II SA/Bd 79/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Saniewski Sędziowie Sędzia WSA Mariusz Pawełczak (sprawozdawca) Sędzia WSA Jarosław Wichrowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 3 czerwca 2026 r. sprawy ze skargi A. L. na postanowienie Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] stycznia 2026 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania administracyjnego w sprawie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę.

1. Postanowieniem z dnia 13 stycznia 2026 r. nr DOS3-K0918-D685-27/26 Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej: "organ") po rozpoznaniu zażalenia A. L. (dalej: "skarżący") utrzymał w mocy postanowienie własne z dnia 4 grudnia 2025 r. nr DOS3-K1022-D685-25/25 odmawiające wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego decyzją ostateczną organu z dnia 1 kwietnia 2016 r. utrzymującą w mocy decyzję z dnia 29 lutego 2016 r. w przedmiocie odmowy przyznania statusu działacza opozycji antykomunistycznej oraz osoby represjonowanej z powodów politycznych. Powyższe rozstrzygnięcie wydane zostało w następujących okolicznościach sprawy. Decyzją z dnia 29 lutego 2016 r. organ, na podstawie art. 5 ust. 1 w zw. z art. 2 ust. 1 i art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. poz. 693 ze zm. – dalej: "ustawa") po rozpoznaniu wniosku skarżącego, odmówił potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Decyzją z dnia 1 kwietnia 2016r, na podstawie art. 138 § 1 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a., organ utrzymał w mocy ww. decyzję własną. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ przytaczając treść przepisów art. 2, 3 i art. 5 ust. 1 ustawy stwierdził, że materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy nie potwierdza antykomunistycznej działalności strony lub doznania represji określonych w ww. ustawie. Organ wyjaśnił, że Instytut Pamięci Narodowej także nie odnalazł żadnych dowodów potwierdzających prowadzenie działalności lub podleganie represjom w rozumieniu przepisów art. 2 ust. 1 i art. 3 ustawy. Podniesiona przez skarżącego okoliczność osadzenia w zakładzie karnym nie spełniała zaś, w ocenie tego organu, dyspozycji art. 3 pkt 1 lit. a ustawy, gdyż skazanie i uwięzienie nie było spowodowane działalnością na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, lecz dezercją z wojska i próbą nielegalnego przekroczenia granicy. Organ podkreślił też, że sam skarżący nie podnosił, że prowadzi jakąkolwiek działalność opozycyjną. Skarga wywiedziona na powyższe rozstrzygnięcie została oddalona wyrokiem tut. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt II SA/Bd 431/16. Pismem z dnia 18 listopada 2016 r. skarżący złożył wniosek o wznowienie postępowania administracyjnego w sprawie zakończonej ostateczną decyzją z dnia 29 lutego 2016 r. na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., powołując się na nowy dowód tj. Zarządzenie wykonania kary, sygnowane literą "P", który zdaniem skarżącego wskazuje, że sąd komunistyczny skazał go wyrokiem z dnia 23 października 1970 r. z przyczyn politycznych w związku z jego działalnością antypaństwową i antykomunistyczną. Postanowieniem z dnia 10 lutego 2017 r. organ odmówił wznowienia postępowania administracyjnego, a następnie rozpoznając ponownie sprawę na żądanie skarżącego postanowieniem z dnia 27 marca 2017 r. utrzymał w mocy ww. rozstrzygnięcie własne. Skarga wywiedziona na to rozstrzygnięcie została oddalona wyrokiem WSA w Bydgoszczy z dnia 20 lutego 2018 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Bd 586/17. W dniu 30 sierpnia 2021 r. skarżący ponownie wniósł o przyznanie mu statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych. Postanowieniem z dnia 2 września 2021 r., na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. w związku z art. 16 § 1 k.p.a., organ odmówił skarżącemu wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Rozpoznając ponownie sprawę w związku z wniesionym przez skarżącego zażaleniem organ postanowieniem z dnia 16 września 2021 r. utrzymał w mocy ww. postanowienie własne. Skarga wywiedziona na to rozstrzygnięcie została oddalona wyrokiem WSA w Bydgoszczy z dnia 20 kwietnia 202 r., sygn. akt II SA/Bd 1321/21. W dniu 18 sierpnia 2025 r. skarżący wniósł do organu ponowny wniosek o przyznanie mu statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych. Organ postanowieniem z dnia 18 września 2025 r. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie. Po rozpatrzeniu zażalenia organ postanowieniem z dnia 15 października 2025 r. utrzymał w mocy ww. postanowienie własne. Pismem z dnia 25 września 2025 r. skarżący zwrócił się z ponownym wnioskiem o przyznanie mu statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych. Wraz z ww. pismem skarżący przedstawił szereg dowodów, które w jego ocenie wypełniają art. 2-4 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. Następnie pismem z dnia 25 października 2025 r. skarżący doprecyzował, że pismo z dnia 25 września 2025 r. stanowi wniosek o wznowienie postępowania w trybie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Postanowieniem z dnia 4 grudnia 2025 r. nr DOS3-K1022-D685-25/25 organ na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 oraz art. 149 § 3 w zw. z art. 150 § 1 k.p.a., odmówił skarżącemu wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego decyzją ostateczną organu z dnia 1 kwietnia 2016 r. utrzymującą w mocy decyzję z dnia 29 lutego 2016 r. w przedmiocie odmowy przyznania statusu działacza opozycji antykomunistycznej oraz osoby represjonowanej z powodów politycznych. W uzasadnieniu organ powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych uznał, że niedopuszczalność wznowienia postępowania wystąpi m.in. w przypadku, gdy już we wstępnej fazie postępowania można jednoznacznie stwierdzić, że nie istnieją jakiekolwiek podstawy wznowienia. Organ podkreślił, że odmowa wznowienia postępowania z powołaniem się na niespełnienie przesłanek formalnych wznowienia wyszczególnionych w Kodeksie postępowania administracyjnego jest dopuszczalna, gdy fakt braku takiej przesłanki jest w danym przypadku oczywisty i nie rodzi potrzeby prowadzenia w tym zakresie specjalnego postępowania wyjaśniającego. W ocenie organu skarżący nie dołączył do wniosku dowodów, które stanowiłyby podstawę wznowienia postępowania administracyjnego w trybie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Organ wskazał, że skarżący dołączył do wniosku dokumentację archiwalną z IPN, która była już przedmiotem oceny na etapie wcześniejszych postępowań, a także pisma wystosowane przez IPN z dnia 23 lipca 2025 r. oraz dnia 12 sierpnia 2025 r., pismo wystosowane przez organ z dnia 20 sierpnia 2025 r., postanowienie organu z dnia 18 września 2025 r. oraz kserokopię rozporządzenia ministra sprawiedliwości z dnia 16 czerwca 1971 r. Zdaniem organu powyższe dokumenty nie wnoszą żadnych istotnych dla sprawy informacji, które skutkowałyby zmianą orzeczenia. W związku z wniesionym przez skarżącego zażaleniem, wydane zostało opisane na wstępie postanowienie z dnia 13 stycznia 2026 r. nr DOS3-K0918-D685-27/26, którym organ utrzymał w mocy własne rozstrzygnięcie. W motywach tego rozstrzygnięcia organ podtrzymał dotychczasową argumentację i wskazał, że przesłane przez skarżącego dokumenty nie mają istotnego znaczenia dla prowadzonego postępowania, a tym samym nie stanowią podstawy do zmiany decyzji ostatecznej. 2. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy skarżący wniósł o rozpoznanie odnalezionych nowych dowodów na polityczne represje, które wpisują się w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. 3. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 4. Na wstępie należy wyjaśnić, że sprawa niniejsza została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm. – dalej: "p.p.s.a."). W myśl tego przepisu sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Przepis art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) stanowi, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy wojewódzki sąd administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną lub postanowienie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Zgodnie z treścią art. 3 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Natomiast w myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji bądź postanowienia w całości lub w części następuje wtedy, gdy sąd stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przeciwnym wypadku Sąd na zasadzie art. 151 p.p.s.a. oddala skargę. Ocena zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o powyższe kryteria nie potwierdza, aby w toku postępowania administracyjnego uchybiono prawu materialnemu oraz prawu procesowemu, w sposób uzasadniający uchylenie zaskarżonej decyzji. Zatem Sąd, kontrolując legalność zaskarżonej decyzji i mając na uwadze materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy uznał, iż skarga jest niezasadna. 