II SA/Bk 177/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Lemańska (spr.), Sędziowie sędzia WSA Anna Bartłomiejczuk, sędzia WSA Marek Leszczyński, , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 maja 2026 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. S. na postanowienie Podlaskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Białymstoku z dnia 12 stycznia 2026 r. nr 1/P-II/E/2026 w przedmiocie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej w przedmiocie szczepień ochronnych oddala skargę.

Zaskarżonym postanowieniem z 12 stycznia 2026 r. nr 1/P-II/E/2026 Podlaski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Białymstoku utrzymał w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Wysokiem Mazowieckiem z 24 listopada 2025 r. nr 01/P-I/EP/2025 w przedmiocie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej w sprawie szczepień ochronnych. Rozstrzygnięcia zapadły w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy. W dniu 13 grudnia 2024 r. PPIS upomnieniem nr 1/EP/U/9022.4.2024 wezwał M.S. do poddania dziecka (A.S. urodzonego [...] 2022 r.) obowiązkowym szczepieniom ochronnym, tj. szczepieniom przeciwko gruźlicy, błonicy, tężcowi, krztuścowi (dawki szczepienia podstawowego), inwazyjnym zakażeniom Haemophilus influenzae typu b (dawki szczepienia podstawowego), inwazyjnym zakażeniom Streptococcus pneumoniae (dawki szczepienia podstawowego), ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu – poliomyelitis (dawki szczepienia podstawowego) oraz przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu B (dawki szczepienia podstawowego). W upomnieniu pouczono, że obowiązek szczepienia wynika z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz.U. z 2022 r., poz. 924 z późn. zm.; dalej: ustawa) oraz rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 2077 z późn. zm., dalej: rozporządzenie z 2023 r.). W związku z tym organ wezwał do zgłoszenia się do lekarza rodzinnego w celu wykonania brakujących szczepień. Nakazano powiadomić o rozpoczęciu i ustaleniu harmonogramu szczepień w terminie 7 dni od dnia wykonania pierwszego szczepienia. Obowiązek nakazano wykonać nie później niż w ciągu 30 dni od daty doręczenia upomnienia. W upomnieniu zawarto pouczenie o podjęciu czynności egzekucyjnych na podstawie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w przypadku niewykonania obowiązku. Upomnienie doręczono pod adresem wskazanym przez zobowiązaną 17 grudnia 2024 r. W związku z niewykonaniem przez stronę obowiązku, pomimo doręczenia upomnienia, PPIS – jako wierzyciel 7 marca 2025 r. wystawił tytuł wykonawczy nr 1/TW/EP/2025 i 11 marca 2025 r. złożył do PPWIS wniosek o wszczęcie postępowania egzekucyjnego, wskazując jako środek egzekucyjny grzywnę w celu przymuszenia. W tytule wykonawczym wskazał, że poddanie dziecka obowiązkowych szczepieniom wynika z ustawy. W piśmie z 27 października 2025 r. zobowiązana wniosła zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej prowadzonej na podstawie powyższego tytułu wykonawczego. Zarzuciła określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa przez pomięcie przez wierzyciela obowiązku wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia i wydania zaświadczenia o przeprowadzonym badaniu kwalifikacyjnym (art. 17 ust. 2 i 4 ustawy); brak wymagalności obowiązku (art. 33 § 2 pkt 6 lit. "a" ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2023 r., poz. 2505 ze zm.; dalej: u.p.e.a.), brak uprzedniego doręczenia upomnienia (art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a.). Do pisma zawierającego zarzut załączyła kserokopię adnotacji lekarza z wizyt lekarskich w dniach 28 grudnia 2023 r., 15 października 2024 r. Postanowieniem z 24 listopada 2025 r. PPIS oddalił zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej. PPWIS, po rozpatrzeniu zażalenia M.S., postanowieniem z 12 stycznia 2026 r. utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji oceniając, że zgłoszony zarzut nie zasługiwał na uwzględnienie. Odnosząc się do poszczególnych argumentów strony organ odwoławczy wskazał następująco: (-) w zakresie błędnego określenia obowiązku - przepisem prawnym wprost nakładającym obowiązek szczepień jest art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. "b" ustawy; jako podstawę prawną obowiązku wierzyciel w tytule wykonawczym wskazał ten przepis i zdaniem PPWIS jest to właściwa podstawa prawna, która wskazuje, że rodzice małoletniego A.S. są obowiązani poddać dziecko obowiązkowym szczepieniom ochronnym określonym