II SA/Bk 303/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Mirosław Wincenciak (spr.), , , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 3 października 2017 r. sprzeciwu K. K. wobec postanowienia referendarza sądowego z dnia 14 września 2017 r. o odmowie przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Stowarzyszenia na R. "J." w S. na decyzję P. SA Oddział B. z dnia [...] marca 2017 r. Nr [...] w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej p o s t a n a w i a utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. ,

Stowarzyszenie na R. "J." w S. wniosło o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. We wniosku wskazano, że dochody Stowarzyszenia nie pozwalają na opłacenie kosztów sądowych. Podniesiono, iż Stowarzyszenie jest organizacją społeczną, która nie prowadzi działalności gospodarczej, działa na zasadzie wolontariatu i utrzymuje się jedynie ze składek członkowskich. Na dzień 31 sierpnia 2017 r. Stowarzyszenie posiadało w kasie kwotę 9,60 zł oraz miało zlikwidowane konto bankowe. Stowarzyszenie na chwile obecną liczy 15 członków, a roczna składka wynosi 10 zł od członka i nie może być podniesiona ze względu na niskie dochody środowiska wiejskiego, w którym działa Stowarzyszenie. Stowarzyszenie nie posiada żadnego majątku (k. 74-77). W oparciu o powyższe okoliczności referendarz sądowy postanowieniem z dnia 14 września 2017 r. odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu postanowienia podano, że faktyczny brak środków finansowych i majątku trwałego w sytuacji niewykorzystywania przez stronę skarżącą możliwości zarobkowych nie stanowi przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, w sytuacji gdy samo Stowarzyszenie nie stara się o ich pozyskanie. Od powyższego postanowienia skarżące stowarzyszenie wywiodło sprzeciw, wnosząc o uchylenie w całości postanowienia referendarza sądowego z dnia 14 września 2017 r. i jego zmianę, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Stowarzyszenie podało, że obecne możliwości statutowe nie pozwalają na pozyskanie środków finansowych z innych źródeł, w szczególności poprzez uruchomienie działalności gospodarczej, czy przez otrzymywanie 1% od podatku przekazywane dla organizacji pożytku publicznego. Wskazało, że obecnie działalność gospodarcza została wykreślona ze statutu Stowarzyszenia na podstawie uchwały Walnego Zebrania Członków Stowarzyszenia na rzecz R. "J.", co oznacza, że nie może ono prowadzić działalności gospodarczej. Podkreśliło, że działa w środowisku wiejskim i małomiasteczkowym, gdzie większość ludności żyje poniżej minimum socjalnego, na progu ubóstwa. W związku z tym stawki członkowskie i ich płatności zostały ustalone przez władze Stowarzyszenia według możliwości członków, tj. na poziomie 10 zł rocznie. Wskazało, że 6 osób fizycznych, które nie opłacały regularnie składek członkowskich zostało wykreślonych z listy członków Stowarzyszenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje. Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata jest zasadne. Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.- dalej jako "p.p.s.a."), w brzmieniu nadanym przez art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 658), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Jak wynika z art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie całkowitym następuje - gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Przy czym ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem, w przedmiotowej sprawie na skarżącym. Należy też wskazać, że instytucja prawa pomocy jest wprawdzie jednym z elementów umożliwiającym realizację konstytucyjnego prawa do sądu, nie oznacza to jednak, że powinno być stosowane w każdym przypadku, gdy wnosi o to strona postępowania. Prawo pomocy zastrzeżone zostało dla przypadków uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Jako forma dofinansowania z budżetu państwa, powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Podkreślić wreszcie należy, że to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało zatem od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Odnosząc przywołane wyżej regulacje prawne do realiów niniejszej sprawy brak jest zdaniem Sądu podstaw