II SA/Bk 171/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marek Leszczyński, Sędziowie sędzia WSA Marta Joanna Czubkowska (spr.), sędzia WSA Elżbieta Lemańska, Protokolant sekretarz sądowy Emilia Jarząbska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 19 maja 2026 r. sprawy ze skargi A. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Suwałkach z dnia 16 stycznia 2026 r. nr KO.602/4/26 w przedmiocie czasowego odebrania zwierząt oddala skargę.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Suwałkach decyzją z 16 stycznia 2026 r. nr KO.602/4/26 utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Krasnopol z 5 stycznia 2026 r. nr FŚ.6140.1.2025 o czasowym odebraniu A. A. zwierząt (bydła) w liczbie 13 sztuk oraz ich przekazaniu gospodarstwu wskazanemu w uchwale nr XXIIO/139/2025 Rady Gminy Krasnopol z 19 grudnia 2025 r., znajdującemu się pod adresem; [...]. Powyższe decyzje wydane zostały przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy. Przedmiotowe postępowanie prowadzone jest z urzędu w oparciu o zawiadomienie Powiatowego Lekarza Weterynarii w Sejnach z 18 marca 2025 r. o znęcaniu się na bydłem należącym do strony, przebywającym pod adresem [...], poprzez utrzymywanie tych zwierząt w niewłaściwych warunkach bytowania (art. 6 ust. 2 pkt 10 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt – t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1580 ze zm.; dalej powoływana jako u.o.z.) oraz utrzymywanie zwierząt bez odpowiedniego pokarmu lub wody przez okres wykraczający poza minimalne potrzeby właściwe dla gatunku (art. 6 ust. 2 pkt 19 u.o.z.). Z uzasadnienia tego zawiadomienia wynika, że w dniu 14 marca 2025 r. lekarz weterynarii otrzymał telefoniczną informację, że na łące należącej do skarżącego leży martwa krowa. Jej stan wskazywał na to, że padnięcie nastąpił około 2 miesiące wcześniej. Na miejscu, na podstawie numeru kolczyka ustalono, że jest to sztuka należąca do skarżącego. W przedmiotowym gospodarstwie znaleziono kolejną martwą sztukę była, należącą także do skarżącego. Jej stan wskazywał na to, że padnięcie nastąpiło kilka dni wcześniej. W trakcie kontroli okazało się, że w gospodarstwie przebywa 21 sztuk żywego bydła, w tym 3 nieoznakowane jako przynależne do siedziby stada skarżącego. Spośród 21 sztuk bydła 5 sztuk przebywało w budynkach gospodarczych, pozostałe znajdowały się na zewnątrz budynków, na podwórku (uwiązane i luzem). Nie wszystkie sztuki znajdujące się na zewnątrz budynków miały zapewniony dostęp do paszy, w większości były uwiązane i stały na oborniku, w błocie. Dostęp do zwierząt, zwłaszcza umieszczonych w budynkach, był bardzo utrudniony (wszechobecny nieporządek, zbędne przedmioty, głębokie błotne koleiny, mnóstwo obornika zasłaniającego wejście do zwierząt). W budynkach brak dostępu do bieżącej wody. W pobliżu zwierząt zarówno w budynkach, jak i na zewnątrz pomieszczeń, nie było pojemników z wodą. Powiatowy Lekarz Weterynarii w Sejnach stwierdził, że warunki ujawnione w trakcie kontroli wypełniają przesłanki znęcania się nad zwierzętami wskazane w art. 6 ust. 2 pkt 10 i art. 6 ust. 2 pkt 19 u.o.z. W ocenie lekarza dalsze utrzymywanie bydła w takich warunkach zagraża jego zdrowiu i życiu w związku z tym zasadne jest ich czasowe odebranie na podstawie art. 7 ust. 1 u.o.z. Z uwagi na powyższe organ pierwszej instancji w dniu 20 marca 2025 r. wszczął z urzędu postępowanie na podstawie art. 7 ust. 1 w zw. z art. 6 ust. 2 pkt 10 i 19 u.o.z. w sprawie czasowego odebrania bydła należącego do A. A. przebywającego w miejscowości [...], zwracając się jednocześnie do Powiatowego Lekarza Weterynarii w Sejnach i KPP w Sejnach o nadesłanie wszelkiej dokumentacji związanej z przedmiotowym postępowaniem. W odpowiedzi Lekarz Weterynarii przesłał "Listę zwierząt znakowanych indywidulanie" przebywających w gospodarstwie w dniu 14 marca 2025 r. i poinformował, że zwierzęta z poz. 19 i 20 tej listy były martwe. Z kolei KPP w Sejnach poinformowała, że prowadzi dochodzenie w sprawie mającego miejsce od bliżej nieustalonego czasu do 14 marca 2025 r. znęcania się nad zwierzętami w ilości 23 sztuk bydła polegającego na utrzymaniu zwierząt w niewłaściwych warunkach bytowania oraz utrzymaniu ich w stanie rażącego zaniedbania, tj. o czyn z art. 35 ust. 1a u.o.z. (kserokopie akt z tego postępowania zostały dołączone do akt niniejszego postępowania). Następnie po uzyskaniu informacji, że w sprawie karnej został sporządzony akt oskarżenia przesłany do SR w Sejnach organ pozyskał kserokopię akt sądowych, w tym treść wyroku z [...] października 2022 r. wydanego w sprawie [...] warunkowo umarzającego na okres próby wynoszący 3 lata postępowanie karne wobec A. A. oskarżonego o czyn z art. 35 ust. 1a u.o.z. (od bliżej nieustalonego czasu do dnia 14 lutego 2022 r. w miejscowości [...] oraz [...] znęcał się na zwierzętami w ilości 33 sztuk bydła) oraz treść opinii lekarsko - weterynaryjnej sporządzonej w dniu 16 czerwca 2025 r. przez biegłego sądowego z zakresu medycyny weterynaryjnej P. L. Następnie na dzień 8 maja 2025 r. organ wyznaczył termin oględzin i postanowił o dopuszczeniu dowodu z opinii biegłego - lek. wet. G. M. w celu ustalenia