przez Ministra Zdrowia na podstawie wykonania ustawy. Tak określony obowiązek nie wyklucza innych ustawowych obostrzeń dotyczących realizacji szczepień, takich jak np. przeprowadzenie badania kwalifikacyjnego, wydania zaświadczenia o przeprowadzonym badaniu, czy ułożenia indywidualnego kalendarza szczepień. Wierzyciel nie pominął obowiązku poddania przez stronę syna badaniu kwalifikacyjnemu, gdyż wykonanie badania kwalifikacyjnego jest elementem procedury szczepienia; (-) w zakresie argumentu o niedoręczeniu upomnienia PPWIS wskazał, że upomnienie wydano 13 grudnia 2024 r. i zostało ono doręczone 17 grudnia 2024 r., a przesyłkę odebrał dorosły domownik. Treść upomnienia ściśle koresponduje z treścią obowiązku wskazaną w tytule wykonawczym wystawionym 7 marca 2025 r. Strona szczegółowo została poinformowana o zaległym obowiązku, ale nie zgadza się z nim, czemu dawała wyraz w licznych pismach zawierających niepełne, wybiórcze przytaczanie stanowiska organu. Marginalnie organ wskazał, że z przedłożonej przez zobowiązaną dokumentacji medycznej wynika, iż w dniu 15 października 2024 r. miała miejsce wizyta lekarska dziecka i zakwalifikowano je do szczepień, na które matka dziecka nie wyraziła zgody. Wskazuje to, że zobowiązana jako rodzic uchyla się od wykonania obowiązku zaszczepienia syna; (-) w zakresie argumentu o braku wymagalności obowiązku – organ odwoławczy wyjaśnił, że wymagalność spornego obowiązku wynika wprost z ustawy i przepisów wykonawczych wydanych na jej podstawie; w obowiązującym stanie prawnym obowiązek stał się wymagalny z momentem pierwszego dnia opóźnienia względem końcowego terminu wykonania danego szczepienia, który został określony w załączniku nr 1 do rozporządzenia z 2023 r.; w dniu wystosowania upomnienia dziecko miało ukończony 2. rok życia i zgodnie z obowiązującym wówczas stanem prawnym winno być poddane dawkom podstawowym wszystkich obowiązkowych szczepień ochronnych; do dnia wystawienia upomnienia strona nie przedstawiła lekarzowi sprawującemu profilaktyczną opiekę nad chłopcem zaświadczenia lekarskiego stwierdzającego przeciwwskazania do szczepień; wierzyciel szczegółowo przeanalizował również stan faktyczny sprawy odnosząc się do dołączonych dowodów oraz wyjaśnił, że z załączonych kserokopii dokumentów wynika, że 15 października 2024 r. dziecko zakwalifikowano do szczepień, na które matka nie wyraziła zgody; natomiast znamienny jest zapis z 28 grudnia 2023 r., z którego wynika, iż matka wyraziła zgodę na szczepienie, jednakże po nieotrzymaniu od lekarza pisemnego oświadczenia i gwarancji wykluczenia nadwrażliwości na składniki szczepionki nie była skłonna wykonać szczepienia twierdząc, że dziecko nie zostało wystarczająco zbadane; organ odwoławczy wskazał, że żaden przepis prawa nie zawiera wiążącego katalogu badań pomocniczych jakie należy wykonać podczas lekarskiego badania kwalifikacyjnego pacjenta przed szczepieniem, nie ma więc podstaw do wnioskowania, że obowiązkowe etapy kwalifikacji do szczepień zostały zaniechane. Następstwem unikania przez stronę szczepienia było wykazanie chłopca w "raporcie o przypadkach niewykonania obowiązkowych szczepień ochronnych", w związku z tym PPIS podjął kroki do wyegzekwowania obowiązku w drodze egzekucji administracyjnej; organ odwoławczy podkreślił, że dziecko zostało poddane procedurze kwalifikacji z wynikiem pozytywnym (zakwalifikowany do szczepień). Dalej PPWIS wyjaśnił, że indywidualny plan szczepień jest wymagany przy zaległych szczepieniach, jednak jednocześnie podkreślił brak zainteresowania rodziców małoletniego uzupełnieniem zaległych szczepień, zatem rozważania o indywidualnym kalendarzu szczepień są bezprzedmiotowe. Końcowo organ wskazał, że poddanie dziecka szczepieniom leży zarówno w interesie dziecka jak i państwa (zgodnie z art. 68 ust. 4 Konstytucji RP władze państwowe są zobowiązane do zwalczania chorób epidemicznych). Skargę na postanowienie PPWIS z 12 stycznia 2026 r. złożyła do sądu administracyjnego M.S.. Zarzuciła: 1) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa przez wezwanie zobowiązanej do wykonania nieistniejących szczepień w rozporządzeniu z 2023 r., 2) naruszenie art. 15 w zw. z art. 33 § 2 u.p.e.a. przez brak uprzedniego doręczenia upomnienia, brak tożsamości obowiązku określonego w upomnieniu i tytule wykonawczym, 3) błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, tj. uznanie, że skarżący nie wykonał obowiązku, co nie znajduje potwierdzenia w zebranym w sprawie materiale dowodowym, 4) naruszenie art. 7a, art. 