II SA/Bd 846/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Wichrowski (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek Sędzia WSA Mariusz Pawełczak Protokolant Starszy asystent sędziego Agnieszka Jagiełłowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 kwietnia 2026 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2025 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] września 2025 r. nr [...].

Decyzją z dnia [...] września 2025 r. znak: [...] Prezydent G., działając na podstawie art. 20, art. 24, art. 26, art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 323 ze zm., dalej u.ś.r.), art. 63 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429), § 1, § 2, § 10 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 13 lipca 2023 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1340), obwieszczenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 15 listopada 2023 r. w sprawie wysokości świadczenia pielęgnacyjnego w 2024 roku (M.P z 2023 r. poz. 1224), obwieszczenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 6 listopada 2024 r. w sprawie wysokości świadczenia pielęgnacyjnego w 2025 roku (M.P. z 2024 r. poz. 967) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego, orzekł o odmowie przyznania A. K. (dalej Skarżąca) świadczenia w formie świadczenie pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem. W uzasadnieniu decyzji orzekający organ I instancji podniósł, że ze zgromadzonej dokumentacji, w tym m.in. kwestionariusza wywiadu środowiskowego wynika, że Skarżąca sprawuje ciągłą opiekę nad mężem. Wyrokiem Sądu Rejonowego w T. z dnia [...].07.2025 r. sygn. akt IV U 142/25 mąż Skarżącej został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności na okres od dnia [...].12.2024 r. do [...].11.2026 r., jednak z przedstawionych orzeczeń oraz wyroku zdaniem organu nie wynika, że inwalidztwo powstało u niego do ukończenia 18, bądź też 25 roku życia (w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej). W związku z powyższym organ I instancji stwierdził, że brak jest możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ, jak już wyżej wskazano, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później, niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, co w przypadku A. K. (na podstawie dołączonej dokumentacji) nie ma zastosowania. Ponadto wskazano, że kolejną negatywną przesłanką uniemożliwiającą przyznanie wnioskowanego świadczenia jest fakt, że [...].03.2025 r. Skarżąca podjęła zatrudnienie, a pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego jest uzależnione od rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia. Organ podniósł również, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W odwołaniu od powyższej decyzji Skarżąca zarzuciła, że jest ona dla niej bardzo krzywdząca i szczegółowo opisała postępowanie w sprawie ustalenia stopnia niepełnosprawności męża. Wskazała na wysokie koszty, jakie ponosi rodzina, związane z utrzymaniem męża, a także zwróciła uwagę, że tylko przez miesiąc pracowała i, że obecnie przebywa na bezpłatnym urlop bezterminowo. Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] października 2025 r. znak: [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji Kolegium podniosło, że warunkiem niezbędnym i koniecznym do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, lub jej niepodejmowanie w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wszystkie oświadczenia i zaświadczenie, jakie przedstawiła Skarżąca, świadczą niezbicie o tym, że pozostaje ona w zatrudnieniu, gdyż udzielić urlopu bezpłatnego można tylko osobie zatrudnionej, a urlop bezpłatny powoduje tylko zawieszenie stosunku pracy. Stosunek pracy trwa nadal, ale jest on nieaktywny. Pracownik nie otrzymuje wynagrodzenia za pracę, a pracodawca nie opłaca za pracownika składek na ubezpieczenie zdrowotne i społeczne, a także nie odprowadza podatków. Okres urlopu bezpłatnego nie wlicza się do stażu pracy, niemniej cały czas stosunek pracy trwa i w ocenie Kolegium z taką właśnie sytuacją faktyczną mamy do czynienie w niniejszej sprawie. W skardze do Sądu Skarżąca wskazała, że od [...] października 2025 r. nie jest już zatrudniona. Zrezygnowała z zatrudnienia, ponieważ nie ma możliwości, aby ktokolwiek zajął się mężem pod jej nieobecność. Oświadczyła, że przebywa na urlopie bezpłatnym, ponieważ uznała, że brak świadczenia pracy oraz brak wynagrodzenia będzie wypełniać przesłankę rezygnacji z uzyskiwania jakichkolwiek dochodów. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podnosząc argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Skarga okazała się uzasadniona. Sąd nie zgodził się z zaprezentowanym w zaskarżonej decyzji stanowiskiem SKO, że w sprawie nie wystąpiła przesłanka rezygnacji przez stronę z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. W ocenie Sądu, zaprezentowany w tym zakresie w zaskarżonej decyzji pogląd nie znajduje uzasadnienia w art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 u.