przesłanek do czasowego odebrania zwierząt. Oględziny z udziałem przedstawicieli gminy, skarżącego wraz z pełnomocnikiem i lekarzem weterynarii – G. M. ostatecznie zostały przeprowadzone w dniu 27 maja 2025 r. Z oględzin tych zostały sporządzone dwa protokoły, w tym odrębny protokół z oględzin stada bydła sporządzony przez lekarza weterynarii. Zastrzeżenia do tego protokołu wniósł pełnomocnik skarżącego (pismo z 24 lipca 2025 r.). Lekarz weterynarii odniósł się do tych zastrzeżeń w piśmie z 13 sierpnia 2025 r. W dniu 19 listopada 2025 r. organ dopuścił dowód z przesłuchania świadków: M. B., G. B. i E. M. na okoliczność warunków w jakich przybywało przedmiotowe bydło, sposobu jego utrzymania, zapewnienia opieki oraz bieżącego nadzoru. Na 8 stycznia 2026 r. zaplanowano dowód z przesłuchania świadka E. M., który nie doszedł do skutku, gdyż 2 stycznia 2026 r. do organu wpłynęło kolejne zgłoszenie dotyczące niewłaściwego utrzymywania zwierząt gospodarskich. W celu sprawdzenia zgłoszenia pracownicy gminy wraz z lekarzem weterynarii i funkcjonariuszami Policji udali się na miejsce zdarzenia. Ze sporządzonej notatki urzędowej wynika, że na terenie gospodarstwa skarżącego stwierdzono przebywanie 13 sztuk zwierząt. Trzy sztuki znajdowały się w budynkach gospodarczych (1 na uwięzi) bez dostępu do pożywienia i stałego dostępu do wody; 3 sztuki znajdywały się w pastuchu; 1 leżąca poza pastuchem - jak stwierdził lekarz weterynarii w bardzo złej kondycji zdrowotnej – wszystkie bez dostępu do schronienia, bez dostępu do pożywienia i stałego dostępu do wody, pozostałe sztuki w liczbie 6 również bez dostępu do schronienia przed złymi warunkami atmosferycznymi, a także bez stałego dostępu do wody, znajdywały się przy nich śladowe ilości pożywienia w postaci siana. Lekarz weterynarii wykonał badanie leżącej sztuki bydła i stwierdził potrzebę jej eutanazji, na co nie zgodził się jej właściciel. Do notatki dołączono wydruk 14 zdjęć wykonanych na miejscu interwencji. W dniu 3 stycznia 2026 r. w ramach kontynuacji interwencji z dnia poprzedniego na miejsce ponownie udali się pracownicy gminy oraz Powiatowy Lekarz Weterynarii, lekarz weterynarii i technik weterynarii w asyście policji. Lekarz weterynarii stwierdził u leżącej krowy złamanie kości miednicy. Podjęta została decyzja o konieczności przeprowadzenia eutanazji. Pracownik gminy odnotował, że warunki przetrzymywania bydła nie uległy zmianie. Mając na uwadze powyższe okoliczności organ pierwszej instancji decyzją z 5 stycznia 2026 r. rozstrzygnął o czasowym odebraniu skarżącemu zwierząt (bydła) w liczbie 13 sztuk oraz ich przekazaniu gospodarstwu zastępczemu. W jej uzasadnieniu organ stwierdził, że w sprawie zostały spełnione przesłanki znęcania się nad zwierzętami, tj.: utrzymywanie zwierząt w niewłaściwych warunkach bytowania (art. 6 ust 2 pkt 10 u.o.z.) oraz utrzymywanie zwierząt bez odpowiedniego pokarmu lub wody przez okres wykraczający poza minimalne potrzeby właściwe dla gatunku (art. 6 ust. 2 pkt 19 u.o.z.). W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący zarzucił naruszenie: 1) art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a., poprzez niewyjaśnienie w sposób wyczerpujący stanu faktycznego sprawy oraz dowolną, a nie swobodną ocenę materiału dowodowego, w ten sposób że organ pierwszej instancji przyjął ustalenia wyłącznie na podstawie jednorazowej interwencji, pomijając okoliczności wskazywane przez właściciela zwierząt oraz brak pełnej dokumentacji dotyczącej faktycznych warunków utrzymania całego stada; 2) art. 7 ust. 1 w zw. z art. 6 ust. 2 pkt 10 i 19 u.o.z., poprzez błędne przyjęcie, że w sprawie zachodziły przesłanki do czasowego odebrania wszystkich 13 sztuk bydła w sytuacji, gdy z uzasadnienia decyzji wynika, że część zwierząt znajdowała się w innych lokalizacjach, a organ nie wykazał, aby wobec każdej sztuki istniało realne i aktualne zagrożenia życia lub zdrowia; 3) art. 6 K.p.a., poprzez wydanie decyzji ingerującej w prawo własności strony w odniesieniu do bydła, które w dacie wydania decyzji stanowiło przedmiot zabezpieczenia procesowego w toczącym się postępowaniu karnym, tym samym organ administracyjny rozstrzygnął o losie przedmiotów objętych właściwością organów ścigania, co stanowi przekroczenie kompetencji oraz naruszenie zasady praworządności wyrażonej w art. 6 K.p.a.; 4) art. 7 oraz art. 77 § 1 K.p.a., poprzez całkowite pominięcie istotnych okoliczności faktycznych, jaką jest toczące się postępowanie karne dotyczące zdarzeń opisanych w decyzji oraz fakt, że bydło objęte decyzją zostało zabezpieczone jako potencjalny dowód rzeczowy, a tym samym zaniechanie ustalenia statusu prawnego zwierząt, co skutkowało wydaniem decyzji w oparciu o niepełny i wadliwie ustalony stan faktyczny; 5) art. 8 § 1 K.p.a., poprzez prowadzenie postępowania administracyjnego w sposób nieuwzględniający równoległego postępowania karnego oraz podejmowanie rozstrzygnięć względem tego samego przedmiotu, co narusza zasadę zaufania obywatela do organów administracji publicznej i prowadzi do powstania stanu niepewności prawnej po stronie skarżącego; 6) art. 7 K.p.a., poprzez podjęcie decyzji o odebraniu zwierząt, nie