77 i art. 81a k.p.a. przez rozstrzygnięcie wątpliwości interpretacyjnych na niekorzyść skarżącego jak również wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy oraz brak wszechstronnego rozważenia całości materiału dowodowego, 5) naruszenie art. 144 w zw. z art. 107 § 3 w zw. z art. 7 k.p.a. przez ograniczenie rozpoznania sprawy do treści postanowienia wierzyciela i brak merytorycznego odniesienia się przez organ odwoławczy do zarzutów skarżącego, 6) naruszenie art. 80 k.p.a. przez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów i dokonanie tej oceny w sposób dowolny, skutkujący uznaniem, że skarżąca uchyla się od wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych, co nie znajduje potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym, w szczególności brak jest oświadczenia o odmowie szczepień. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem zaskarżenia w sprawie niniejszej jest postanowienie PPWIS z 12 stycznia 2026 r. utrzymujące w mocy postanowienie PPIS z 24 listopada 2025 r. oddalające zarzut skarżącej w sprawie prowadzonej przeciwko niej egzekucji administracyjnej obowiązku o charakterze niepieniężnym polegającym na poddaniu małoletniego dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Zgodnie z treścią art. 33 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Z kolei w myśl art. 33 § 2 u.p.e.a. podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest: (1) nieistnienie obowiązku; (2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z: (a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4, (b) dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1, (c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu; (3) błąd co do zobowiązanego; (4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane; (5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części; (6) brak wymagalności obowiązku w przypadku: (a) odroczenia terminu wykonania obowiązku, (b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej, (c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b. W orzecznictwie podkreśla się, że zarzut jest środkiem prawnym o jednolitym charakterze. Postępowanie dotyczące zarzutu egzekucyjnego nie dotyczy sprawy administracyjnej, lecz jest toczącym się w ramach sprawy egzekucyjnej postępowaniem, w którym bada się ten szczególny środek zaskarżenia zobowiązanego, kwestionujący dopuszczalność wszczęcia lub dalszego prowadzenia egzekucji administracyjnej albo dopuszczalność lub zasadność zastosowania określonego środka egzekucyjnego. Postępowanie to ma zatem charakter wpadkowy i szczególny w stosunku do toczącego się postępowania egzekucyjnego. Ustalenia faktyczne mogą zatem dotyczyć jedynie podstaw zgłoszonych zarzutów a nie kwestii związanych z oceną prawną zasadności lub prawidłowości obowiązku określonego w tytule wykonawczym, co wprost wynika z art. 29 § 1 u.p.e.a. (vide: wyrok NSA z 29 marca 2022 r., III FSK 546/21 oraz wyroki WSA z 11 lipca 2025 r., III SA/Po 206/25; z 22 października 2022 r., III SA/Łd 484/22, pub. CBOSA). Zgodnie zaś z art. 34 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny niezwłocznie przekazuje wierzycielowi zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej. Wierzyciel wydaje postanowienie w sprawie zarzutu, w którym oddala zarzut, uznaje zarzut w całości lub w części, albo stwierdza niedopuszczalność zarzutu (art. 34 § 2 u.p.e.a.). W przedmiotowej sprawie skarżąca zgłosiła zarzut obejmujący trzy okoliczności jako podstawy zarzutu: brak wymagalności obowiązku (art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a.), określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa (art. 33 § 2 pkt 2 u.p.e.a.) i brak uprzedniego doręczenia zobowiązanej upomnienia (art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a.) - przewidziane w ww. katalogu z art. 33 u.p.e.a. Odnośnie podstawy zarzutu polegającej na braku uprzedniego doręczenia zobowiązanej upomnienia wyjaśnić należy, że przed wystawieniem tytułu wykonawczego wierzyciel wystosował do skarżącej upomnienie z 13 grudnia 2024 r., które doręczono skarżącej 17 grudnia 2024 r. (przesyłkę odebrał dorosły domownik J.S.). Prawidłowo również istnieje tożsamość między upomnieniem a tytułem wykonawczym. Upomnienie odnosiło się do wszystkich obowiązków, które wskazano w tytule wykonawczym. Co do podstawy zarzutu polegającej na określeniu obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa bez naruszenia prawa wskazały organy, że obowiązek został określony zgodnie z wymogami wynikającymi z przepisów