5. Przedmiot kontroli Sądu w niniejszej sprawie stanowi postanowienie organu z dnia 13 stycznia 2026 r. którym utrzymał w mocy postanowienie własne z dnia 4 grudnia 2025 r. odmawiające wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego decyzją ostateczną z dnia 1 kwietnia 2016 r. utrzymującą w mocy decyzję z dnia 29 lutego 2016 r. w przedmiocie odmowy przyznania statusu działacza opozycji antykomunistycznej oraz osoby represjonowanej z powodów politycznych. W tym miejscu należy wskazać, że zgodnie z art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2025 r. poz. 1691 ze zm. – dalej: "k.p.a.") w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Jak wynika zatem z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. jedną z przesłanek wznowienia postępowania jest wyjście na jaw istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy nowych okoliczności faktycznych i nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji, a nieznanych organowi, który wydał decyzję. Istotne dla sprawy będą przy tym tylko te dowody lub okoliczności faktyczne, których istnienie lub brak będzie bezpośrednio wpływać na treść rozstrzygnięcia w sprawie, tj. w sprawie zapadłaby decyzja co do swej istoty odmienna od rozstrzygnięcia dotychczasowego. Innymi słowy, nie każde pojawienie się nowego dowodu czy nowego faktu będzie miało wpływ na treść rozstrzygnięcia w sprawie. Celem postępowania wyjaśniającego we wznowionym postępowaniu jest co do zasady ustalenie, czy wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, a nieznane organowi, który wydał pierwotną decyzję. Jeżeli postępowanie zostało wszczęte na wniosek strony - organ zobowiązany jest do oceny, czy taki charakter mają okoliczności lub dowody, na które powołuje się wnioskodawca. Rolą organu nie jest natomiast przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w zakresie, w jakim obowiązek ten istnieje w postępowaniu zwyczajnym. Spełnienie przesłanki z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. otwierającej ponowne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy zakończonej ostateczną decyzją wymaga wystąpienia łącznie trzech warunków. Pierwszy warunek przewiduje, że zgłoszone okoliczności faktyczne lub dowody są nowe, a zatem nie były znane organowi rozpoznającemu sprawę w postępowaniu zwykłym. Drugi warunek wymaga, aby nowe okoliczności faktyczne, nowe dowody miały istotne znaczenie dla sprawy. Występuje tu związek z regulacją materialnoprawną. Tylko na podstawie przepisu prawa materialnego możliwa jest ocena, czy nowa okoliczność faktyczna, czy nowy dowód dotyczy ustalenia stanu faktycznego wskazanego w tym przepisie. Trzeci warunek to istnienie okoliczności faktycznej, istnienie dowodu w dniu wydania decyzji objętej żądaniem wznowienia postępowania. Spełnienie łącznie tych trzech warunków daje podstawy do stwierdzenia, że postępowanie zakończone ostateczną decyzją zostało dotknięte istotnym naruszeniem przepisów prawa procesowego co do ustalenia stanu faktycznego, uzasadniając ponowne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy (por. np. wyrok NSA z dnia 5 kwietnia 2017 r., sygn. akt II OSK 2010/15). 6. Na gruncie niniejszej sprawy "nowymi okolicznościami faktycznymi" czy też "nowymi dowodami" w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. wskazanymi przez skarżącego, które miały stanowić o wznowieniu postępowania zakończonego decyzją organu z dnia 1 kwietnia 2016 r. DSE3-K0383-D685-6/16 była dokumentacja archiwalna IPN, którą organ oceniał na etapie wcześniejszych postępowań, jak i pisma wystosowane przez IPN z dnia 23 lipca 2025 r. oraz 12 sierpnia 2025 r., pismo organu z dnia 20 sierpnia 2025 r., postanowienie organu z dnia 18 września 2025 r. oraz kserokopia rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 czerwca 1971 r. w sprawie dopuszczalności użycia przez funkcjonariuszy Służby Więziennej broni oraz stosowania siły fizycznej i szczególnych środków bezpieczeństwa. Trzeba jednak wskazać, że – jak słusznie podnosi organ – już wcześniej w toku postępowania zakończonego decyzją z dnia 1 kwietnia 2016 r. znana była organowi archiwalna dokumentacja IPN przedłożona przez skarżącego i została ona przez organ wykorzystana, nie ma ona zatem przymiotu nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów. Co więcej również nowe okoliczności faktyczne, które powołuje skarżący, jak np. pisma wystosowane przez IPN z dnia 23 lipca 2025 r. oraz 12 sierpnia 2025 r., pismo organu z dnia 20 sierpnia 2025 r., czy postanowienie organu z dnia 18 września 2025 r., nie dotyczą odmiennego stanu faktycznego, który ustalił organ w toku postępowania zakończonego decyzją z dnia 1 kwietnia 2016 r. Dlatego powoływane przez skarżącego okoliczności faktyczne lub dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie mogą być uznane za nowe lub za takie, które istniały i nie były znane organowi, który wydał decyzję. W tym stanie rzeczy trafnie organ postanowieniem z dnia 4 grudnia 2025 r. (utrzymanym w mocy postanowieniem z dnia 13 stycznia 2026 r.) odmówił wznowienia postępowania zakończonego decyzją z dnia 1 kwietnia 2016 r. Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.