II SA/Gd 147/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Górska (spr.) Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Asesor WSA Wojciech Wycichowski po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 sierpnia 2025 r. sprawy ze skargi H. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 18 grudnia 2024 r., nr SKO Gd/4058/24 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Dzierzgonia z dnia 20 grudnia 2021 r., nr 000969/525/ŚP/12/2021; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz skarżącej H. K. kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Skarga H. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 18 grudnia 2024 r., nr SKO Gd/4058/24, wniesiona została w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy: W dniu 29 kwietnia 2021 r. skarżąca złożyła wniosek o przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką J. G. Burmistrz D. decyzją z 12 maja 2021 r. odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, wskazując na brak związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z pracy zarobkowej i jej niepodejmowaniem przez skarżącą a sprawowaniem przez nią opieki nad matką, a także na datę powstania niepełnosprawności. Na skutek wniesionego przez skarżącą odwołania, powyższa decyzja organu I instancji została uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku decyzją z 18 listopada 2021 r. a sprawa została przekazana do ponownego rozpatrzenia. Kolegium stwierdziło bowiem, że przesłanka wskazana w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie powinna być stosowana. Jednocześnie, Kolegium uznało, że materiał dowodowy wymaga uzupełnienia o informacje dotyczące aktywności zawodowej skarżącej. Burmistrz D. decyzją z 20 grudnia 2021 r., wydaną na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.), ponownie odmówił skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wskazując na niespełnienie przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych - brak związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją z pracy zarobkowej przez skarżącą i jej niepodejmowaniem a sprawowaniem przez nią opieki nad matką, a także wskazując na art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych - data powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku decyzją z dnia 24 czerwca 2022 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W toku postępowania wyjaśniającego ustalono, że matka skarżącej, ur. 27 maja 1947 r., legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w M. z 10 lipca 2017 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności. Orzeczenie zostało wydane na stałe, a wynika z niego, że niepełnosprawność istnieje od 49-go roku życia. W orzeczeniu wskazano także, że matka skarżącej wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Nadto organ ustalił, że matka skarżącej choruje na przewlekłą obturacyjną chorobę płuc z obturacją w stopniu ciężkim, niewydolność serca, refluksowe zapalenie żołądka, zapalenie dwunastnicy, miażdżycę, nadciśnienie. Matka skarżącej jest wdową, poza skarżącą ma jeszcze troje dzieci: córkę R. O., która mieszka w E. i pracuje, córkę B. Ż. - mieszkającą w E. i poszukującą pracy, oraz syna M. G. zamieszkałego w G. i pracującego. W trakcie przeprowadzonego w dniu 6 maja 2021 r. wywiadu środowiskowego pracownik socjalny ustalił, że skarżąca zamieszkuje wspólnie z matką. Czynności opiekuńcze wykonywane przez skarżącą w ramach sprawowanej opieki to: pomoc przy wstawaniu z łóżka i ubieraniu się, przygotowywanie posiłków (śniadania, obiady i kolacje), podawanie leków po każdym posiłku, pomoc przy wykonywaniu ćwiczeń rehabilitacyjnych, podłączanie matki do koncentratora tlenu (na 20 godzin dziennie z przerwami na wyjścia do toalety i spożycie posiłków), pomoc przy kąpieli (2 - 3 razy w tygodniu), pomoc przy codziennej higienie osobistej, dbanie o prawidłową eksploatację koncentratora tlenu. W trakcie wywiadu skarżąca wskazała, że pracowała zarobkowo w okresie od dnia 1 września 1982 r. do dnia 16 sierpnia 1990 r. najpierw jako ekspedientka, później jako salowa, a następnie jako pomoc kuchenna. Od 1 maja 2017 r. skarżąca pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy, przy czym do złożonego wniosku dołączyła oświadczenie, że z