prawa. Adekwatnie do egzekwowanego obowiązku jako podstawę prawną podano art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. "b" ustawy, z którego przede wszystkim obowiązek szczepień wynika, natomiast szczegółowe kwestie dotyczące sposobu wykonania tego obowiązku czy też z nim związane wynikają z dalszych przepisów ustawy, które jednak nie musiały być już wprost wskazane. W przedmiocie braku wymagalności obowiązku wskazać należy, że przez wymagalność zasadniczo rozumie się taką cechę obowiązku administracyjnego, która zezwala wierzycielowi domagać się od zobowiązanego wykonania obowiązku i w razie odmowy wystąpić do organu egzekucyjnego o zastosowanie przymusu egzekucyjnego. Stwierdzenie, że obowiązek nie jest wymagalny oznacza, że obowiązek istnieje, ale jego egzekucja będzie dopuszczalna w przyszłości - nie może on być egzekwowany w danym momencie ze względu np. na wstrzymanie wykonania, odroczenie terminu wykonania lub rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej. W przedmiotowej sprawie postępowanie egzekucyjne w stosunku do skarżącej zostało wszczęte na podstawie tytułu wykonawczego nr 1/TW/EP/2025 wystawionego 7 marca 2025 r. przez wierzyciela – Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Wysokiem Mazowieckiem. Tytuł wykonawczy został wystawiony w oparciu o art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. "b" ustawy oraz przepisy rozporządzenia z 2023 r. Przed wystawieniem tytułu wierzyciel wystosował do skarżącej upomnienie z 13 grudnia 2023 r., które jak już wyjaśniono, zostało doręczone. Wbrew przekonaniu skarżącej obowiązek poddania dziecka szczepieniom opisanym w tytule wykonawczym wynika wprost z przepisów prawa, a okoliczności przedmiotowej sprawy świadczą po pierwsze, że stronie doręczono upomnienie wskazujące, że uchylenie się od obowiązku spowoduje wszczęcie egzekucji oraz, że strona nie zgłosiła się z dzieckiem na szczepienia. Skarżąca nie przedłożyła też zaświadczenia odraczającego szczepienia ani wierzycielowi, ani organowi egzekucyjnemu. Sąd podkreśla przy tym, że treść wskazanego w tytule wykonawczym obowiązku podlegającego egzekucji jest jasna i zrozumiała – zobowiązanie dotyczyło poddania dziecka skarżącej (ur. 11 listopada 2022 r.), a więc mającego w chwili wystawienia tytułu wykonawczego ukończony 2. rok życia, obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciwko: gruźlicy, błonicy, tężcowi, krztuścowi (dawki szczepienia podstawowego), inwazyjnym zakażeniom Haemophilus influenzae typu b (dawki szczepienia podstawowego), inwazyjnym zakażeniom Streptococcus pneumoniae (dawki szczepienia podstawowego), ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu – poliomyelitis (dawki szczepienia podstawowego) oraz przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu B (dawki szczepienia podstawowego). Sąd podziela stanowisko organów, że sporny obowiązek znajduje oparcie w przepisach prawa i był wykonalny. Wskazać należy, że zgodnie przepisem art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. "b" ustawy, stanowiącym podstawę prawną egzekwowanego względem skarżącej obowiązku, osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym, co należy rozumieć zgodnie z art. 2 pkt 26 ustawy, jako podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie. Przy tym, w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (art. 5 ust. 2 ustawy). W myśl zaś art. 17 ust. 1 tej ustawy osoby określone na podstawie ust. 10 pkt 2 są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi". Stosownie do art. 17 ust. 10 ustawy, minister właściwy do spraw zdrowia określa, w drodze rozporządzenia, m.in. wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych (ust. 10 pkt 1) oraz osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby (ust. 10 pkt 2) - uwzględniając dane epidemiologiczne dotyczące zachorowań, aktualną wiedzę medyczną oraz zalecenia Światowej Organizacji Zdrowia. Z powyższych przepisów wynika, że obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym jest obowiązkiem wynikającym z ustawy i jest on bezpośrednio wykonalny, a uchybienie temu obowiązkowi powoduje konieczność jego wyegzekwowania. W aktualnie obowiązującym stanie prawnym obowiązek poddania dziecka określonym szczepieniom ochronnym, wynikający z powołanej wyżej regulacji ustawowej (art. 5 ust. 1 i art. 17 ust. 1 ustawy) - skonkretyzowany został w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, wydanym na podstawie art. 17 ust. 10 ustawy, które weszło w życie 1 października 2023 r. Powołane