ś.r., a także w wykładni celowościowej świadczenia, o jakie wystąpiła Skarżąca w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W konsekwencji wyroku Sądu Rejonowego w T. z dnia [...].07.2025 r. sygn. akt IV U 142/25 mąż Skarżącej został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności na okres od dnia [...].12.2024 r. do [...].11.2026 r. Poza sporem pozostaje także to, że Skarżąca spełnia przesłankę podmiotową z art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r., mogąc ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r. Sporna pozostaje natomiast ocena spełnienia przez stronę przesłanki zrezygnowania z zatrudnienia w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. ze względu na sprawowanie opieki nad mężem, przebywając na urlopie bezpłatnym, co stało się powodem odmowy przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia. Sąd orzekający w przedmiotowej sprawie nie podziela wyrażonego w zaskarżonej decyzji stanowiska SKO, że urlop bezpłatny nie wyczerpuje pojęcia "rezygnacji z zatrudnienia", jako przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Zasady udzielania urlopu bezpłatnego reguluje co do zasady art. 174 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 277 ze zm., dalej K.p.). W przeciwieństwie do urlopu wychowawczego, czy macierzyńskiego - urlopu bezpłatnego nie wlicza się do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze, o czym stanowi art. 174 § 2 K.p. Co więcej, urlop bezpłatny w sposób istotny wpływa również na status pracownika wyznaczony regulacjami prawa ubezpieczeń społecznych. Pracownik korzystający z takiego urlopu na swój wniosek nie ma bowiem prawa do świadczeń przysługujących z ubezpieczenia chorobowego (np. zasiłku chorobowego, czy opiekuńczego). Okres korzystania z urlopu bezpłatnego udzielonego na podstawie art. 174 K.p. jest okresem, w którym pracodawca nie ma obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne, co powoduje, że nie jest on ani okresem składkowym, ani nieskładkowym, a więc nie podlega również uwzględnieniu w stażu ubezpieczeniowym Choć pracownik przebywający na urlopie bezpłatnym formalnie pozostaje w stosunku pracy, to w istocie, w wyżej przedstawionym ujęciu systemowym, okres tego urlopu jawi się jako przerwa w zatrudnieniu (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 11 października 2022 r., sygn. akt II SA/Bk 419/22, nadto również wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 października 1998 r., sygn. akt II UKN 334/98). Za zaaprobowaniem poglądu, że przebywanie na urlopie bezpłatnym może – w określonych stanach fatycznych – wypełnić przesłankę "rezygnacji z zatrudnienia" w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś,.r. w zw. z art. 3 pkt 22 u.ś.r. przemawiają zatem względy systemowe, a w szczególności wzgląd na charakter i istotę urlopu bezpłatnego. Ale nie tylko. Za tym kierunkiem wykładni przemawia również wykładnia celowościowa. Świadczenie pielęgnacyjne ma niewątpliwie charakter socjalny, a zasadniczy celem tego świadczenia (na tle brzmienia art. 17 ust. 1 u.ś.r.) jest częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji niepełnosprawnej osobie. Jak wynika z akt sprawy, decyzja Skarżącej o skorzystaniu z prawa do urlopu bezpłatnego podyktowana była koniecznością opieki nad niepełnosprawnym mężem. Zrezygnowała ona z zatrudnienia, ponieważ nie ma możliwości, aby ktokolwiek zajął się mężem pod jej nieobecność. Decyzja Skarżącej o urlopie bezpłatnym pozostawała w bezpośrednim związku przyczynowo - skutkowym z koniecznością sprawowania osobistej opieki nad mężem. W podsumowaniu dotychczasowych rozważań Sąd w składzie orzekającym doszedł do przekonania, że odmienności wynikające z regulacji dotyczących urlopu bezpłatnego oraz braku jakichkolwiek korzyści pracowniczych (poza możliwością powrotu do pracy), nakazują uznać spełnienie przesłanki rezygnacji z zatrudnienia w stosunku do osób korzystających z tego urlopu. Pogląd ten uzupełniają wyniki wykładni celowościowej, którą w sprawie należało uwzględnić, mając na uwadze socjalny charakter świadczenia pielęgnacyjnego. Kierując się przedstawioną argumentacją prawną, Sąd zajął stanowisko, że przebywanie na urlopie bezpłatnym - w takim celu i na warunkach, jak to uczyniła Skarżąca - jest rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Podobny pogląd prawny został przedstawiony w wyrokach – Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 stycznia 2024 r., sygn. akt I OSK 2451/22 oraz Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Białymstoku z dnia 11 października 2022 r., sygn. akt II SA/Bk 419/22 i w Gliwicach z dnia 3 czerwca 2022 r., sygn. akt II SA/Gl 190/22. Okoliczność, że Skarżąca pracowała w marcu 2025 r., nie ma znaczenia dla sprawy, ponieważ na datę wydania decyzji już nie była zatrudniona. W związku z powyższym, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a; w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143).