II SA/Bk 224/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko (spr.), Sędziowie sędzia WSA Elżbieta Lemańska, sędzia WSA Małgorzata Roleder, , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 18 czerwca 2026 r. sprawy ze skargi D. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 13 marca 2026 r. nr 406.58/E-4/22/2026 w przedmiocie zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego oddala skargę

Skarga została wywiedziona na tle następujących zdarzeń. Dnia 2 grudnia 2025r. D. Ł. wystąpił do Ośrodka Pomocy Społecznej w Goniądzu z wnioskiem o przyznanie zasiłku celowego na pokrycie faktur zakupu sprzętu rehabilitacyjnego – roweru, siłowni oraz opłaty za działkę. We wniosku wskazał, że posiada dochód w postaci wynagrodzenia za pozostawanie kuratorem matki, lecz dochód ten pokrywa potrzeby matki a na jego potrzeby pozostaje zaledwie 400 złotych. Podał, że wydatki, o których sfinansowanie wniósł, wyniosły 1370 złotych, co wykaże fakturami podczas wywiadu. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w Goniądzu działający z upoważnienia Burmistrza Goniądza po rozpoznaniu wniosku decyzją z 30 stycznia 2026r. (Nr 5012.221.2025) odmówił przyznania D. Ł. zasiłku celowego na podstawie art. 39 ust.1 i ust.2 ustawy o pomocy społecznej z uwagi na niespełnienie kryterium dochodowego (w punkcie 1 – szym sentencji decyzji) oraz odmówił przyznania specjalnego zasiłku celowego na podstawie art. 41 pkt 1 i pkt 2 ustawy o pomocy społecznej z uwagi na niewykazanie szczególnie uzasadnionej potrzeby (w punkcie 2 – gim sentencji decyzji). D. Ł. wniósł odwołanie od powyższej decyzji, w którym zakwestionował uznanie, że nie wystąpił szczególnie uzasadniony przypadek do przyznania zasiłku specjalnego celowego. Podniósł, że jego rodzina od 12 lat żyje na granicy minimum egzystencji, nie może sobie na nic pozwolić. Zakupione sprzęty są konieczne do rehabilitacji. Podkreślił, że mimo, iż jest w wieku produkcyjnym, to z uwagi na choroby nie jest w stanie podjąć zatrudnienia. Uzyskiwany dochód wystarcza na utrzymanie zaledwie przez 13 dni. Zaakcentował, że chciałby żyć minimalnie godnie, jak inni. Zarzucił brak zbadania przez organ potrzeby posiadania sprzętu rehabilitacyjnego poprzez zasięgnięcie informacji od rehabilitanta i brak zbadania na co przeznaczany jest dochód poprzez brak zażądania wykazu wydatków. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białymstoku po rozpoznaniu odwołania decyzją z 13 marca 2026r. (Nr 406.58/E-4/22/2026) orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji odwoławczej Kolegium w pierwszej kolejności opisało sytuację skarżącego. Podało, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką zamieszkując w mieszkaniu zadłużonym i objętym wyrokiem eksmisyjnym z przydzieleniem lokalu socjalnego. Skarżący jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności, zarejestrowaną w PUP jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku i propozycji pracy. Matka L. C. jest emerytką. Z akt sprawy wynika, że łączna wysokość dochodu rodziny w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku wynosiła 1976,49 złotych, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie daje kwotę 988,25 złotych. Kryterium dochodowe dla rodziny skarżącego wynosi 1646 złotych (2x823 zł- zgodnie z art. 8 ust.1 ustawy o pomocy społecznej). Na dochód rodziny składa się zasiłek pielęgnacyjny (215,84 złote), wynagrodzenie kuratora (814,09 złotych) oraz emerytura matki (946,56 złotych) Kolegium stwierdziło, że nie ulega wątpliwości, że wysokość dochodu na osobę w rodzinie skarżącego nie kwalifikuje do przyznania bezzwrotnego zasiłku celowego na zasadach ogólnych albowiem jest dochodem przekraczającym ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do ubiegania się o świadczenia pieniężne z pomocy społecznej na zasadach ogólnych . Następnie