dokonując jakiegokolwiek wyważenia interesu społecznego z prawem własności strony, ani nie rozważając zastosowania środków mniej dolegliwych, takich jak wydanie zaleceń pokontrolnych, objęcie gospodarstwa nadzorem weterynaryjnym czy zapewnienie czasowego wsparcia, a tym samym działanie to miało charakter nadmiernie represyjny i nieuzasadniony okolicznościami sprawy; 7) art. 8 K.p.a., poprzez działanie organu w sposób nieproporcjonalny i represyjny, bez należytego uwzględnienia sytuacji życiowej i majątkowej strony oraz bez rzetelnego dialogu administracyjnego. Decyzją z 16 stycznia 2026 r. SKO utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W ocenie organu odwoławczego nie można skutecznie postawić zarzutu naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a., gdyż organ pierwszej instancji jeszcze na wstępnym etapie postępowania podjął szereg czynności procesowych mających na celu zweryfikowanie czy istotnie uchybienia miały miejsce, a jeżeli tak - to czy miały one charakter incydentalny. Kolegium stwierdziło, że Wójt dążył do oceny spełnienia przesłanki określonej w art. 7 ust. 1 u.o.z. Odnosząc się do zarzutu pominięcia okoliczności zabezpieczenia bydła objętego decyzją na potrzeby toczącego się postępowania karnego Kolegium stwierdziło, że nie ma żadnej relacji między procedurą karną i administracyjną. Czasowe odebranie zwierzęcia na podstawie art. 7 ust. 1 u.o.z. ma charakter przede wszystkich prewencyjny, a jego celem jest jak najszybsze usunięcie zagrożenia dla zdrowia lub życia zwierzęcia. Fakt, że zwierzę jest przedmiotem zabezpieczenia w postępowaniu karnym (jako dowód rzeczowy), nie wyłącza kompetencji organu administracji do rozstrzygnięcia o jego czasowym odebraniu, o ile spełnione są przesłanki ustawowe. Zabezpieczenie w postępowaniu karnym, co do zasady, służy celom procesowym (dowodowym), natomiast czasowe odebranie w trybie administracyjnym ma na celu ochronę dobra zwierzęcia jako istoty żyjącej, zdolnej do odczuwania cierpienia. Tym samym zwierzę może pozostawać jednocześnie przedmiotem zabezpieczenia w postępowaniu karnym i czasowego odebrania, przy czym przekazanie go przez organ administracji publicznej konkretnemu gospodarstwu rolnemu (w przypadku zwierząt gospodarskich) realizuje oba cele. Dodatkowo wskazano, że odebranie zwierzęcia nie zostało uzależnione od elementu winy występującej po stronie właściciela albo opiekuna, tylko nieprawidłowego obchodzenia się z nim. Wskazując na wyroki sądów administracyjnych Kolegium podniosło, że kwestia winy i przyczynienia się nie jest w ogóle na gruncie unormowań prawa administracyjnego brana pod uwagę (por. wyrok WSA w Poznaniu z 29 sierpnia 2018 r. IV SA/Po 332/18; WSA w Szczecinie z 1 czerwca 2004 r., SA/Sz 1197/02; wyrok WSA w Krakowie z 24 marca 2016 r., II SA/Kr 51/16). Reasumując tę część rozważań organ stwierdził, że postępowanie karne i postępowanie administracyjne to dwa odrębne, niezależne od siebie postępowania o autonomicznym charakterze, co wynika przede wszystkim z odmienności celów, którym z zasady służą. Postępowanie karne służy merytorycznemu rozstrzygnięciu o sprawstwie, winie oraz zasadności pociągnięcia do odpowiedzialności karnej, natomiast racja równoległego procedowania w sprawie w przedmiocie czasowego odebrania zwierząt jest inna. Kolegium przyznało przy tym, że postępowania te w pewnym zakresie zazębiają się - ustalenia dokonane w jednym z nich mogą być wykorzystane w drugim i odwrotnie, co miało miejsce w sprawie niniejszej. W hierarchii tych dwóch trybów to ostatecznie droga karna wysuwa się na plan pierwszy. Jak stanowi bowiem przepis art. 7 ust. 6 u.o.z., odebrane zwierzę podlega zwrotowi, jeżeli sąd nie orzeknie w trybie art. 35 ust. 3 przepadku zwierzęcia, a także jeżeli postępowanie karne w tej sprawie zostanie umorzone. Innymi słowy, to orzeczenie sądu karnego przesądza o losie czasowo odebranych zwierząt. Na gruncie niniejszej sprawy zarzucana przez skarżącego "kolizja" nie znajduje odzwierciedlenia w zgromadzonym materiale dowodowym, ponieważ sąd powszechny nie orzekał w przedmiocie umieszczenia bydła w innym gospodarstwie rolnym. Wprost przeciwnie: z protokołu oddania rzeczy na przechowanie oraz zatrzymania rzeczy (21 sztuk bydła) wynika, że zwierzęta zostały w gospodarstwie zlokalizowanym w [...]. Jeżeli zaś chodzi o "incydentalny" bądź "długotrwały i trwały charakter naruszeń" Kolegium wskazało, że w 2022 r. skarżący został oskarżony o czyn z art. 35 ust. 1a u.o.z. Zastosowanie przez SR w Augustowie w tej sprawie instytucji warunkowego umorzenia postępowania oznacza, że stwierdzono winę sprawcy i nie było wątpliwości co do okoliczności popełnienia przestępstwa. SKO zaznaczyło, że opis przebiegu oględzin z 14 marca 2025 r. ma charakter drastyczny i jednoznacznie wskazuje, że zastosowany przez sąd powszechny w 2022 r. środek probacyjny nie przyniósł oczekiwanych rezultatów. Niespełna trzy lata później (czyli w czasie, gdy biegł jeszcze okres próby, a skarżący był pod dozorem kuratora sądowego) zwierzęta gospodarcze (bydło) ponownie znalazły się w skrajnie złych warunkach. Na szczególną uwagę zasługuje spostrzeżenie, że w pomieszczeniach obory znajdują się