dniem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. W oparciu o dane wynikające z Aplikacji Centralnej Rynku Pracy organ I instancji ustalił ponadto, że skarżąca w 2012 r. figurowała w rejestrze bezrobotnych Powiatowego Urzędu Pracy w S. i odmówiła wówczas bez uzasadnionej przyczyny przyjęcia propozycji odpowiedniej pracy lub udziału w innej formie pomocy określonej w ustawie, a ponadto nie posiada żadnego stażu pracy. Ponownie rozpoznając sprawę, w dniu 14 grudnia 2021 r. organ I instancji przesłuchał skarżącą. Ze sporządzonego protokołu przesłuchania wynika, że skarżąca w latach 1990 - 2017 była zarejestrowana jako osoba bezrobotna. Podejmowała prace, do których była kierowana przez Powiatowy Urząd Pracy. Po 1990 r. podejmowała tylko prace dorywcze, których nie była w stanie potwierdzić żadnymi dokumentami. Obecnie nie może podjąć pracy, pomimo szczerych chęci, z powodu konieczności sprawowania opieki nad matką. W tym stanie sprawy Kolegium stwierdziło, że wprawdzie niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może stanowić uzasadnienia dla odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jednakże w niniejszej sprawie nie została spełniona przesłanka przyznania świadczenia wskazana w przepisie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którą przyznanie świadczenia uzależnione jest od okoliczności rezygnacji z zatrudnienia lub niepodejmowania go z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Zdaniem Kolegium, skarżąca nie została zmuszona do zrezygnowania z pracy zarobkowej, jak również do jej niepodejmowania z powodu sprawowanej opieki. Zatrudnienie skarżącej w okresie przed podjęciem się sprawowania opieki nad matką, czyli przed 2017 r., nie zostało w żaden sposób potwierdzone. Skarżąca nie przedstawiła żadnych dokumentów świadczących o wykonywaniu pracy zarobkowej ani też żadnych dowodów świadczących o tym, że przed podjęciem się sprawowania opieki nad matką podejmowała próby zdobycia zatrudnienia. Powyższe okoliczności, w ocenie Kolegium, świadczą o tym, że skarżąca, podejmując się w 2017 r. sprawowania opieki nad matką, nie była zmuszona do rezygnacji z pracy zarobkowej, jak i z jej poszukiwania. W konsekwencji, Kolegium uznało, że nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z pracy zarobkowej i jej niepodejmowaniem a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką nie występuje. Kolegium zauważyło również, że skarżąca posiada rodzeństwo, które tak samo jak ona jest zobowiązane do opieki nad niepełnosprawną matką. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 23 lutego 2023 r., sygn. akt II SA/Gd 661/22, uchylił powyższą decyzję Kolegium z dnia 24 czerwca 2022 r. W uzasadnieniu wydanego wyroku Sąd stwierdził, że niesporne jest, że na skarżącej ciąży obowiązek alimentacyjny wobec matki oraz że matka skarżącej posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nie jest też kwestionowane, że matka skarżącej jest osobą bardzo schorowaną i wymaga pomocy we wszystkich czynnościach życiowych. Ponadto, orzekające w sprawie organy zgodnie przyznały, że takie wsparcie matce zapewnia skarżąca. Sąd wyjaśnił, że przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Jednakże, jak słusznie wskazało Kolegium, przepis ten winien być, interpretowany z uwzględnieniem wiążącego, w myśl art. 190 Konstytucji RP, wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, z którego wynika, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała po ukończeniu 18 roku życia, przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności. W konsekwencji przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez wskazanej przesłanki. Organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego mają zatem obowiązek procedować w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b, która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. w dniu 23 października 2014 r., została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Sąd uznał, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie ma istotnego znaczenia to, że skarżąca nie udokumentowała wcześniejszego zatrudnienia, a także że brak jest dowodów potwierdzających poszukiwanie przez nią zatrudnienia. W sytuacji, jaka ma miejsce w niniejszej sprawie, czynienie rozważań na temat bierności zawodowej skarżącej jawi się