II SA/Gd 186/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Sędziowie: Sędzia WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz (sprawozdawca) Sędzia WSA Darusz Kurkiewicz Protokolant Specjalista Agnieszka Pazdykiewicz po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2026 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi J. O. – Ś. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 9 stycznia 2026 r., nr 010070/684/11914/2025 w przedmiocie świadczenia "aktywni rodzice w pracy" 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18 czerwca 2025 r., nr 010070/684/11914/2025; 2. zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie na rzecz skarżącej J. O. – Ś. kwotę 960 (dziewięćset sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

J. O. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 9 stycznia 2026 r. nr 010070/684/11914/2025 utrzymującą w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18 czerwca 2025 r. w przedmiocie świadczenia "aktywni rodzice w pracy". Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym: W dniu 1 stycznia 2025 r. J. O. (dalej jako: "skarżąca" lub "wnioskodawczyni") złożyła wniosek o świadczenie "aktywni rodzice w pracy" na dziecko. We wniosku skarżąca wskazała, że podlega ubezpieczeniom w ZUS. Wskazała jednocześnie drugą osobę, z którą wychowuje dziecko, jako wykonującą pracę na podstawie stosunku służbowego (np. policjant, żołnierz zawodowy). W dniu 26 marca 2025 r. organ I instancji wezwał wnioskodawczynię o przedłożenie zaświadczenia potwierdzającego, że małżonek jest objęty ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. W odpowiedzi skarżąca przedłożyła zaświadczenie z 28 marca 2025 r. o zatrudnieniu i zarobkach, z którego treści wynika, że jej małżonek jest zatrudniony jako funkcjonariusz [...] na czas nieokreślony od dnia 15 marca 2023 r. do dnia bieżącego z wynagrodzeniem netto za styczeń i luty 2025 r. powyżej 50% minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w danym roku kalendarzowym. Decyzją z 18 czerwca 2025 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że małżonek skarżącej nie spełnia warunku aktywności zawodowej, o której mowa w ustawie o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowaniu dziecka - "Aktywny rodzic". Z przedłożonego zaświadczenia wynika, że małżonek jest funkcjonariuszem [...]. Zgodnie z art. 7 pkt 2 lit c ustawy o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowaniu dziecka - "Aktywny rodzic", aktywność zawodowa oznacza podleganie obowiązkowo ubezpieczeniu zdrowotnemu na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 4-15 i 36 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2024 r. poz.146) - w stosunku do osób, których zgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego jest dokonywane za pośrednictwem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Zgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego, zgodnie z art. 77 ust. 1a ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, funkcjonariusza [...] kierowane jest natomiast bezpośrednio do centrali Narodowego Funduszu Zdrowia, bez pośrednictwa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Za pośrednictwem ZUS zgłaszane są do ubezpieczenia zdrowotnego osoby podlegające kwalifikacji wojskowej pełniące służbę w Policji, Straży Granicznej i Służbie Ochrony Państwa, osoby będące żołnierzami zawodowymi, policjantami, funkcjonariuszami Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Służby Ochrony Państwa, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Celno-Skarbowej, Służby Więziennej, Państwowej Straży Pożarnej, a także osoby będące posłami pobierającymi uposażenia poselskie, senatorami pobierającymi uposażenie senatorskie, sędziami i prokuratorami oraz aplikantami Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury. W wyniku wniesionego odwołania Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie decyzją z dnia 9 stycznia 2026 r. nr 010070/684/11914/2025 utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wskazał, że przedłożone przez skarżącą zaświadczenie nie może stanowić środka dowodowego dla celów przyznania świadczenia aktywni rodzice w pracy na dziecko. Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako organ wykonawczy, rozpatrujący uprawnienia do tego świadczenia, zobowiązany jest do ścisłego stosowania przepisów prawa, w tym do posługiwania się wprost definicją poszczególnych pojęć zgodnie z jej brzmieniem, nie jest natomiast uprawniony do posługiwania się wykładnią celowościową, systemową czy prokonstytucyjną. W tej sytuacji Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie miał możliwości przyznania prawa do świadczenia, z uwagi na brak podstaw prawnych wynikających z powołanej ustawy. Zgodnie ze znajdującym się w aktach sprawy przedłożonym zaświadczeniem o zatrudnieniu i zarobkach, wynika, że małżonek jest zatrudniony jako funkcjonariusz [...], który podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 8a ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Jednocześnie zgodnie z art. 7 pkt 2c ustawy o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowaniu dziecka - "Aktywny rodzic", zgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego musi być dokonane za pośrednictwem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Warunek ten w sprawie nie jest spełniony, bowiem z tytułu wykonywania pracy na podstawie stosunku służbowego przez funkcjonariuszy [...] zgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego kierowane jest bezpośrednio do centrali Narodowego Funduszu Zdrowia, bez pośrednictwa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Organ II instancji stwierdził, że ZUS nie ma podstaw prawnych do przyznania prawa do świadczenia od 1 stycznia 2025 r., ponieważ druga osoba, z którą skarżąca wychowuje dziecko nie spełnia warunku aktywności zawodowej zdefiniowanej w powołanej ustawie. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wniosła J. O. Zaskarżonej decyzji zarzuciła: - naruszenie przepisu art. 7, art. 15, art. 75 § 1, art. 77 § 1., art. 80 oraz art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2025r., poz. 1691), zwanej dalej k.p.a. przez bezzasadne uznanie przez organ II Instancji, że zaświadczenie o zatrudnieniu i zarobkach przedłożone przez skarżącą w toku postępowania przed organem I Instancji nie może stanowić środka dowodowego dla celów przyznania świadczenia, podczas gdy organ I Instancji nie podnosił takich wątpliwości, a nadto organ II Instancji w żaden sposób nie uzasadnił, czemu przedłożony dowód z dokumentu nie może stanowić środka dowodowego skoro dowodzi spełnienie wszystkich pozytywnych przesłanek do przyznania świadczenia, co doprowadziło do naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego oraz braku rozważenia wszystkich zgromadzonych dowodów w sprawie, a w konsekwencji wydania decyzji odmownej; - naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj art. 8 § 1, art. 9, art. 79a § 1 w zw. z art. 10 § 1 w zw. z art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. przez uznanie przez organ odwoławczy, że zaświadczenie przedkładane przez skarżącą nie może stanowić środka dowodowego i wydanie decyzji odmownej podczas, gdy w postępowaniu wszczętym na żądanie strony organ nie tylko powinien poinformować o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym i możliwości wypowiedzenia się ale również był obowiązany wskazać skarżącej, że wskutek przesłanek zależnych od strony organ może wydać decyzję niezgodną z żądaniem strony, co doprowadziło do poinformowania skarżącej post factum, że z bliżej nieokreślonych przyczyn przedstawiane zaświadczenie o zatrudnieniu i zarobkach nie może być uznane jako dowód w sprawie, co w konsekwencji skutkowało wydaniem odmownej decyzji; - naruszenie przepisu przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy tj art. 7 pkt 2c ustawy o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowywaniu dziecka -,,Aktywny rodzic" (dalej jako "ustawa o wspieraniu rodziców") w zw. z art. 66 ust.1 pkt 4-15 i 36 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych przez błędną wykładnię tych przepisów polegającą na przyjęciu, że służba w [...] nie jest aktywnością zawodową, gdyż zgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego funkcjonariusza [...] nie następuje za pośrednictwem ZUS, podczas gdy prawidłowa wykładania tych przepisów i wskazany katalog podmiotów w przepisie art. 7 pkt 2c ustawy o wspieraniu rodziców wprost nawiązuje do art. 66 ust 1 pkt 8a ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, w którym wymienia funkcjonariuszy [...] jako podmioty obowiązkowo podlegające ubezpieczeniu zdrowotnemu, a co za tym idzie brak jest racjonalnych podstaw prawnych do różnicowania prawa do przyznania świadczenia jedynie od kwestii technicznej pośrednictwa lub braku pośrednictwa w zgłoszeniu do ubezpieczenia zdrowotnego; - naruszenie art. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP przez różnicowanie praw podmiotów znajdujących się w tej samej sytuacji od prawnie nierelewantnej okoliczności pośrednictwa ZUS przy zgłoszeniu do ubezpieczenia zdrowotnego. Mając na względzie powyższe skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 9 stycznia 2026 r. nr 010070/684/11914/2025 oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18 czerwca 2025r. nr 010070/684/11914/2025, a także o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 1267 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2026 r., poz. 143; dalej jako: "P.p.s.a.") stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności stanowiących podstawę wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c P.p.s.a.). Zaskarżona do Sądu decyzja została wydana na podstawie przepisów ustawy z 15 maja 2024 r. o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowaniu dziecka – "Aktywny rodzic" (Dz. U. z 2024 r. poz. 858, dalej jako: "ustawa o wspieraniu rodziców" lub "ustawa"). Powołana ustawa określa warunki nabywania prawa do świadczeń wspierających rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowaniu dziecka oraz zasady przyznawania i wypłacania tych świadczeń (art. 1). Celem świadczeń "aktywny rodzic" jest ułatwienie rodzicom i innym osobom wypełniającym funkcje rodzicielskie pogodzenia zadań związanych z rodzicielstwem z aktywizacją zawodową (art. 2 ust. 2). Katalog świadczeń przewidzianych ustawą o wspieraniu rodziców zawarto w art. 2 ust. 1, który w punkcie wymienia wnioskowane przez skarżącą świadczenie "aktywni rodzice w pracy". Zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy, świadczenie "aktywni rodzice w pracy" przysługuje na dziecko nieobjęte opieką w żłobku, klubie dziecięcym, przedszkolu albo przez dziennego opiekuna dziecka aktywnym zawodowo: 1) matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z uwzględnieniem art. 11 ust. 3, albo 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, albo 3) osobie pełniącej funkcję rodziny zastępczej albo osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, o których mowa w ustawie z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Stosownie do art. 10 ust. 1 ww. ustawy, w przypadku osoby ubiegającej się o świadczenie "aktywni rodzice w pracy" lub otrzymującej to świadczenie, która wspólnie z małżonkiem lub wspólnie z rodzicem dziecka wychowuje dziecko albo zgodnie z oświadczeniem wspólnie z inną osobą zamieszkuje i wychowuje dziecko, świadczenie "aktywni rodzice w pracy" przysługuje, jeżeli zarówno osoba ubiegająca się o świadczenie "aktywni rodzice w pracy" lub otrzymująca to świadczenie, jak i osoba wspólnie z nią wychowująca dziecko, z tytułu aktywności zawodowej podlegają ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym od podstawy, której łączna wysokość wynosi nie mniej niż 100% minimalnego wynagrodzenia za pracę, przy czym podstawa, od której są opłacane składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe każdego z nich nie może być niższa niż: 1) 50% minimalnego wynagrodzenia za pracę obowiązującego w danym okresie, na który jest ustalane prawo do świadczenia "aktywni rodzice w pracy"; 2) 30% minimalnego wynagrodzenia za pracę obowiązującego w danym okresie, na który jest ustalane prawo do świadczenia "aktywni rodzice w pracy" - w przypadku osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą, o których mowa w ust. 4 lub w art. 18a i art. 18c ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Definicję pojęcia "aktywności zawodowej" zawiera art. 7 pkt 2 ustawy o wspieraniu rodziców, zgodnie z którym jest to: a) podleganie obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 1-8, 10 i 23 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r. poz. 497), b) pobieranie zasiłku macierzyńskiego, zasiłku chorobowego, zasiłku opiekuńczego, zasiłku wyrównawczego albo świadczenia rehabilitacyjnego na podstawie ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r. poz. 2780), zasiłku chorobowego, zasiłku wyrównawczego albo świadczenia rehabilitacyjnego na podstawie ustawy z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 2189), z wyjątkiem zasiłków i świadczeń przysługujących po ustaniu tytułu do ubezpieczenia chorobowego albo wypadkowego oraz pobieranie wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy na podstawie ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r. poz. 1465), c) podleganie obowiązkowo ubezpieczeniu zdrowotnemu na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 4-15 i 36 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r. poz. 146) – w stosunku do osób, których zgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego jest dokonywane za pośrednictwem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, d) podleganie, na podstawie ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r. poz. 90), ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu rolników z mocy ustawy albo przez nieprzerwany okres co najmniej 12 miesięcy ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu rolników na wniosek. Spór w sprawie dotyczy tego, czy mąż skarżącej pełniący czynną służbę w [...], pozostaje aktywny zawodowo w rozumieniu powołanego wcześniej art. 7 pkt 2 lit. c ustawy o wspieraniu rodziców. Przepis ten wymienia dwie przesłanki: 1) podleganie obowiązkowo ubezpieczeniu zdrowotnemu na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 4-15 i 36 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r. poz. 146). Przesłanka ta jest spełniona w odniesieniu do funkcjonariuszy [...], bowiem zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 8a ww. ustawy podlegają oni ubezpieczeniu zdrowotnemu; 2) zgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego jest dokonywane za pośrednictwem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – ten warunek nie jest spełniony, bowiem zgodnie z art. 77 ust. 1a ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego osób, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 8a oraz członków ich rodzin kierowane są do centrali Funduszu. Organy odczytując powyższe przepisy literalnie, uznały, że fakt zgłoszenia ojca dziecka do ubezpieczenia społecznego bezpośrednio do NFZ, a nie za pośrednictwem ZUS powoduje, że nie spełnia on warunku aktywności zawodowej, o której mowa w art. 7 pkt 2 lit. c ustawy o wspieraniu rodziców, a w konsekwencji brak jest podstaw prawnych do pozytywnego rozpatrzenia zgłoszonego przez skarżącą żądania. W odpowiedzi na skargę organ podkreśla, że w art. 66 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych wymienionych zostało wiele różnych służ, w tym [...]. Niemniej jednak ustawodawca zastrzegł, że poza warunkiem podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, konieczne jest równoczesne spełnienie warunku zgłoszenia do tego ubezpieczenia za pośrednictwem ZUS. Zważywszy, że zgodnie z art. 77 ust. 1a ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych jedynie funkcjonariusze [...] zostali wyłączeni z obowiązku dokonywania zgłoszeń za pośrednictwem ZUS, uznając za racjonalną działalność ustawodawcy, nie można przyjąć, że warunek określony w art. 7 pkt 2 lit. c ustawy o wspieraniu rodziców jest nieistotny dla oceny możliwości nabycia tego prawa. W ocenie Sądu opieranie się wyłącznie na wykładni językowej wskazanych przepisów nie jest zasadne. Rozpatrując niniejszą sprawę Sąd miał na uwadze, że przepis art. 7 pkt 2 lit. c ustawy o wspieraniu w zakresie w jakim uzależnia przyznanie świadczenia funkcjonariuszom [...] od sposobu zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego, budzi