Kolegium rozważyło możliwość przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku celowego niezależnego od kryterium dochodowego. Kolegium nawiązało do treści art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej oraz przytoczyło jego brzmienie. Podkreśliło, że taki specjalny zasiłek może być przyznany w "szczególnie uzasadnionych przypadkach", którego to pojęcia nie definiuje ustawa a zatem jego ocena pozostawiona została uznaniu organu wydającego decyzję. Kolegium wskazało na wykładnię pojęcia wynikającą z orzecznictwa sądów administracyjnych. Przenosząc teoretyczne rozważania na grunt sprawy Kolegium stwierdziło, że nie występuje w sprawie szczególnie uzasadniony przypadek. Poniesione bowiem przez skarżącego wydatki na zakup roweru, siłowni i opłacenie działki nie stanowią szczególnie uzasadnionej potrzeby. Niezaspokojenie bowiem tych potrzeb nie wiązałoby się z dotkliwymi skutkami. Kolegium podkreśliło przy tym, że skarżący pokrył już koszty zakupu roweru, opłacenia działki i zakupu siłowni. W trakcie wywiadu podał, że kupił sprzęt za gotówkę. Zatem skoro strona opłaciła wydatki we własnym zakresie, była w stanie zabezpieczyć je samodzielnie. Żądanie skierowane do organu w istocie dotyczy zwrotu poniesionych wydatków. Tymczasem specjalny zasiłek celowy ma co do zasady służyć zaspokojeniu potrzeby niezbędnej i przyszłej. Nie ma w ustawie o pomocy społecznej regulacji, z której wynikałby obowiązek organu zwrotu stronie kosztów poniesionych w celu zaspokojenia potrzeby bytowej. Skoro we własnym zakresie potrzeba została zaspokojona, powyższe oznacza, że osoba mogła to uczynić we własnym zakresie. Zaspokojona już potrzeba wykracza poza pojęcie "szczególnie uzasadnionego przypadku" przemawiającego za przyznaniem specjalnego zasiłku celowego. Kolegium nawiązało do pojęcia "uznania administracyjnego" wskazując, że obejmuje ono również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej. W ocenie Kolegium w sprawie nie wystąpił szczególnie uzasadniony przypadek udzielenia pomocy czyli nagle, nieprzewidziane zdarzenie losowe, na skutek którego skarżący wymagałby doraźnej pomocy. W skardze wniesionej do sądu administracyjnego na powyższą decyzję ostateczną D. Ł. zarzucił organowi obrazę dobrego imienia, nazwiska i zdrowia psychicznego. Zarzucił podjęcie decyzji bez zweryfikowania przez terapeutę potrzeby zakupu sprzętu Podkreślił, że od dawna poważnie choruje psychicznie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białymstoku w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje; Skarga podlegała oddaleniu. Na wstępie sąd informuje, że skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym z uwagi na wniosek organu zawarty w odpowiedzi na skargę o zastosowanie trybu uproszczonego, któremu to wnioskowi skarżący nie zaoponował (art. 119 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Przedmiot sporu w sprawie niniejszej stanowi wyłącznie stanowisko organów obu instancji w kwestii oceny spełnienia przez przypadek sprawy niniejszej, przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku" przemawiającego za przyznaniem skarżącemu specjalnego zasiłku celowego na pokrycie już sfinansowanych przez niego zakupów. W sprawie bowiem bezspornym jest, że wysokość dochodu na osobę w rodzinie skarżącego nie kwalifikuje do przyznania bezzwrotnego zasiłku celowego na zasadach ogólnych albowiem jest dochodem przekraczającym ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do ubiegania się o świadczenia pieniężne z pomocy społecznej na zasadach ogólnych. Z akt sprawy wynika bowiem, że łączna wysokość dochodu rodziny skarżącego w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku wynosiła 1976,49 złotych, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie daje kwotę 988,25 złotych. Tymczasem ustawowe kryterium dochodowe dla dwuosobowej rodziny