rozporządzenie z 2023 r. określa wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych ze wskazaniem kto i w jakich sytuacjach podlega szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie, w tym jeżeli chodzi o dzieci, w jakim okresie ich życia. Rozporządzenie określa ramy wiekowe, w których dane szczepienie jest wymagalne. W § 2 rozporządzenia wymieniono, że obowiązkiem szczepień ochronnych są objęte następujące choroby zakaźne: 1) błonica; 2) gruźlica; 3) inwazyjne zakażenia Haemophilus influenzae typu b; 4) inwazyjne zakażenia Streptococcus pneumoniae; 5) krztusiec; 6) nagminne zapalenie przyusznic (świnka); 7) odra; 8) ospa wietrzna; 9) ostre nagminne porażenie dziecięce (poliomyelitis); 10) różyczka; 11) tężec; 12) wirusowe zapalenie wątroby typu B; 13) wścieklizna; 14) zakażenia powodowane przez rotawirusy. W § 3 ust. 1 rozporządzenia wymienione zostały grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym ze względu na wiek. I tak następujące grupy osób są obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym ze względu na wiek: (1) dzieci i młodzież od dnia urodzenia do ukończenia 15. roku życia – szczepieniom przeciw gruźlicy, (2) dzieci i młodzież od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 19. roku życia – szczepieniom przeciw: a) błonicy, b) krztuścowi, c) tężcowi, (3) dzieci od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 5. roku życia – szczepieniom przeciw: a) inwazyjnym zakażeniom Haemophilus influenzae typu b, b) inwazyjnym zakażeniom Streptococcus pneumoniae, (4) dzieci i młodzież od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 19. roku życia – szczepieniom przeciw ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis), (5) dzieci i młodzież od ukończenia 12. miesiąca życia do ukończenia 19. roku życia – szczepieniom przeciw: a) odrze, b) nagminnemu zapaleniu przyusznic (śwince), c) różyczce, (6) dzieci od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 32. tygodnia życia – szczepieniom przeciw zakażeniom powodowanym przez rotawirusy; (7) dzieci i młodzież od dnia urodzenia do ukończenia 19. roku życia – szczepieniom przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B. Jak wynika z powołanych regulacji od 1 października 2023 r. wiek dziecka, w jakim należy poddać je obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu przeciwko konkretnej chorobie zakaźnej, określa rozporządzenie Ministra Zdrowia, zaś termin wykonania konkretnych szczepień określa załącznik nr 1 do tego rozporządzenia. Jakkolwiek na gruncie obecnego stanu prawnego, GIS nadal wydaje Program Szczepień Ochronnych na dany rok na podstawie art. 17 ust. 11 ustawy, to jednak nie określa w nim już terminu poddania dziecka określonemu szczepieniu i liczby dawek danego szczepienia, zaś regulacja ta została przeniesiona do rozporządzenia z 2023 r. W konsekwencji, w świetle przywołanych przepisów powszechnie obowiązującego prawa, nie budzi wątpliwości istnienie i wymagalność obowiązku poddania syna skarżącej, ur. 11 listopada 2022 r., wymienionym w tytule wykonawczym szczepieniom ochronnym, zarówno w dacie wystawienia upomnienia, a następnie tytułu wykonawczego, jak i w dacie rozstrzygania w przedmiocie zarzutu skarżącego przez organy obu instancji. W stanie faktycznym bezsporne jest natomiast, że dziecko skarżącego nie zostało zaszczepione, mimo że upłynęły już terminy podania poszczególnych dawek szczepionek określone w załączniku nr 1 do rozporządzenia. W oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy i obowiązujące przepisy, organy miały zatem podstawy do przyjęcia, że strona uchyla się od poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Powyższe potwierdzają dokumenty lekarskie znajdujące się w aktach sprawy (treść notatek lekarza z 28 grudnia 2023 r. i z 15 października 2024 r. została szczegółowo omówiona w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia). W konsekwencji zgodzić się należy z organami, że wymienione w tytule wykonawczym szczepienia biorąc pod uwagę wiek dziecka skarżącej były w sprawie wymagalne. Bezspornym jest, że obowiązek poddania się szczepieniu stanowi ograniczenie praw i wolności obywatelskich. W ocenie sądu jest to jednak ograniczenie prawnie uzasadnione. Celem, którym kierował się ustawodawca wprowadzając szczepienia obowiązkowe, jest zapobieganie oraz zwalczanie zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Szczepienia ochronne polegają na podaniu szczepionki przeciw chorobie zakaźnej, w celu sztucznego uodpornienia przeciwko danej chorobie. Wskazać