metalowe poidła, które nie są użytkowane (brak jest w nich wody). Puste okazały się również dwie metalowe wanny. Ustalono, że zwierzęta nie mają dostępu do poideł. Z kolei w budynku stodoły dostrzegalne były ubytki w deskach: w jego wnętrzu, po lewej stronie znajdowały się folie po belowanej słomie, natomiast po prawej stronie widoczna była pryzma odchodów. W środkowej części pomieszczenia ujawniono drewniane elementy, kołki z widocznymi wystającymi gwoźdźmi: w błocie stały dwie sztuki bydła. Zwierzęta były dowiązane do drewnianych belek na krótkich łańcuchach, znajdowały się w gnoju i odchodach. Nie stwierdzono, by pozostałe zwierzęta, w tym te na łące, miały dostęp do wody (metalowa wanna za stodołą była pusta), część z nich chodziła luzem, a część była przywiązana do maszyn rolniczych za pomocą łańcucha. Kolejne oględziny gospodarstwa skarżącego przeprowadzone przez organ pierwszej instancji 27 maja 2025 r. nie ujawniły znaczącej poprawy warunków zastanych ponad 2 miesiące wcześniej. Nadał panował tam nieporządek i znajdował się "ogromny nadmiar" obornika. Co gorsze, ani w budynku obory, ani na zewnątrz, zwierzęta nie miały stałego dostępu do wody. Właściciel wprawdzie deklarował, że dowozi wodę codziennie, stosownie do panujących warunków pogodowych, tym niemniej uczestniczący w oględzinach lekarz weterynarii G. M. w odrębnym protokole podał w wątpliwość zapewnienia właściciela zwierząt, podkreślając, że brak stałego dostępu do czystej wody jest najpoważniejszym problemem i należy natychmiast stworzyć odpowiednie warunki w tym zakresie (także w odniesieniu do paszy). Kolegium odnotowało, że u większości sztuk lekarz ten nie stwierdzi objawów chorobowych, stan stada ocenił jako ogólnie zadowalający, dostosowany do wieku i warunków utrzymania. Tylko u dwóch zaobserwował zmiany skórne o charakterze ognisk wyłysienia i łuszczenia naskórka, sugerujące przebyte lub trwające zakażenie grzybicze i/lub pasożytnicze. Zwierzęta te wykazywały także cechy możliwych zaburzeń metabolicznych (obniżona kondycja, zmniejszona ruchliwość), deformacje racic wynikające z braku ruchu zwierząt utrzymywanych na uwięzi i głębokiej ściółce oraz braku korekcji racic. Stąd lekarz weterynarii zalecił dalsze postępowanie diagnostyczne (badania skórne, badania krwi, korekcja racic) oraz ewentualne leczenie celowane. Kolegium podniosło, że do powyższych ustaleń zastrzeżenia wniosła pełnomocnik A. A. W piśmie z 24 lipca 2025 r. za całkowicie nieuzasadnione uznała sugestie, jakoby w pobliżu zabudowań gospodarczych znajdowały się resztki folii czy innych śmieci mogących zagrażać zwierzętom i zaprzeczyła, aby takie materiały byty obecne w przestrzeni dostępnej dla zwierząt. Przede wszystkim jednak podtrzymała wcześniejsze stanowisko, że dostęp do wody był i jest zapewniany zwierzętom w sposób stały i odpowiedzialny, m.in. poprzez zakup dodatkowego zbiornika typu "mauser" niezwłocznie po zgłoszeniu uwagi podczas kontroli. Podkreśliła, że woda była i jest dostarczana regularnie, również metodą ręczną ("z ręki"), która jest powszechnie akceptowaną praktyką w małych gospodarstwach rolnych i nie jest zakazana przepisami prawa. Nadto Kolegium powołało się na konkluzję opinii biegłego sądowego P. L., że przedmiotowe zwierzęta (bydło) nie miało zapewnionych właściwych kompleksowo, szeroko rozumianych warunków bytowych. Szeroko rozumiane niewłaściwe warunki bytowe - zdaniem biegłego - znajdują swoje oczywiste odzwierciedlenie w braku zapewnienia opisywanym zwierzętom (bydłu) stałego dostępu do wody oraz pożywienia - w całokształcie oceny właściwego dla gatunku zwierzęcia. Podkreślił, że bydło nie miało zapewnionej jakiejkolwiek opieki lekarsko-weterynaryjnej, w aspekcie profilaktyki, leczenia oraz np. korekty racic. Niewłaściwe warunki bytowe, w jakich utrzymywane były przedmiotowe zwierzęta (bydło) w sposób bezpośredni powodowały u nich odczucie cierpienia oraz bólu, stanowiąc tym samym bezpośrednie zagrożenie dla ich zdrowia, a w konsekwencji także życia dla dwóch sztuk zwierząt. W przekonaniu biegłego niewłaściwe warunki bytowe miały także istotnie niekorzystny wpływ na stan psychiczny zwierząt, trwając od znacznie długiego czasu, trudnego obecnie do precyzyjnego określenia. Kolegium stwierdziło, że nie może pominąć kategorycznych stwierdzeń tej opinii, tym bardziej, że jest ona zbieżna z zeznaniami lek. wet. K. L. i inspektora weterynarii R. H. Zdaniem Kolegium, niezależnie od sposobu zakończenia postępowania karnego nie ma żadnych wątpliwości odnośnie tego, że A. A. traktował swoje zwierzęta w sposób określony w art. 6 ust. 2 u.o.z., postępował z nimi niehumanitarnie i rażąco zaniedbywał. W związku z tym konieczne było i jest odebranie mu tych zwierząt (bydła). To czy odwołującemu się można przypisać winę w znaczeniu prawnokarnym stanowi kwestię drugorzędną (rozstrzygnie to sąd karny), zwłaszcza w świetle wydarzeń, które miały miejsce w okresie bezpośrednio poprzedzającym wydanie zaskarżonej decyzji. Zwłoka w jej wydaniu (organ miał jeszcze w planach przesłuchanie świadków) doprowadziła do niepotrzebnego i przedłużającego się cierpienia zwierząt, a w konsekwencji do konieczności niezwłocznej eutanazji jednej