jako całkowicie zbędne oraz noszące znamiona nieuprawnionego poszerzania katalogu przesłanek, od których zależy przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane nawet osobom, które nigdy wcześniej nie pracowały. Istotne dla rozstrzygnięcia sprawy jest natomiast to, czy aktualnie skarżąca nie podejmuje zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad matką. W toku postępowania żaden z organów nie podważył zdolności skarżącej do podjęcia zatrudnienia i nie udokumentował tego w materiale dowodowym. Z uwagi na powyższe, Sąd stwierdził, że Kolegium dokonało błędnej wykładni art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych uznając, że sam fakt, iż brak jest dowodów na aktywność zawodową skarżącej przed 2017 r. oraz poszukiwanie przez nią pracy będące wyrazem woli podjęcia zatrudnienia, wyklucza możliwość stwierdzenia związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a sprawowaniem przez nią opieki nad niepełnosprawną matką. Powyższy błąd spowodował zaś, że Kolegium nie oceniło należycie istotnych w tej sprawie okoliczności mający wpływ na wyjaśnienie, czy taki związek przyczynowy występuje, naruszając tym samym art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Sąd stwierdził przy tym, że przeprowadzone w toku niniejszego postępowania dowody wyraźnie wskazują, że niepodejmowanie przez skarżącą zatrudnienia ma ścisły związek z opieką sprawowaną nad matką. Matka skarżącej jest osobą bardzo schorowaną, dotkniętą m.in. przewlekłą obturacyjną chorobą płuc z obturacją w stopniu ciężkim (co wymaga prawie całodobowego podłączenia do koncentratora tlenu), niewydolnością serca, refluksowym zapaleniem żołądka, zapaleniem dwunastnicy, miażdżycą i nadciśnieniem. Pracownik socjalny w trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w miejscu zamieszkania skarżącej i podopiecznej odnotował, że opieka sprawowana przez skarżącą nad matką zaspokaja wszystkie niezbędne potrzeby niepełnosprawnej w stopniu znacznym matki, jest troskliwa i sprawowana w sposób należyty, całodobowa, w znacznej części związana ze stanem zdrowia matki, wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia przez skarżącą, nawet w niepełnym wymiarze godzin. Z powyższego, w ocenie Sądu, wynika w sposób niewątpliwy, że sprawowana przez skarżącą opieka stanowi przeszkodę do podjęcia przez nią zatrudnienia, czego nie podważono w toku postępowania dowodami przeciwnymi. Z akt sprawy nie wynika, aby istniały obiektywne przeszkody, np. zdrowotne, które uniemożliwiałyby skarżącej podjęcie zatrudnienia. Przeszkód tych nie może stanowić wiek (55 lat) ani kwalifikacje skarżącej. Nie sposób zatem dopatrzeć się okoliczności, które negowałyby istnienie związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem przez skarżącą opieki a niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia. Za nieuzasadnione uznał Sąd twierdzenie organu odwoławczego, że wątpliwe jest, by skarżąca aktualnie była zainteresowana rozpoczęciem aktywności zawodowej. Skarżąca wszak konsekwentnie twierdziła (m.in. w trakcie przesłuchania strony w dniu 14 grudnia 2021 r.), że podjęłaby pracę zawodową, gdyby nie musiała sprawować opieki nad matką, a akta sprawy nie dostarczają podstaw do kwestionowania tego oświadczenia. Sąd nie podzielił również stanowiska Kolegium, że podstawą odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia może być okoliczność, że wymagająca opieki ma poza skarżącą także troje innych dzieci, które są w równym stopniu, co skarżąca, zobowiązane do opieki nad niepełnosprawną matką. Sąd stwierdził, że w niniejszej sprawie nie było podstaw do badania alternatywnych sposobów zapewnienia niepełnosprawnej niezbędnej opieki przez pozostałe osoby zobowiązane względem niej do alimentacji, tj. dwie córki i syna, w sytuacji, gdy to skarżąca pozostaje w pełnej dyspozycji niepełnosprawnej matki, udzielając jej wszechstronnej pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość jej niesienia. Sąd wskazał, aby przy ponownym rozpatrywaniu sprawy Kolegium, w razie potrzeby, uwzględniając prawidłową wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych, dokładnie poinformowało skarżącą o jej sytuacji prawnej w kontekście spełnienia przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i możliwości wyboru świadczenia korzystniejszego od tego, które pobiera oraz wezwało do złożenia stosownych dokumentów umożliwiających przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, z odpowiednim pouczeniem. Przedsięwzięcie właściwych czynności procesowych zabezpieczających sytuację skarżącej umożliwi organowi prawidłowe rozpoznanie sprawy jej wniosku. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 28 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1145/23, oddalił skargę kasacyjną od powyższego wyroku. NSA zaakceptował stanowisko Sądu I instancji w szczególności w zakresie uznania za sprzeczny z zebranym w sprawie materiałem dowodowym poglądu o możliwości podjęcia zatrudnienia lub pracy na innej podstawie przez stronę, która sprawuje opiekę zgodnie z wymogami i w rozmiarze określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności, czyli opiekę o charakterze stałym i długoterminowym. Trafnie przy tym, w ocenie NSA, Sąd I instancji uznał, że ustalenie faktu legitymowania się przez skarżącą orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w połączeniu z ustalonym w toku postępowania administracyjnego zakresem sprawowanej opieki przez osobę, na której spoczywa obowiązek alimentacyjny wobec niepełnosprawnego członka rodziny wypełnia podstawę faktyczną rozstrzygnięcia w badanej sprawie. Ustalony zakres sprawowanej opieki uniemożliwia skarżącej podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Powyższy fakt, w ocenie NSA, jawi się jako oczywisty w okolicznościach badanej sprawy. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją z dnia 18 grudnia 2024 r., wydaną na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390), również utrzymało w mocy decyzję Burmistrza D. z dnia 20 grudnia 2021 r. Uzasadniając wydaną decyzję, Kolegium wskazało, że z dokonanych ustaleń wynika, że skarżąca ma aktualnie 57 lat i od 2017 r. pobierała specjalny zasiłek opiekuńczy. W trakcie postępowania oświadczyła, że rezygnuje z tego świadczenia w razie ustalenia jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Matka skarżącej urodziła się 27 maja 1947 r. a zmarła 11 listopada 2022 r. Legitymowała się ona orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w M. z 10 lipca 2017 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności. Orzeczenie zostało wydane na stałe ze stwierdzeniem, że niepełnosprawność istnieje od 49-go roku życia. W orzeczeniu wskazano także, że matka skarżącej wymagała stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Nadto, w toku ponownego rozpatrywania sprawy po wyroku Sądu, w trakcie przeprowadzonego na zlecenie Kolegium uzupełniającego postępowania dowodowego ustalono, że w okresie od wywiadu w maju 2021 r. do końca życia niepełnosprawna matka skarżącej była w stanie, który nie pozwalał jej na funkcjonowanie bez pomocy innych osób. Wymagała ona wsparcia i pomocy niemal w każdej czynności. Skarżąca wraz ze swoim mężem zapewniali niepełnosprawnej pomoc i opiekę stosownie do stanu zdrowia i potrzeb. Z informacji przekazanej przez skarżącą w piśmie z dnia 11 grudnia 2024 r. wynika ponadto, że po śmierci matki skarżąca nie podjęła pracy zarobkowej, jest w trakcie poszukiwania pracy ale nie została jej zaproponowana żadna oferta. W ocenie Kolegium, ujawniona w trakcie w trakcie ponownego rozpatrywania odwołania okoliczność, że w ciągu dwóch lat od śmierci matki skarżąca nie podjęła zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, stanowi dowód na to, że opieka sprawowana nad niepełnosprawną matką nie stanowiła dla skarżącej przeszkody w podjęciu aktywności. Bierność zawodowa skarżącej była zatem skutkiem wyboru życiowego, a nie konieczności wynikłej ze sprawowania opieki nad matką. W konsekwencji zaś Kolegium stwierdziło, że w okresie od złożenia wniosku o świadczenie do momentu śmierci niepełnosprawnej matki skarżąca wprawdzie sprawowała opiekę, która wypełniała jej większość czasu, jednakże nie stanowiła ona przyczyny bierności zawodowej skarżącej. Tego rodzaju sytuacja nie może zostać uznana za spełnienie przesłanki związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. We wniesionej do Sądu skardze skarżąca wniosła o uchylenie zarówno decyzji Kolegium, jak i poprzedzającej ją decyzji Burmistrza D. oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego, poprzez