również należy, że ustawodawca przewidział odpowiedni mechanizm poprzedzający wykonanie szczepienia, tj. badanie kwalifikacyjne, którego celem jest stwierdzenie, czy w danym indywidualnym przypadku nie istnieją przeciwwskazania do wykonania szczepienia. Zgodnie z art. 17 ust. 2 ustawy, wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (ust. 4). Zgodnie zaś z art. 17 ust. 5 ustawy, w przypadku gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej. Tylko zatem w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego następuje określenie, czy w związku ze stanem zdrowia osoby objętej obowiązkiem szczepienia nie występują przeszkody, które wykluczają wykonanie szczepienia. Wykonanie szczepienia może zostać odroczone tylko przez lekarza, do czasu ustania przeciwwskazań zdrowotnych. W przypadkach przeciwwskazań budzących wątpliwości, lekarz podstawowej opieki zdrowotnej kwalifikuje dzieci do konsultacji specjalistycznej. Lekarz przeprowadzający konsultację specjalistyczną dla osoby, w przypadku której lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, odnotowuje w dokumentacji medycznej wynik konsultacji specjalistycznej, z uwzględnieniem okresu przeciwwskazania do wykonania szczepienia, rodzaju szczepionek przeciwwskazanych do stosowania lub indywidualnego programu szczepień ze wskazaniem rodzajów stosowanych szczepionek oraz terminu kolejnej konsultacji specjalistycznej (§ 11 rozporządzenia z 27 września 2023 r.). W rozpoznawanej sprawie lekarz nie stwierdził przeciwwskazań do wykonania szczepienia (z przedstawionych kserokopii dokumentacji medycznej wręcz wynika zakwalifikowanie dziecka do szczepienia, jednak niewykonanie ich przez rodziców). Dlatego też obowiązek szczepienny nie podlegał odroczeniu i jest wymagalny. Inaczej rzecz ujmując brak jest wykazania przeciwwskazań do szczepienia w trakcie badania kwalifikacyjnego. W związku z powyższym, zdaniem sądu, prawidłowo organy sanitarne przyjęły, że wskazany obowiązek istniał i był wymagalny w dacie wszczęcia postępowania egzekucyjnego. A.S. urodzony [...] 2022 r. w chwili wystawienia tytułu wykonawczego, tj. 7 marca 2025 r. miał ukończony 2. rok życia, zatem wierzyciel mógł domagać się wykonania tego obowiązku, gdyż szczepienia nie zostały wykonane w terminie określonym w obowiązującym schemacie. Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi należy zauważyć, że nie doszło do naruszenia art. 7a, art. 77 i art. 81a k.p.a., skoro nie istniały żadne wątpliwości prawne czy faktyczne w sprawie. Obowiązek szczepień wynika wprost z przepisów prawa i jest wymagalny, w związku z czym podlega przymusowemu wykonaniu w drodze egzekucji. Nie jest też wątpliwe, że skarżąca uchyla się od wykonania tego obowiązku. Nie ma przy tym wątpliwości, że w ramach postępowania egzekucyjnego trudno mówić o "wszechstronnym rozważeniu całości materiału dowodowego" czy "swobodnej ocenie dowodów". Można jednak stwierdzić, że z pewnością z zebranych w sprawie dokumentów jasno wynika, że egzekwowany obowiązek szczepień pozostaje niewykonany, a zatem istnieje konieczność dalszego prowadzenia egzekucji wobec skarżącego. Nie ma przy tym potrzeby, by skarżąca oświadczała, że odmawia szczepień swojego syna, gdyż z akt sprawy jasno wynika, że nie chce ona wykonać obowiązku dobrowolnie. Końcowo w przedmiocie zarzutów wypada wskazać, że zaskarżone postanowienie jest zgodne z przepisami, w szczególności organ odwoławczy dokonał samodzielnej i pełnej oceny sprawy, co wyraził w uzasadnieniu wydanego postanowienia. Nie ma wątpliwości, że zarzuty zostały poddane analizie organu, a sam fakt, że podzielono wskazania organu pierwszej instancji nie świadczą o braku własnej oceny organu odwoławczego. Wyjaśniająco należy wskazać, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 9 maja 2023 r., SK 81/19 orzekł w pkt I, że art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji RP. Trybunał Konstytucyjny w powołanym wyroku nie zakwestionował samego obowiązku poddawania się szczepieniom ochronnym (pkt 5 uzasadnienia prawnego wyroku). Wprawdzie Trybunał wskazał, że komunikat GIS nie może stanowić podstawy do rekonstrukcji zakresu nakazów wynikających z obowiązku szczepień ochronnych nałożonego na jednostkę na mocy ustawy oraz zaznaczył, że niedopuszczalna jest sytuacja, gdy treść obowiązku jest współkształtowana komunikatem GIS, niebędącym aktem prawa powszechnie obowiązującego, to zauważył jednak, że materia dotycząca obowiązkowych szczepień ochronnych może ulegać potrzebie częstych zmian, co zależy od