z krów. Właściciel dopuścił do sytuacji, w której zaniedbane zwierzę, w warunkach zimowych, przez kilka dni leżało na ziemi (bez dostępu do wody), nie otrzymując niezbędnej pomocy, przy czym już wcześniej pozostawało w stanie powodującym znaczne cierpienie (właściciel wyjaśnił, że od kilku miesięcy miało problemy z poruszaniem i nie stawało na jedną nogę). Jednocześnie pozostała część stada była narażona na działanie niskich temperatur oraz pozostawiona bez jakiegokolwiek zabezpieczenia przed niekorzystnymi warunkami atmosferycznymi, bez stałego dostępu do wody i pokarmu, co jednoznacznie potwierdza utrzymujące się zagrożenie dla ich życia i zdrowia. W świetle powyższego, zdaniem Kolegium, może dziwić zarzut stawiany organowi, jakoby nie odniósł się rzetelnie do stanowiska właściciela zwierząt, tudzież nie ocenił charakteru zaniedbań. A. A. nie dość, że nie wezwał lekarza weterynarii do krowy, która od kilku miesięcy przejawiała objawy poważnego schorzenia, to finalnie sprzeciwił się eutanazji tego zwierzęcia, deklarując jego "leczenie" w sytuacji, gdy miało ono prawdopodobnie złamaną miednicę w wyniku upadku (według właściciela zaplątało się w łańcuch) i nie było już w stanie nawet przeżuwać pokarmu. Zdaniem Kolegium traktowanie krów (bydła) w sposób określony w art. 6 ust. 2 pkt 10, 17 i 19 u.o.z. przez skarżącego zostało w niniejszym postępowaniu udowodnione, co czyni zaskarżoną decyzję legalną. Końcowo SKO wskazało, że czasowe odebranie zwierząt ma na celu odseparowanie właściciela od zwierzęcia, któremu może zrobić lub ewidentnie robi krzywdę. Dlatego nie ma obowiązku indywidualnego wskazywania każdego osobnika; wystarczające jest określenie liczby zwierząt, ich gatunku oraz miejsca przebywania tak aby decyzja była wykonalna. Z akt sprawy nie wynika, ażeby strona miała inne zwierzęta, w stosunku do których przejawiałaby skłonności do penalizowanych zachowań. W dacie wydania decyzji przez organ pierwszej instancji stado przebywające w gospodarstwie pod adresem [...] liczyło trzynaście sztuk tych zwierząt - którym na ten czas bezspornie nie zapewniono minimalnych warunków utrzymywania, uregulowanych w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 28 czerwca 2010 r. w sprawie minimalnych warunków utrzymywania gatunków zwierząt gospodarskich innych niż te, dla których normy ochrony zostały określone w przepisach Unii Europejskiej. W skardze na powyższą decyzję skarżący zarzucił naruszenie: 1) art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a., poprzez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie zgromadzonego dotychczas w sprawie materiału dowodowego oraz dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny dowodów w zakresie ustalenia, czy w dacie wydania decyzji zachodziły przesłanki czasowego odebrania wszystkich 13 sztuk bydła, podczas gdy z okoliczności sprawy bezpośrednio wynika, że zwierzęta przebywały w różnych lokalizacjach i w odmiennych warunkach, a organ drugiej instancji nie wykazał w sposób jednoznaczny i kompletny, że wobec każdej z odebranych sztuk zachodziło realne i aktualne zagrożenie dla zdrowia lub życia, uzasadniające zastosowanie środka w postaci czasowego odebrania; 2) art. 107 § 3 K.p.a., poprzez sporządzenie uzasadnienia decyzji przez organ drugiej instancji w sposób niepełny i niewyczerpujący, w szczególności poprzez brak przekonującego wyjaśnienia podstaw faktycznych i prawnych rozstrzygnięcia, niewskazanie przyczyn odmowy wiary twierdzeniom strony, brak szczegółowego odniesienia się do argumentu o możliwości zastosowania środków mniej dolegliwych oraz niewykazanie, że czasowe odebranie wszystkich 13 sztuk bydła stanowiło środek konieczny i adekwatny w realiach sprawy, podczas gdy uzasadnienie decyzji powinno umożliwiać przeprowadzenie rzeczywistej kontroli instancyjnej i sądowej oraz wykazywać tok rozumowania organu prowadzący do przyjętego rozstrzygnięcia; 3) art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji bez przeprowadzenia pełnej, merytorycznej kontroli instancyjnej, w szczególności poprzez ograniczenie się do bezkrytycznej aprobaty ustaleń faktycznych i oceny prawnej dokonanej przez organ pierwszej instancji, podczas gdy organ odwoławczy zobowiązany jest do ponownego rozpoznania sprawy w całym jej zakresie, z uwzględnieniem wszelkich zarzutów i argumentów podniesionych w odwołaniu; 4) art. 8 § 1 K.p.a., poprzez prowadzenie postępowania w sposób naruszający zasadę proporcjonalności i zaufania do organów administracji publicznej, w szczególności poprzez zastosowanie wobec skarżącego środka najbardziej dolegliwego w postaci czasowego odebrania wszystkich 13 sztuk bydła bez uprzedniego rozważenia alternatywnych, mniej ingerujących środków oraz bez uwzględnienia skutków decyzji dla sytuacji majątkowej i faktycznej strony, podczas gdy organ zobowiązany jest do takiego kształtowania rozstrzygnięcia, które pozostaje adekwatne do ustalonego stanu faktycznego i nie wykracza poza to co niezbędne do realizacji celu; 5) art. 7 oraz art. 77 § 1 K.p.a., poprzez niewyjaśnienie w sposób wyczerpujący okoliczności dotyczących statusu prawnego bydła objętego decyzją w kontekście toczącego się postępowania karnego, w