uzasadnione wątpliwości co do zgodności z konstytucyjnymi zasadami równości wobec prawa i niedyskryminacji (art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji). Należy rozpocząć od tego, że sąd na podstawie art. 8 ust. 2 Konstytucji RP, ma możliwość i obowiązek bezpośredniego jej zastosowania. Z art. 8 wynika bowiem, że: Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej (ust. 1), a przepisy Konstytucji stosuje się bezpośrednio, chyba że Konstytucja stanowi inaczej (ust. 2). Wyczerpującą analizę zasad sprawowania przez sąd administracyjny tzw. rozproszonej kontroli konstytucyjności zawarł Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 26 lutego 2026 r., sygn. akt I OSK 2443/23 wskazując, że w doktrynie prawa i judykaturze powstało wiele klasyfikacji bezpośredniego stosowania ustawy zasadniczej, m.in. wyróżnia się: 1) samoistne stosowanie Konstytucji; 2) jej współstosowanie z ustawą; 3) stosowanie kolizyjne ustawy i Konstytucji (por.: postanowienie Trybunału Konstytucyjnego (dalej również: "TK", "Trybunał") z 4 października 2010 r., P 12/08; wyrok TK z 28 listopada 2001 r., K 36/01; wyrok TK z 16 września 2002 r., K 38/01; por. również: M. Florczak-Wątor [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, wyd. II, red. P. Tuleja, Warszawa 2023). Z samoistnym stosowaniem Konstytucji mamy do czynienia w przypadku braku regulacji ustawowej w zakresie danej materii, przy jednoczesnym funkcjonowaniu odpowiedniego uregulowania konstytucyjnego - na tyle przy tym precyzyjnego, że możliwe jest jego bezpośrednie zastosowanie. Współstosowanie Konstytucji z ustawą to najpowszechniejsza forma bezpośredniego stosowania ustawy zasadniczej, umożliwiająca ustalenie rozumienia przepisu ustawy w sposób odzwierciedlający treść norm, zasad i wartości konstytucyjnych. Współstosowanie Konstytucji ma miejsce wtedy, gdy dana materia jest jednocześnie uregulowana w części w Konstytucji, a w części w ustawie i polega na ustaleniu właściwego sensu normy ustawy za pomocą normy konstytucyjnej, z przyznaniem pierwszeństwa tej drugiej. Konstytucja ma tutaj zatem przede wszystkim znaczenie dla właściwej, prokonstytucyjnej wykładni ustaw, co m.in. oznacza, że gdy na gruncie logiki możliwe będzie przyjęcie kilku różnych sposobów wykładni ustawy, organ stosujący prawo będzie musiał dać pierwszeństwo takiemu wynikowi wykładni, który najpełniej będzie odpowiadać treściom wyrażonym przez przepis Konstytucji (por. wyrok NSA z 1 sierpnia 2019 r., I OSK 202/190). Stosowanie kolizyjne zachodzi zaś, gdy dana materia jest regulowana tak przez przepis konstytucyjny, jak i akt niższej rangi, ale ich równoczesne stosowanie - z uwagi na nieusuwalną w drodze wykładni sprzeczność pomiędzy ww. źródłami prawa - nie jest możliwe. Sposób działania sądu jest w tej sytuacji zależny od miejsca w hierarchii danego aktu prawnego, pozostającego w kolizji z Konstytucją. Nie oznacza to bowiem powszechnego uprawnienia dla wskazanych podmiotów do konstytucyjnej kontroli obowiązującego ustawodawstwa, zarezerwowanej z mocy art. 188 Konstytucji RP do kompetencji TK. Przypadkiem szczególnym jest odmowa stosowania danego przepisu, którego nie da się pogodzić w drodze wykładni z Konstytucją. Rozstrzyganie przez sąd z zastosowaniem reguł walidacyjnych, którego wynikiem jest pominięcie sprzecznego z Konstytucją przepisu ustawy, tzw. "rozproszona kontrola konstytucyjności" - w odróżnieniu do aktów rangi podustawowej - pozostaje przedmiotem dyskusji i licznych kontrowersji. Spór w doktrynie i orzecznictwie sądowym wobec dopuszczalności stosowania tego mechanizmu przez sądy sięga lat 90-tych, gdy pojawiła się aprobująca tę formę bezpośredniego stosowania Konstytucji linia orzecznicza SN i sądów administracyjnych. Pogodzenie pozycji konstytucyjnej Trybunału z sądowym stosowaniem Konstytucji wyjaśnił m.in. Sad Najwyższy w wyroku z 25 lipca 2003 r., sygn. akt V CK 47/02 wskazując, że: "Odmowa zastosowania przepisu w sprawie ma takie znaczenie, że sąd, stwierdziwszy niekonstytucyjność danego przepisu uwzględnia ten fakt przy orzekaniu o indywidualnym stosunku w rozpoznawanej sprawie, a jego