wielu czynników, w tym aktualnej wiedzy medycznej. Z tego względu Trybunał zasugerował w pierwszej kolejności dostosowanie stanu prawnego poprzez zmianę rozporządzenia. Jednocześnie w pkt II wyroku Trybunał Konstytucyjny orzekł, że przepisy wymienione w części I, w zakresie tam wskazanym, tracą moc obowiązującą po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Zawarcie klauzuli odraczającej utratę mocy obowiązującej przepisu, w świetle art. 190 ust. 3 Konstytucji RP ma charakter wyjątkowy, ponieważ zasadą pozostaje wejście w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dniem jego ogłoszenia. Trybunał zdecydował się na określenie w wyroku innego terminu utraty mocy obowiązującej przepisów we wskazanym zakresie, w celu zapewnienia ciągłości realizacji obowiązku szczepień ochronnych. W związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego wydane zostało rozporządzenie Ministra Zdrowia z 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych. Jak wskazano już wyżej, w okolicznościach niniejszej sprawy w dacie wystawienia tytułu wykonawczego, wniesienia zarzutów oraz wydania postanowień organu I, jak i II instancji, to powszechnie obowiązujące przepisy prawa, a mianowicie przepisy ustawy i przepisy rozporządzenia, którego załącznik nr 1 określa schemat obowiązkowych szczepień ochronnych, wskazują na istnienie obowiązku poddania syna skarżącego szczepieniom wymienionym w tytule wykonawczym. Rozporządzenie zostało wydane na podstawie upoważnienia ustawowego i wprowadzone do systemu prawnego RP już po wydaniu omawianego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 9 maja 2023 r. (SK 81/19), stanowiąc formę dostosowania ustawodawstwa krajowego do wytycznych wynikających z tego wyroku. Nie ma więc podstaw do kwestionowania jego legalności. Dodatkowo wskazać należy, że sąd, badając zgodność z prawem zaskarżonego postanowienia, dokonał również oceny, czy rozporządzenie z 2023 r. zostało wydane w zgodzie z delegacją ustawową określoną w przepisie art. 17 ust. 10 ustawy. W tym celu sąd zapoznał się z powszechnie dostępną dokumentacją urzędową opublikowaną na stronie internetowej Rządowego Centrum Legislacji http://legislacja.rcl.gov.pl/projekt/12376156/katalog/1300116#13001616). Z dokumentów procesu legislacyjnego wynika, że projekt rozporządzenia został poddany konsultacjom i zaopiniowaniu przez: Naczelną Izbę Lekarską, Naczelną Izbę Pielęgniarek i Położnych, Naczelną Radę Aptekarską, Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego, Polskie Towarzystwo Pediatryczne, Polskie Towarzystwo Wakcynologii oraz Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych. Nadto w ramach konsultacji publicznych uwagi do projektu zgłosili: pełnomocnik Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Wiedzy o Szczepieniach "Stop NOP" z s. w Poznaniu, Fundacja Wolne Społeczeństwo oraz United For Freedom. W świetle powyższego sąd przyjął, że uchwalając przedmiotowe rozporządzenie Minister Zdrowia uwzględnił treść wyroku TK z 9 maja 2023 r., SK 81/19. Sąd nie znalazł także podstaw, by przyjąć, że stanowiska wskazanych wyżej podmiotów publicznych nie opierały się na danych epidemiologicznych dotyczących zachorowań oraz aktualnej wiedzy medycznej popartych zaleceniami WHO. Wskazać należy również, że w wyroku Wielkiej Izby Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 8 kwietnia 2021 r. (sprawa nr 47621/13 - Vavřička i inni), zapadłego na tle stosowania przepisów czeskich dotyczących szczepień ochronnych Trybunał wskazał, że obowiązek szczepienia stanowi ingerencję w integralność fizyczną osoby i jako przymusowa interwencja medyczna wchodzi w zakres gwarancji prawa do poszanowania życia prywatnego i art. 8 Konwencji. Zdaniem Trybunału, ustawowy nakaz szczepień i wynikające stąd sankcje administracyjne realizują ważne cele społeczne, to jest ochronę zdrowia publicznego i ochronę praw innych osób: szczepienia chronią zarówno osoby zaszczepione, jak i osoby, które z powodów medycznych nie mogą się zaszczepić, a tym samym polegają na tzw. "stadnej" odporności całego społeczeństwa. Ustawowy obowiązek szczepień stanowczo poparły w pozwanym państwie wszelkie autorytety medyczne, a obowiązkowe szczepienia mogą zostać uznane za prawidłową reakcję organów państwowych wobec pilnej potrzeby ochrony zdrowia publicznego i indywidualnych osób przed ciężkimi chorobami. Nadto, wszystkie zaskarżone w niniejszej sprawie szczepienia dotyczyły małych dzieci - Trybunał podkreślił w tej mierze, że w przypadku dziecka nadrzędną przesłanką jest