szczególności poprzez brak jednoznacznego ustalenia, czy i w jakim zakresie zwierzęta te stanowiły przedmiot zabezpieczenia procesowego oraz jakie skutki prawne z tego wynikały, podczas gdy okoliczność ta miała istotne znaczenie dla prawidłowego określenia zakresu i dopuszczalności ingerencji w drodze decyzji administracyjnej; 6) art. 7 ust. 1 w zw. z art. 6 ust. 2 pkt 10, 17 i 19 u.o.z. poprzez błędne przyjęcie, że wobec wszystkich 13 sztuk bydła istniały przesłanki do ich czasowego odebrania, w szczególności poprzez brak wykazania, że w dacie wydania decyzji dalsze pozostawanie każdego z tych zwierząt u skarżącego stanowiło realne i aktualne zagrożenie dla jego zdrowia lub życia, a także poprzez zastosowanie zbiorowej oceny stanu stada zamiast dokonania analizy odnoszącej się do zakresu decyzji, podczas gdy art. 7 ust. 1 u.o.z. dopuszcza czasowe odebranie zwierząt wyłącznie w przypadku stwierdzenia przesłanek określonych w art. 6 ust. 2 tej ustawy w odniesieniu do zakresu objętego rozstrzygnięciem; 7) art. 12 ust. 1 i 2 u.o.z. w zw. z rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 28 czerwca 2010 r. w sprawie minimalnych warunków utrzymywania gatunków zwierząt gospodarskich innych niż te, dla których normy ochrony zostały określone w przepisach Unii Europejskiej, poprzez dowolne przyjęcie, że warunki utrzymywania bydła nie spełniały minimalnych wymogów określonych w przepisach prawa, bez wykazania, że stwierdzone uchybienia miały charakter trwały, systemowy i aktualny w dacie wydania decyzji, podczas gdy zastosowanie art. 7 ust. 1 u.o.z. wymaga ustalenia rzeczywistego, istniejącego w chwili orzekania naruszenia minimalnych standardów utrzymywania zwierząt. W związku z powyższym skarżący wniósł o uchylenie decyzji organu drugiej instancji w całości i poprzedzającej jej decyzji organu pierwszej instancji, ewentualnie uchylenie decyzji drugiej instancji, a z ostrożności o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi drugiej instancji. Skarżący wniósł także o zasądzenie zwrotu kosztów powstępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego, według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi rozwinięto argumentację dotyczącą poszczególnych zarzutów. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skarga podlega oddaleniu, albowiem jej zarzuty i argumenty nie podważają legalności zaskarżonej decyzji. Przedmiotem kontroli sądu w sprawie niniejszej jest decyzja Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Suwałkach utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy Krasnopol o czasowym odebraniu A. A. zwierząt (bydła) w liczbie 13 sztuk oraz ich przekazaniu gospodarstwu wskazanemu w uchwale nr XXIIO/139/2025 Rady Gminy Krasnopol z 19 grudnia 2025 r., znajdującemu się pod adresem; [...]. Przedstawiając stan prawny znajdujący zastosowanie w sprawie trzeba zacząć od tego, że aksjologia ustawy o ochronie zwierząt została zaprezentowana w art. 1, który stanowi, że zwierzę, jako istota żyjąca, zdolna do odczuwania cierpienia, nie jest rzeczą. Człowiek jest mu winien poszanowanie, ochronę i opiekę. Według art. 4 ust. 1 pkt 2 u.o.z. ilekroć w ustawie jest mowa o humanitarnym traktowaniu zwierząt - rozumie się przez to traktowanie uwzględniające potrzeby zwierzęcia i zapewniające mu opiekę i ochronę. Przepis artykuł 6 ust. 1a u.o.z. zabrania znęcania się nad zwierzętami. Definicja znęcania się nad zwierzętami została zawarta w art. 6 ust. 2 u.o.z. Zgodnie z tą definicją przez znęcanie się nad zwierzętami należy rozumieć zadawanie albo świadome dopuszczanie do zadawania bólu lub cierpień. W regulacji tej kazuistycznie wskazano szereg przypadków znęcania się – pkt 1-19. Przy czym katalog ten ma charakter otwarty, przykładowy. W sprawie niniejszej zarzucono skarżącemu znęcanie w postaci utrzymywania zwierząt w niewłaściwych warunkach bytowania, w tym utrzymywania ich w stanie rażącego zaniedbania lub niechlujstwa bądź w pomieszczeniach albo klatkach uniemożliwiających im zachowanie naturalnej pozycji (pkt 10); wystawianie zwierzęcia domowego lub gospodarskiego na działanie warunków atmosferycznych, które zagrażają jego zdrowiu lub życiu (pkt 17) i utrzymywanie zwierzęcia bez odpowiedniego pokarmu lub wody przez okres wykraczający poza minimalne potrzeby właściwe dla gatunku (pkt 19). Przez "niewłaściwe warunki bytowania" należy rozumieć takie, które nie odpowiadają warunkom właściwym, czyli takim, które zgodnie z art. 4 pkt 15 u.o.z. zapewniają zwierzęciu możliwości egzystencji zgodnie z potrzebami danego gatunku, rasy, płci i wieku. Z kolei przez "rażące zaniedbanie" rozumie się zgodnie z art. 4 pkt 11 u.o.z. drastyczne odstępstwo od określonych w ustawie norm postępowania ze zwierzęciem, a w szczególności w zakresie utrzymywania zwierzęcia w stanie zagłodzenia, brudu, nieleczonej choroby, w niewłaściwym pomieszczeniu i nadmiernej ciasnocie. Jak stwierdza WSA w Poznaniu "niewłaściwe warunki bytowania to nie tylko wskazane w tym przepisie przykłady, ale także np. brak zapewnienia zwierzęciu właściwego schronienia przed chłodem, upałem, uniemożliwienie korzystania ze spacerów, utrzymywanie zwierzęcia w stanie, brudu, nieleczonej