skarżącego wynosi 1646 złotych (2x823 zł- zgodnie z art. 8 ust.1 ustawy o pomocy społecznej). Z uwagi na to, że skarżący przekroczył ustawowy próg dochodowy organy administracyjne, zasadnie zatem, rozpatrywały jego sytuację w aspekcie szczególnie uzasadnionego przypadku o którym mowa w art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Przepis ten określa przesłanki uzasadniające przyznanie prawa do zasiłku celowego specjalnego i stanowi, że zasiłek taki przysługuje osobom w szczególnie uzasadnionych przypadkach, których dochody przekraczają ustawowe kryterium dochodowe. Ustawa nie precyzuje przy tym co należy rozumieć przez "szczególnie uzasadniony przypadek" pozostawiając rozstrzygnięcie tej kwestii uznaniu organu wydającego decyzję, który każdorazowo powinien rozważyć wszystkie istotne okoliczności, w oparciu o wszechstronnie zebrany materiał dowodowy. W orzecznictwie przyjmuje się, że szczególne przypadki muszą być tak wyraziste i odbiegające od sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy przy spełnianiu kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1, że uzasadniają przyznanie tej szczególnej pomocy. Przepis art. 41 pkt 1 ustawy przesądza bowiem o zupełnie wyjątkowym charakterze specjalnego zasiłku celowego, dlatego o możliwości jego przyznania nie decyduje dochód strony, a sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. Nie można z tej formy pomocy społecznej wyprowadzać wniosku, iż przyznanie takiego zasiłku jest obowiązkiem organu – tak jak czyni się to w odniesieniu do osób spełniających kryterium dochodowe. Organ administracji winien ustalić sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową strony, w tym faktyczny dochód miesięczny, wydatki strony związane z jej utrzymaniem - z uwzględnieniem stanu zdrowia strony (członków jej rodziny) i kosztów ponoszonych na mieszkanie. Chodzi bowiem o to, by przedmiotowe świadczenie zostało przeznaczone na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych osób korzystających z pomocy, a nie na podnoszenie standardów ich codziennego funkcjonowania (vide wyrok WSA w Szczecinie z 04.11.2009 r., II SA/Sz 854/08, Lex nr 531607; wyrok NSA z 04.11.2008 r., I OSK 1910/07, Lex nr 569575; wyrok WSA w Olsztynie z 23.10.2008 r., II SA/Ol 06/08, Lex nr 497597). Świadczenie to ma charakter fakultatywny a to oznacza, że decyzje wydawane w tym przedmiocie mają charakter uznaniowy. W tym miejscu wskazać należy, że uznanie administracyjne nie pozwala organowi na dowolność w załatwieniu sprawy ale i nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela ( vide: wyrok NSA z dnia 26 września 2000r., sygn. akt I SA. 945/00, publ. LEX nr 79608). Przyznanie pomocy warunkowane jest bowiem z jednej strony, tym czy osoba ubiegająca się o zasiłek celowy specjalny spełnia kryterium szczególnie uzasadnione, z drugiej strony zależy od możliwości finansowych organu. Zdaniem sądu prawidłowa była ocena organów, że sytuacja skarżącego ustalona przez organy obydwu instancji nie posiada cech "szczególnie uzasadnionego przypadku", o których mowa wyżej, dających podstawę do przyznania specjalnego zasiłku celowego. Przede wszystkim wniosek nie dotyczył przyznania pomocy niezbędnej do zabezpieczenia podstawowej potrzeby życiowej (zaspokojenia głodu, zakupu niezbędnej odzieży, dostarczenia energii czy zapewnienia dachu nad głową) ale zaspokojenia ponadstandardowej potrzeby ( sfinansowania zakupu roweru i siłowni oraz opłacenia działki). Nadto wydatek na zakup sprzętu oraz opłata za działkę już zostały pokryte z dochodów skarżącego a przyznana pomoc miałaby zrekompensować ów wydatek. Skoro ocena sprawy dokonana przez organy obu instancji nie naruszyła granic uznania administracyjnego, sąd skargę oddalił (art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) Elżbieta Lemańska Elżbieta Trykoszko Małgorzata Roleder