jego dobro, a zaszczepienie i ochrona przed groźnymi chorobami bezsprzecznie leżą w interesie dziecka. Celem polityki szczepień jest ochrona każdego dziecka - czy to zaszczepionego indywidualnie, czy w drodze odporności "stadnej" - przed poważnymi chorobami. Wreszcie, przedmiotem omawianej sprawy były szczepienia przeciwko chorobom, które to szczepienia są powszechnie uznawane przez środowisko medyczne za bezpieczne i skuteczne. Tym samym ingerencja w prawo do poszanowania prywatności skarżących nie mogła zostać uznana za naruszenie ze względu na ważne interesy społeczne, które realizowała (zob.: K. Warecka, Obowiązek szczepienia a Konwencja Praw Człowieka. Omówienie wyroku Wielkiej Izby ETPC z dnia 8 kwietnia 2021 r., 47621/13, System Informacji Prawnej LEX/el 2021). Ustawowy obowiązek szczepień ochronnych oznacza także niedopuszczalność korzystania z uprawnienia pacjenta do odmowy poddania się świadczeniu zdrowotnemu z powołaniem się na art. 16 ustawy z 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2024 r. poz. 581 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem pacjent ma prawo do wyrażenia zgody na udzielenie określonych świadczeń zdrowotnych lub odmowy takiej zgody, po uzyskaniu informacji w zakresie określonym w art. 9. Informacja, o której mowa w art. 9, dotyczy stanu zdrowia pacjenta. Pacjent lub jego przedstawiciel ustawowy mają prawo do uzyskania od osoby wykonującej zawód medyczny przystępnej informacji o stanie zdrowia pacjenta, rozpoznaniu, proponowanych oraz możliwych metodach diagnostycznych i leczniczych, dających się przewidzieć następstwach ich zastosowania albo zaniechania, wynikach leczenia oraz rokowaniu, w zakresie udzielanych przez tę osobę świadczeń zdrowotnych oraz zgodnie z posiadanymi przez nią uprawnieniami. W orzecznictwie zwraca się uwagę, że zgodnie z art. 15 ustawy o prawach pacjenta przepisy dotyczące zgody na udzielanie świadczeń zdrowotnych stosuje się, jeżeli przepisy odrębnych ustaw nie stanowią inaczej. Taką odrębną ustawą jest między innymi ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, która przewiduje obowiązek poddawania się szczepieniom ochronnym. Ustawa ta nie przewiduje prawa pacjenta do odmowy wyrażenia zgody na obowiązkowe szczepienie ochronne, wręcz odmiennie - statuuje ogólny obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym. Jedynie w sytuacji wskazań lekarskich, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 ustawy). Oznacza to, że ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi stanowi lex specialis w zakresie możliwości odmowy poddania się szczepieniu ochronnemu w stosunku do ustawy o prawach pacjenta (vide: wyroki NSA z: 17 kwietnia 2014 r., II OSK 338/13; 4 lutego 2015 r., II OSK 1509/13; 12 lipca 2017 r., II GSK 3542, pub. CBOSA). W niniejszej sprawie dodatkowo wskazać należy, że obowiązek szczepień ochronnych jest uregulowany w Polsce w przepisach prawa i ma ścisły związek z zapobieganiem szerzenia się chorób zakaźnych. Wynikający z przepisów obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu jest bezpośrednio wykonalny. Wykonanie tego obowiązku z mocy prawa zabezpieczone jest przymusem administracyjnym oraz odpowiedzialnością regulowaną przepisami kodeksu wykroczeń (vide: wyroki NSA z: 6 kwietnia 2011 r., II OSK 32/11; 19 marca 2024 r., II GSK 27/21, pub. CBOSA). Wskazać przy tym należy, że w ustawie o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, unormowano w art. 17a, 17e-17h przesłanki przyznania i wysokość świadczenia kompensacyjnego, wypłacanego z Funduszu Kompensacyjnego Szczepień Ochronnych, w związku z wystąpieniem działań niepożądanych po podaniu szczepionki albo szczepionek. Z kolei przepis art. 21 ust. 3 pkt 2 ustawy, przewiduje że właściwy państwowy inspektor sanitarny prowadzi rejestr zgłoszeń niepożądanych odczynów poszczepiennych (tak m.in. WSA w Gdańsku z 25 kwietnia 2025 r., III SA/Gd 14/25 oraz WSA w Lublinie w wyroku z 5 czerwca 2025 r., III SA/Lu 175/25, pub. CBOSA). Reasumując sąd stwierdził, że organy Inspekcji Sanitarnej prawidłowo rozpoznały zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym. Sąd nie stwierdził naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonego postanowienia. Z powyższych względów na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm., dalej: p.p.s.a.) sad oddalił skargę. Sprawę rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym z uwagi na treść art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Marek Leszczyński Elżbieta Lemańska Anna Bartłomiejczuk