choroby, w niewłaściwym pomieszczeniu" (wyrok WSA w Poznaniu z 25 maja 2023 r., IV SA/Po 238/23, pub. CBOSA). Znęcanie się nad zwierzęciem jest penalizowane w art. 35 ust. 1a u.o.z. Jednocześnie w art. 7 ust. 1 pkt 2 u.o.z. ustawodawca umożliwił czasowe odebrane zwierzęcia traktowanego w sposób określony w art. 6 ust. 2 u.o.z. właścicielowi lub opiekunowi na podstawie decyzji wójta (burmistrza, prezydenta miasta) właściwego ze względu na miejsce pobytu zwierzęcia i przekazanie gospodarstwu rolnemu wskazanemu przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta), jeżeli jest to zwierzę gospodarskie. Zgodnie z art. 7 ust. 1a u.o.z. decyzja taka podejmowana jest z urzędu po uzyskaniu informacji od Policji, straży gminnej, lekarza weterynarii lub upoważnionego przedstawiciela organizacji społecznej, której statutowym celem działania jest ochrona zwierząt. Przekazanie zwierzęcia, o którym mowa w ust. 1, następuje za zgodą podmiotu, któremu zwierzę ma być przekazane (ust. 1 b). W przypadku braku zgody, o której mowa w ust. 1b, lub wystąpienia innych okoliczności uniemożliwiających przekazanie zwierzęcia podmiotom, o których mowa w ust. 1, zwierzę może zostać nieodpłatnie przekazane innej osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej albo osobie fizycznej, która zapewni mu właściwą opiekę. Decyzja w przedmiocie czasowego odebrania zwierząt podlega natychmiastowemu wykonaniu (ust. 2 art. 7). Odebrane zwierzę podlega zwrotowi, jeżeli sąd nie orzeknie w trybie art. 35 ust. 3 przepadku zwierzęcia, a także jeżeli postępowanie karne w tej sprawie zostanie umorzone (ust. 6 art. 7). Odnosząc przywołany stan prawny do realiów kontrolowanej sprawy sąd stwierdza, że stan faktyczny sprawy został ustalony zgodnie z treścią art. 7 w zw. z art. 77 K.p.a. Z akt sprawy wynika, że w stanie faktycznym, w jakim została wydana kontrolowana decyzja bezsprzecznie zaistniały przesłanki, o jakich stanowi art. 7 ust. 1 u.o.z. W sprawie niniejszej ustalono, że warunki utrzymania bydła nie spełniały minimalnych wymogów określonych przepisami prawa i naruszenia te miały charakter trwały, systemowy i aktualny. Minimalne warunki utrzymania między innymi bydła reguluje rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 28 czerwca 2010 r. w sprawie minimalnych warunków utrzymywania gatunków zwierząt gospodarskich innych niż te, dla których normy ochrony zostały określone w przepisach Unii Europejskiej (t.j. Dz.U. z 2019 ., poz. 1966 ze zm.; dalej powoływane jako rozporządzenie). Wynika z niego między innymi, że: zwierzęta utrzymuje się w pomieszczeniu przeznaczonym do ich utrzymywania lub w systemie otwartym; zwierzętom utrzymywanym w systemie otwartym zapewnia się ochronę przed niekorzystnymi warunkami atmosferycznymi (§ 2 pkt 1 i 2 rozporządzenia). Zwierzętom zapewnia się opiekę i właściwe warunki utrzymania uwzględniające minimalne normy powierzchni w zależności od systemów utrzymywania. Zwierzęta utrzymuje się w warunkach: 1) nieszkodliwych dla ich zdrowia oraz niepowodujących urazów, uszkodzeń ciała lub cierpień; 2) zapewniających im swobodę ruchu, a w szczególności możliwość kładzenia się, wstawania oraz leżenia; 3) umożliwiających kontakt wzrokowy z innymi zwierzętami (§ 3 ust. 1 i 2 rozporządzenia). Zwierzęta dogląda się co najmniej raz dziennie (§ 5 ust. 1 rozporządzenia). Odchody zwierząt oraz niezjedzone resztki paszy usuwa się z pomieszczeń, w których utrzymuje się te zwierzęta, tak często, aby uniknąć wydzielania się nieprzyjemnych woni i zanieczyszczenia paszy lub wody. Pomieszczenia te zabezpiecza się przed muchami i gryzoniami. Wyposażenie i sprzęt przeznaczone do karmienia i pojenia zwierząt umieszcza się w taki sposób, aby zminimalizować ryzyko zanieczyszczenia paszy lub wody oraz ułatwić bezkonfliktowy dostęp tych zwierząt do paszy i wody. Podłoga w pomieszczeniach, w których utrzymuje się zwierzęta powinna być twarda, równa i stabilna, a jej powierzchnia gładka i nieśliska (§ 6 rozporządzenia). Bydłu zapewnia się stały dostęp do wody. Urządzenia do pojenia instaluje się w sposób zabezpieczający wodę przed wylewaniem się (§ 8 rozporządzenia). Bydło karmi się co najmniej dwa razy dziennie paszą dostosowaną do ich gatunku, wieku, masy ciała i stanu fizjologicznego (§ 9 rozporządzenia). Chore lub ranne zwierzęta wymienione w niezwłocznie otacza się opieką, a w razie potrzeby izoluje. Jeżeli wymaga tego stan zdrowia chorego lub rannego zwierzęcia, zwierzę to utrzymuje się na ściółce (§ 10 rozporządzenia). Odnosząc te regulacje do stanu faktycznego sprawy stwierdzić należy, że żadne z tych warunków minimalnych nie zostały spełnione. Wskazać należy, że niniejsze postępowanie toczy się od 20 marca 2025 r. W jego trakcie przeprowadzono szereg czynności procesowych z których wynika, że zwierzęta były utrzymywane w niewłaściwych warunkach bytowania. Ostatecznie o konieczności wydania przedmiotowej decyzji zadecydowało zdarzenie, które bezpośrednio poprzedzało jej wydanie. Zwłoka w wydaniu decyzji (organ miał jeszcze w planach przesłuchanie świadków) doprowadziła do niepotrzebnego i przedłużającego się cierpienia zwierząt, a w konsekwencji do konieczności niezwłocznej eutanazji