pogląd nie jest wiążący dla innych sądów orzekających w analogicznych sprawach. To uprawnienie sądu nie uchybia kompetencji Trybunału Konstytucyjnego, którego orzeczenie jest powszechnie obowiązujące i ostateczne (art. 188 pkt 1 Konstytucji RP)". Także w najnowszym orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że każdy sąd jest zobowiązany do oceny konstytucyjności przepisu ustawy w ramach ustalania stanu prawnego relewantnego dla rozstrzygnięcia indywidualnej sprawy (vide np.: uchwały SN z 17 listopada 2022 r., III PZP 2/21 i z 4 lipca 2001 r., III ZP 12/01, oraz wyroki SN: z 7 kwietnia 1998 r., I PKN 90/98, z 20 sierpnia 2001 r., III RN 189/00, z 8 stycznia 2009 r., I CSK 482/08, z 8 października 2015 r., III KRS 34/12 i powołane w nich orzeczenia). SN podkreśla przy tym, że odmowa zastosowania przepisu ustawy uznanego przez sąd za niekonstytucyjny nie narusza kompetencji TK, a nawet nie pozostaje z nim w bezpośrednim związku. Kluczową przesłanką praktycznego zastosowania, wywiedzionej z nadrzędności norm konstytucyjnych (art. 8 ust. 1 Konstytucji RP), reguły walidacyjnej lex superior derogat legi inferiori - polegającej na pominięciu niezgodnego, zdaniem sądu, z Konstytucją RP przepisu ustawy - jest stwierdzenie, czy oparcie aktu na podstawie danego przepisu ustawy prowadziłoby do rezultatów niesłusznych i nieakceptowanych dla obywatela z perspektywy konstytucyjnej. System prawa funkcjonujący w Polsce opiera się bowiem na zasadzie nadrzędności i bezpośredniego stosowania ustawy zasadniczej oraz na skorelowanym z nimi zagadnieniu domniemaniu konstytucyjności ustaw (por. m.in.: P. Tuleja, Stosowanie Konstytucji RP w świetle zasady jej nadrzędności, Kraków 2003, s. 219; P. Radziewicz, Wzruszenie "domniemania konstytucyjności" aktu normatywnego przez Trybunał Konstytucyjny, "Przegląd Sejmowy" 2008, nr 5 (88), s. 70). Analizując sprawę w kontekście zgodności art. 7 pkt 2 lit. c ustawy o wspieraniu rodziców w zakresie, w jakim różnicuje on przesłanki przyznania świadczenia "aktywni rodzice w pracy" osobom podlegającym ubezpieczeniu zdrowotnemu na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 4-15 i 36 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych w zależności od tego, czy zgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego dokonywane jest za pośrednictwem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z Konstytucją, Sąd stwierdza, że stoi on w sprzeczności z zasadą równości wobec prawa wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP i zasadą niedyskryminacji (art. 32 ust. 2 Konstytucji) . Z artykułu art. 32 Konstytucji wynikają dwie istotne zasady: ust. 1 Wszyscy są wobec prawa równi. Wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne (zasada równości) i ust. 2 Nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny (zakaz dyskryminacji). Z zasady równego traktowania wynika nakaz równego czyli jednakowego traktowania wszystkich adresatów norm prawnych charakteryzujących się w takim samym stopniu tą samą relewantną cechą. Jeżeli zatem prawodawca różnicuje podmioty prawa, które charakteryzują się wspólną istotną cechą, to wprowadza odstępstwo od zasady równości, to różnicowanie podmiotów jest dopuszczalne, ale warunkiem sine qua non jest jasno sformułowane kryterium na podstawie którego owo zróżnicowanie jest dokonywane. Kryterium to musi mieć charakter relewantny, czyli pozostawać w bezpośrednim związku z celem i zasadniczą treścią przepisów w których zawarta jest kontrolowana norma (por. wyrok NSA z 1 sierpnia 2019 r., I OSK 202/19). Wprowadzając odstępstwo od zasady równości ustawodawca nie może się tylko ograniczyć do jasnego (w sensie językowym) sformułowania kryterium, ale przede wszystkim przyjęte kryterium musi pozostawać w bezpośrednim związku z celem przyjętej regulacji. I tego właśnie wymogu nie spełnia kryterium przyjęte przez ustawodawcę w art. 7 pkt 2 lit. c ustawy o wspieraniu rodziców, wyłączając z kręgu osób uprawnionych do świadczenia "aktywni rodzice w pracy" osoby podlegające obowiązkowo ubezpieczeniu zdrowotnemu na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 4-15 i 