozpoznawczym, podczas którego przeprowadzane jest postępowanie wyjaśniające co do merytorycznych aspektów sprawy. Oznacza to, że jedynie po ustaleniu przez organ wyższego stopnia, że środek zaskarżenia został skutecznie wniesiony, może on badać kwestie materialnoprawne sprawy (zob. wyrok WSA w Gliwicach z 11 października 2019 r. sygn. akt II SA/Gl 738/19, wszystkie przywołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). W judykaturze wskazuje się również, że podjęcie przez organ odwoławczy czynności zmierzających do rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy każdorazowo poprzedza postępowanie wstępne, w trakcie którego organ ten podejmuje czynności mające na celu ustalenie m.in., czy środek odwoławczy został wniesiony z zachowaniem terminu. Przeprowadzenie tych czynności wstępnych jest obligatoryjne. Ewentualne ustalenie, że odwołanie wniesiono z uchybieniem terminu skutkuje tym, że organ nie rozpoznaje odwołania merytorycznie, nie rozważa argumentacji strony, lecz postanowieniem stwierdza uchybienie terminu do wniesienia odwołania, zgodnie z art. 134 k.p.a. W razie przekroczenia terminu organ odwoławczy nie bada zatem odwołania pod kątem merytorycznym, lecz na podstawie art. 134 k.p.a. stwierdza uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Stwierdzenie uchybienia terminu nie jest bowiem zależne od swobodnego uznania organu, lecz wynika z bezwzględnie obowiązującej normy prawnej (zob. wyrok NSA z 18 listopada 2021 r. sygn. akt II GSK 845/21). Zdaniem Sądu zaskarżone postanowienie zostało wydane po prawidłowym ustaleniu przesłanek przewidzianych w art. 134 k.p.a. i odpowiada przepisom prawa. Skoro Skarżąca złożyła odwołanie po upływie terminu do jego wniesienia, to Kolegium nie mogło przystąpić do jego rozpoznania, lecz zobowiązane był stwierdzić uchybienie terminu do wniesienia odwołania w drodze postanowienia. Z przekazanych wraz ze skargą akt administracyjnych sprawy wynika, że decyzja Wójta z 26 listopada 2024 r. została wysłana na adres zamieszkana Skarżącej, gdzie została przez nią odebrana osobiście w dniu 3 grudnia 2024 r. Począwszy od dnia następującego po dacie doręczenia zaczął biec czternastodniowy termin do złożenia odwołania. W związku z tym termin na wniesienie odwołania upłynął w dniu 17 grudnia 2024 r., zaś Skarżąca odwołanie od ww. decyzji złożyła w dniu 23 lipca 2025 r., zatem z przekroczeniem ustawowego terminu do jego wniesienia. Skoro odwołanie Skarżącej od decyzji organu pierwszej instancji zostało wniesione po upływie terminu organ odwoławczy był zobligowany do wydania postanowienia na podstawie art. 134 k.p.a. Skuteczne uchylenie się od skutków uchybienia terminu możliwe jest natomiast jedynie przy zastosowaniu dopuszczalnych środków prawnych przewidzianych w danym postępowaniu, pozwalających na uniknięcie negatywnych konsekwencji uchybienia terminu. Środkiem takim jest wniosek o przywrócenie terminu, który w niniejszej sprawie został złożony, jednakże postanowieniem z 4 listopada 2025 r. Kolegium odmówiło Skarżącej przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Wójta z 26 listopada 2024 r., zaś skarga na to postanowienie została oddalona wyrokiem tutejszego Sądu z 9 kwietnia 2026 r. w sprawie II SA/Gd 34/26. Podsumowując należy stwierdzić, że Kolegium dokonało wystarczających dla rozstrzygnięcia ustaleń faktycznych oraz w sposób prawidłowy oceniło zebrany w sprawie materiał procesowy. Podstawy zastosowania art. 134 k.p.a. zostały w wystarczający sposób ujawnione w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, które spełnia wymagania stawiane przez art. 107 § 3 w zw. z art. 124 § 2 k.p.a. Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 w zw. z art. 120 P.p.s.a., oddalił skargę uznając ją za bezzasadną.[pic]