do przyjęcia, że strona skarżąca nie jest w stanie uiścić wpisu od skargi oraz ponieść kosztów ustanowienia adwokata. Sąd dokonał oceny sytuacji finansowej Stowarzyszenia. Ze złożonych oświadczeń wynika, że w bieżącym roku Stowarzyszenie mogło dysponować kwotą 150 zł (15 członków, składka roczna 10 zł), natomiast na dzień 31 sierpnia 2017 r. stan kasy wynosi – 9,60 zł. Stowarzyszenie nie posiada środków trwałych ani majątku. Majątek strony skarżącej powstaje jedynie ze składek członkowskich oraz dochodów z działalności statutowej Stowarzyszenia (§ 22 statutu k. 43). Skarżąca organizacja ma 15 członków, miesięczna wysokość składki wynosi 10 zł. Wprawdzie w sprzeciwie podkreślono, ze 6 osób fizycznych Stowarzyszenia zostało wykreślonych z listy członkowskiej Stowarzyszenia, jednakże ww. organizacja nie przedstawiła żadnych dokumentów potwierdzających ww. fakt. Stowarzyszenie nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej, nie korzysta z odpisów 1% podatku (nie jest organizacją pożytku publicznego). Działalność Stowarzyszenia opiera się całkowicie na działalności społecznej, W ocenie Sądu wnioskujące Stowarzyszenie, chcąc realizować swą działalność statutową w określony wyżej sposób, w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swych celów przed sądem, powinno uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych. W sytuacji, gdy środki otrzymywane przez Stowarzyszenie nie są wystarczające na prowadzenie statutowej działalności, Stowarzyszenie powinno zapewnić sobie odpowiednie środki pozwalające przynajmniej na pokrycie kosztów związanych z prowadzoną działalnością. Nie jest rolą Sądu wyręczanie Stowarzyszenia w określaniu konkretnych możliwości uzyskania środków finansowych na realizację jego celów, gdyż jak wskazano wcześniej ta forma może korzystać z różnych źródeł pozyskiwania majątku. Z przedstawionego stanu faktycznego wynika jednak, że Stowarzyszenie zaniechało aktywnego i skutecznego pozyskiwania środków na realizację celów statutowych, poprzez np. podwyższenie wysokości składki członkowskiej, zwiększenie liczby członków lub wykorzystanie nowych sposobów pozyskiwania majątku, np. podjęcie działalności gospodarczej. Wobec powyższego Sąd stwierdził, że wnioskodawca nie wykazał obiektywnych okoliczności wskazujących, że zdobycie środków pieniężnych na opłacenie kosztów sądowych i ustanowienie adwokata jest rzeczywiście niemożliwe. Stowarzyszenie zaniechało bowiem pozyskiwania środków na realizację celów statutowych. Brak odpowiednich działań przy wskazanych licznych możliwościach pozyskiwania środków finansowych na realizację celów oraz faktyczne ograniczenie pozyskiwania tych środków do pobierania składek od swoich członków w symbolicznej wysokości nie może stanowić podstawy do przyznania skarżącemu Stowarzyszeniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie zwolnienia od kosztów sadowych i ustanowienie adwokata. Założeniem instytucji prawa pomocy jest bowiem przyznanie pomocy finansowej ze strony Państwa podmiotom, które, z powodów od siebie niezależnych nie mogą zgromadzić środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego, a nie podmiotom które nie wykazują aktywności w pozyskiwaniu tych środków. Przerzucenie ciężaru funkcjonowania stowarzyszeń na Państwo przez uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych, rodzi ten skutek, że faktycznie działalność tego stowarzyszenia zostaje finansowana ze środków publicznych, co przeczy zasadzie, iż stowarzyszenia prowadzą działalność na bazie własnego majątku (por. postanowienia NSA: z dnia 2 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 114/12, z dnia 3 stycznia 2013 r., sygn. akt I OZ 951/12, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych dostępna pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl). Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd uznał, że nie było podstaw faktycznych i prawnych do przyznania Stowarzyszeniu prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie, wobec czego zaskarżone sprzeciwem postanowienie referendarza sądowego utrzymano w mocy. Mając to na uwadze, na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 w zw. z art. 260 p.p.s.a orzeczono jak w sentencji postanowienia.