błędną wykładnię - art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wniosło o jej oddalenie, w pełni podtrzymując stanowisko i argumentację przedstawione w zaskarżonej decyzji. Rozpoznając wniesioną skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Przeprowadzona przez Sąd, na podstawie art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) oraz art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935) - zwanej dalej p.p.s.a., kontrola legalności wykazała, że decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 18 grudnia 2024 r. wydana została z naruszeniem przepisów prawa. Decyzją tą utrzymano w mocy, wydaną na wniosek skarżącej z dnia 29 kwietnia 2021 r., decyzję Burmistrza D. z dnia 20 grudnia 2021 r. o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.), która w art. 17 ust. 1 stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Wskazać przy tym należy, że kontrolowana w niniejszej sprawie decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 18 grudnia 2024 r. wydana została na skutek ponownego rozpatrzenia sprawy, po uchyleniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 23 lutego 2023 r., sygn. akt II SA/Gd 661/22, uprzednio wydanej przez to Kolegium decyzji z dnia 24 czerwca 2022 r., utrzymującej również w mocy decyzję Burmistrza D. z dnia 20 grudnia 2021 r. o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką. Wniesiona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku skarga kasacyjna od tego wyroku została oddalona przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 28 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1145/23. Zgodnie natomiast z treścią art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Związanie sądu i organu w rozumieniu powyższego przepisu oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie (zob. wyrok NSA z dnia 4 czerwca 2009 r., sygn. akt I OSK 426/08, Legalis). W konsekwencji, stanowisko sądu I instancji, który rozpoznaje skargę strony od ponownego orzeczenia organu administracyjnego powinno co do zasady odpowiadać ocenie prawnej tegoż sądu wyrażonej w poprzednim orzeczeniu a sąd ten nie może formułować nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z wyrażonym wcześniej poglądem (zob. wyrok NSA z dnia 2 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OSK 886/07, Legalis), chyba, że w okresie pomiędzy wydaniem wyroku a ponowną skargą do sądu administracyjnego zmianie uległy przepisy. Kontrola przez sąd rozstrzygnięcia wydanego po ponownym rozpatrzeniu sprawy sprowadza się zaś do oceny czy organ podporządkował się wskazanym wytycznym i ocenie prawnej wyrażonej przez sąd (zob. wyrok NSA z dnia 20 kwietnia 2011 r., sygn. akt II OSK 729/10, Legalis). Przy tym podkreślić trzeba, przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący a uregulowania zawarte w art. 153 p.p.s.a. mają zapobiec sytuacji, w której określona kwestia byłaby odmiennie oceniana w kolejnych orzeczeniach sądu. Nadto, zgodnie z treścią art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Pomiędzy oceną prawną a wskazaniami co do dalszego postępowania zachodzi ścisły związek. Ocena prawna dotyczy dotychczasowego postępowania organów administracyjnych w sprawie, podczas gdy wskazania określają sposób ich postępowania w przyszłości. Wskazania stanowią więc konsekwencje oceny prawnej, zwłaszcza oceny przebiegu postępowania przed organami administracji i rezultatu tego postępowania w postaci materiału procesowego zebranego w sprawie. Wskazania sądu administracyjnego co do dalszego postępowania wytyczają kierunek działania organu przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Zdaniem Sądu, dokonana przez Kolegium w kontrolowanej decyzji ocena nie jest zgodna z oceną prawną zawartą przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 23 lutego 2023 r., sygn. akt II SA/Gd 661/22, zaakceptowaną przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 28 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1145/23. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku tym stwierdził bowiem, że skarżąca jest niewątpliwie osobą uprawnioną do wnioskowania o przyznanie jej przedmiotowego świadczenia na matkę, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nadto, Sąd wskazał, że matka skarżącej jest osobą bardzo schorowaną i wymaga pomocy we wszystkich czynnościach życiowych a wsparcie to zapewnia matce skarżąca. Sąd wskazał także, że wiek, w którym matka skarżącej stała się osobą niepełnosprawną nie mógł stanowić podstawy odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Sąd ocenił również, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie ma istotnego znaczenia brak udokumentowania wcześniejszego zatrudnienia ani też brak dowodów potwierdzających poszukiwanie przez skarżącą zatrudnienia. Świadczenie pielęgnacyjne może być bowiem przyznane nawet osobom, które wcześniej nie pracowały. Sąd ocenił przy tym, że przeprowadzone w toku postępowania dowody wyraźnie wskazują, że niepodejmowanie przez skarżącą zatrudnienia ma ścisły związek z opieką sprawowaną nad matka. W konsekwencji Sąd stwierdził, że w sposób niewątpliwy sprawowana przez skarżącą opieka stanowi przeszkodę do podjęcia przez nią zatrudnienia, czego nie podważono w toku postępowania dowodami przeciwnymi. Nie sposób dopatrzyć się okoliczności, które negowałyby istnienie związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem przez skarżącą opieki a niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia. Jednocześnie, Sąd wskazał, że wielość osób, które potencjalnie mogłyby sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Z kolei Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że ustalenie faktu legitymowania się przez skarżącą orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w połączeniu z ustalonym w toku postępowania administracyjnego zakresem sprawowanej opieki przez osobę, na której spoczywa obowiązek alimentacyjny wobec niepełnosprawnego członka rodziny wypełnia podstawę faktyczną rozstrzygnięcia w badanej sprawie, ustalony zakres sprawowanej opieki uniemożliwia skarżącej podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, a fakt ten jawi się jako oczywisty w okolicznościach badanej sprawy. W powyższych wyrokach przesądzono zatem istnienie związku przyczynowo -skutkowego niezbędnego dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W tej sytuacji, dokonana przez orzekające ponownie w sprawie Kolegium ocena o braku związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki nad matką jest całkowicie niezgodna z oceną prawną wyrażoną przez sądy obu instancji w wydanych w sprawie wyrokach. Wyprowadzony przez Kolegium wniosek o braku tegoż związku przyczyno – skutkowego nie przystaje do zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i ustalonych na jego podstawie bezspornych okoliczności sprawy, co świadczy o naruszeniu art. 80 k.p.a. oraz jednocześnie art. 153 p.p.s.a. Uchybienie powyższe miało oczywisty, istotny wpływ na wynik sprawy. Oceny tej nie mogła w żadnym razie zmienić powołana przez Kolegium okoliczność, że skarżąca w ciągu dwóch lat po śmierci matki, co miało miejsce w dniu 11 listopada 2022 r., nie podjęła zatrudnienia ani innej pracy zarobkowej. Okoliczność taka, w świetle art. 153 p.p.s.a., nie stanowi podstawy do zmiany oceny prawnej. Niewątpliwie, miarodajny dla oceny spełnienia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest stan faktyczny istniejący w dacie złożenia wniosku o świadczenie a także w dacie orzekania przez organy. Jednakże, w rzeczywistości istotne znaczenie ma także stan faktyczny istniejący w trakcie sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą, co szczególnie widoczne jest w niniejszej sprawie, jako że matka skarżącej zmarła przed wydaniem zaskarżonej decyzji. Fakt ten nie zmienia jednakże stanu faktycznego sprawy w zakresie dotyczącym oceny prawnej dokonanej w wydanym uprzednio w sprawie wyroku, która w dalszym ciągu pozostaje wiążąca. Jak zaś wskazano w wydanym w sprawie wyroku, istotne dla rozstrzygnięcia sprawy było ustalenie, że skarżąca nie podejmowała zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad matką. Powyższa okoliczność ma jedynie wpływ na zakres rozstrzygnięcia organu o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej, a mianowicie daty, do której świadczenie pielęgnacyjne powinno zostać przyznane. Zauważyć jednocześnie należy, że z dokonanych w sprawie ustaleń oraz akt administracyjnych wynika, że od 1 maja 2017 r. skarżąca pobierała specjalny zasiłek opiekuńczy, zaś w złożonym 29 kwietnia 