36 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, których zgłoszenie do ubezpieczenia nie jest dokonywane za pośrednictwem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Wskazać należy, że celem wprowadzenia ustawy jest zapewnienie równych warunków wsparcia rodzicom aktywnym zawodowo niezależnie od formy zatrudnienia lub służby (uzasadnienie do projektu ustawy - druk sejmowy X.319). Znajduje to wyraz w art. 2 ust. 2 ustawy, w myśl którego celem świadczeń "aktywny rodzic" jest ułatwienie rodzicom i innym osobom wypełniającym funkcje rodzicielskie pogodzenia zadań związanych z rodzicielstwem z aktywizacją zawodową. Z przepisu art. 66 ust. 1 pkt 8a oraz art. 77 ust. 1a ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych wynika wprost, że funkcjonariusze [...] podlegają obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Zatem okoliczność, że ich zgłoszenia kierowane są bezpośrednio do centrali NFZ, nie oznacza, że nie są ubezpieczeni, ani że nie pozostają w stosunku służbowym, który jest bezsprzecznie formą aktywności zawodowej w rozumieniu ustawy. W ocenie Sądu ograniczenie prawa do świadczenia "aktywni rodzice" funkcjonariuszom [...] tylko ze względu na "techniczny sposób" przekazywania ich zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego, o jakim mowa w art. 7 pkt 2 lit. c ustawy, byłoby ewidentnie sprzeczne z celem wprowadzenia ustawy, którym jest zapewnienie równych warunków wsparcia rodzicom aktywnym zawodowo niezależnie od formy zatrudnienia lub służby. Celem ustawy jest to, aby świadczenie "aktywni rodzice w pracy" miało charakter wspierający, a nie formalistyczny (wyrok WSA w Olsztynie z dnia 27 listopada 2025 r., sygn. akt II SA/Ol 599/25). W rezultacie, zaakceptowanie interpretacji Prezesa ZUS i przyjętego przez niego wyniku sprawy oznaczałoby ze strony Sądu zgodę na nieuprawnione w kontekście art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji RP zróżnicowanie funkcjonariuszy [...] względem funkcjonariuszy pozostałych służb państwa, co do których zgłoszenia następują w zgodzie z formułą gramatyczną art. 7 pkt 2 lit. c ustawy. Wobec tego, norma art. 7 pkt 2 lit. c ustawy o wspieraniu rodziców w odniesieniu do funkcjonariuszy [...] będzie pozostawać w zgodzie z zasadą równości i zasadą niedyskryminowania obywateli w życiu społecznym o ile będzie interpretowana jako niewymagająca do uznania za aktywną zawodowo wyłącznie osobę, co do której zgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego następuje za pośrednictwem ZUS. Udział ZUS w procedurze zgłoszenia z powodów zakotwiczonych w wartościach konstytucyjnych oraz logice i doświadczeniu życiowym, nie może bowiem świadczyć o tym, że osoba będąca funkcjonariuszem [...] nie jest aktywna zawodowo w rozumieniu przepisów ustawy o wspieraniu rodziców. Wobec tych ustaleń zaskarżona decyzja Prezesa ZUS oraz decyzja ją poprzedzająca na skutek błędu w wykładni art. 7 pkt 2 lit. c ustawy o wspieraniu rodziców w zw. z art. 66 ust. 1 pkt 8a ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji RP, doprowadziła do nieodpowiadającego prawu wyniku sprawy w postaci odmowy przyznania na rzecz wnioskodawczyni świadczenia "aktywny rodzic w pracy". Mając na uwadze taką ocenę działań Prezesa ZUS, Sąd uznał wniesioną skargę za w pełni zasadną i na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 pkt 1 lit.a w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Ponownie rozpoznając żądanie wnioskodawczyni organy ZUS przyjmą zaprezentowany sposób wykładni art. 7 ust. 2 lit. c ustawy o wspieraniu rodziców poprzez nieuzależnienie decyzji o świadczeniu od sposobu dokonywania zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego za pośrednictwem ZUS. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 P.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2026r., poz. 118), zasądzając na rzecz strony skarżącej kwotę 960 zł, na którą składa się wynagrodzenie pełnomocnika w podwójnej wysokości. Sąd uwzględnił zarówno charakter niniejszej sprawy, jak i nakład pracy pełnomocnika, w tym m.in. stawiennictwo na rozprawie. Innych kosztów w sprawie skarżąca nie poniosła.