jednej z krów. Właściciel dopuścił do sytuacji, w której zaniedbane zwierzę, w warunkach zimowych, przez kilka dni leżało na ziemi (bez dostępu do wody), nie otrzymując niezbędnej pomocy, przy czym już wcześniej pozostawało w stanie powodującym znaczne cierpienie (właściciel wyjaśnił, że od kilku miesięcy miało problemy z poruszaniem i nie stawało na jedną nogę). Jednocześnie pozostała część stada była narażona na działanie niskich temperatur oraz pozostawiona bez jakiegokolwiek zabezpieczenia przed niekorzystnymi warunkami atmosferycznymi, bez stałego dostępu do wody i pokarmu, co jednoznacznie potwierdza utrzymujące się zagrożenie dla ich życia i zdrowia. Dalsze pozostawienie każdego z tych zwierząt u skarżącego stanowiło realne i aktualne zagrożenie dla jego zdrowia lub życia. Stąd zarzut naruszenia art. 12 ust. 1 i 2 u.o.z. w zw. z rozporządzeniem jak i zarzut dotyczący naruszenia art. 7 ust. 1 w zw. z art. 6 ust. 2 pkt 10, 17 i 19 u.o.z. są bezzasadne. Na uwzględnienie nie zasługiwał przy tym zarzut i argumentacja skargi dotycząca tego, że zastosowano zbiorową ocenę stada, nie odnosząc przesłanek czasowego odebrania do każdego, indywidualnie oznaczonego zwierzęcia. Podczas, gdy z okoliczności sprawy wynika, że zwierzęta przebywały w różnych lokalizacjach i w odmiennych warunkach. Zarzucono, że organ nie wykazał, że wobec każdej z odebranych sztuk zachodziło realne i aktualne zagrożenie dla zdrowi lub życia. Sąd podziela w tym zakresie stanowisko organu wyrażone w odpowiedzi na skargę, że w sytuacji gdy zwierzęta są utrzymywane w stadzie, w tych samych warunkach bytowych i pod opieką tego samego właściciela lub opiekuna, ocena spełnienia przesłanek odebrania zwierząt może zostać dokonana w odniesieniu do całości warunków, w jakich one przebywają, tj. okoliczności mających charakter obiektywny i wspólny dla wszystkich zwierząt znajdujących się w danym miejscu - bez konieczności odrębnego, indywidualnego wykazywania stanu każdego zwierzęcia. Jeżeli bowiem stwierdzone nieprawidłowości dotyczą sposobu utrzymywania zwierząt jako takiego (np. braku dostępu do wody, niewłaściwego żywienia, braku opieki weterynaryjnej czy nieodpowiednich warunków bytowych), to oddziałują one na wszystkie zwierzęta pozostające w tym samym środowisku hodowlanym. W rezultacie objęcie decyzją całego stada stanowiło naturalną konsekwencję ustalenia, że nieprawidłowości w zakresie warunków utrzymywania zwierząt dotyczyły miejsca i sposobu ich utrzymywania, a nie wyłącznie pojedynczych osobników. Bez znaczenie w sprawie niniejszej pozostaje także okoliczność statusu prawnego bydła objętego decyzją, które stanowi przedmiot zabezpieczenia procesowego w postepowaniu karnym. Organ odwoławczy szeroko w uzasadnieniu swojej decyzji odniósł się do zagadnienia dotyczącego odrębności postępowania administracyjnego (prowadzonego na podstawie art. 7 ust. 1 u.o.z.) i postępowania karnego (prowadzonego na podstawie art. 35 u.o.z.). Sąd to stanowisko w pełni podziela. Podnieść należy, że o ile sprawa karna związana jest z ustaleniem winy sprawcy o tyle sprawa administracyjna nie dotyczy ustaleń w tym zakresie. W orzecznictwie przyjmuje się, że decyzja wydana na podstawie art. 7 u.o.z. nie ma charakteru represyjnego wobec właściciela. Działania organu podejmowane w tym trybie nie są skierowane przeciwko opiekunowi zwierzęcia. Podmiotem chronionym w tym postępowaniu jest zwierzę, jego dobrostan a nie właściciel czy opiekun zwierzęcia. Zadaniem organu w tym postępowaniu jest ochrona zwierzęcia przed określonym działaniem bądź zaniechaniem właściciela, opiekuna, noszącym znamiona znęcania się. Odebranie zwierzęcia w trybie art. 7 u.o.z. ma charakter czasowy, ma usunąć zwierzę z warunków naruszających jego prawo do bezpiecznego i godnego życia. W żadnym razie rozstrzygnięcie takie nie jest formą ukarania opiekuna zwierzęcia (vide: wyrok WSA w Łodzi z 19 lutego 2014 r., II SA/Łd 1242/13, pub. CBOSA). Postępowanie administracyjne jest jedynie postępowaniem o czasowy odbiór zwierząt - do czasu zakończenia sprawy karnej. Legalności kwestionowanej decyzji nie podważa także zarzut dotyczący naruszenia art. 8 § 1 K.p.a. poprzez zastosowanie środka najbardziej dolegliwego bez rozważenia alternatywnych mniej ingerujących środków oraz bez uwzględnienia skutków decyzji dla sytuacji majątkowej i faktycznej strony. Postępowanie prowadzone na podstawie art. 7 u.o.z. zmierza do rozstrzygnięcia jednej, ściśle określonej kwestii - czy w świetle ustalonego stanu faktycznego zachodzą przesłanki do czasowego odebrania zwierzęcia. Konstrukcja tego przepisu nie przewiduje katalogu zróżnicowanych środków ingerencji, spośród których organ mógłby dokonywać wyboru według stopnia dolegliwości. W sprawie wykazano, że zachodziły podstawy do zastosowania regulacji zawartej w art. 7 ust. 1 u.o.z. Z kolei uwzględnienie sytuacji majątkowej i osobistej skarżącego może mieć miejsce w sprawie dotyczącej kosztów utrzymania zwierząt w gospodarstwie zastępczym. Wobec niepotwierdzenia zarzutów skargi należało ją oddalić na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2026, poz. 143 ze zm.). Marta Joanna Czubkowska Marek Leszczynski Elżbieta Lamańska