2021 r. wniosku o świadczenie pielęgnacyjne oświadczyła, że z dniem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wnosi o uchylenie decyzji dotyczącej przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego, dołączając również do tegoż wniosku oświadczenie o rezygnacji z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego z dniem przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Jak zaś wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 23 lutego 2023 r., podczas ponownego rozpoznawania sprawy Kolegium winno było przedsięwziąć właściwe czynności procesowe zabezpieczające sytuację skarżącej, a w szczególności dokładnie poinformować skarżącą o jej sytuacji prawnej w kontekście spełnienia przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i możliwości wyboru świadczenia korzystniejszego od tego, które pobiera oraz wezwać do złożenia stosownych dokumentów umożliwiających przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z odpowiednim pouczeniem. Dopiero to, jak stwierdził Sąd. umożliwiłoby prawidłowe rozpoznanie sprawy wniosku skarżącej. Takich ustaleń jednakże w sprawie nie dokonano, z uwagi na błędne stwierdzenie braku związku przyczynowo-skutkowego. W szczególności zaś nie zostało ustalone w jakim dokładnie czasie specjalny zasiłek opiekuńczy był pobierany przez skarżącą. W związku z tym wskazać dodatkowo należy, że niewątpliwie, zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje w szczególności, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Stosownie zaś do art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: świadczenia rodzicielskiego, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Przepis ten umożliwia zatem dokonanie wyboru tylko jednego z przysługujących jednocześnie danej osobie większej liczby świadczeń. Sąd podziela przy tym prezentowany w orzecznictwie pogląd, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie powinien być interpretowany w oderwaniu od treści art. 27 ust. 5 oraz art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wprowadzającego zasadę ustalania prawa do świadczeń rodzinnych począwszy od miesiąca wpływu wniosku z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Konflikt między wymienionymi wyżej przepisami należy wykładać w ten sposób, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas, gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją. Dokonanie wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie oznacza konieczności definitywnej rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem decyzji organu przyznającej drugie z tych świadczeń (por. wyrok NSA z 13 lipca 2018 r., sygn. akt I OSK 235/18). Sam fakt, że za dany okres przyznano wcześniej (a nawet pobrano) świadczenie wymienione w art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, co do zasady nie wyklucza przyznania następnie, w uzasadnionym przypadku, na ten okres świadczenia pielęgnacyjnego, o ile zostanie zapewnione, że nie dojdzie do kumulatywnego pobrania obu tych świadczeń za ten sam okres. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy strona deklaruje gotowość zrzeczenia się wcześniej ustalonego prawa do zasiłku dla opiekuna (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 22 lutego 2021 r., sygn. akt I OSK 2508/20, czy w wyroku z 25 czerwca 2021 r., sygn. akt I OSK 2852/20). Dokonanie wyboru przewidzianego w art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych może zatem uzasadniać wydanie decyzji zmieniającej okres prawa do świadczenia, które to stanowiło przeszkodę do przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, nawet z mocą wsteczną. To zaś może umożliwić przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego – zgodnie z treścią art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych – od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a., uwzględnił skargę i uchylił decyzje organów obu instancji. Ponownie rozpatrując sprawę, organy uwzględnią powyższą oceną i wskazania, stosownie do treści art. 153 p.p.s.a. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. W niniejszej sprawie Sąd orzekł w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a., gdyż skarżąca wniosła o rozpoznanie sprawy w tym trybie, a organ nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.