II SA/Bd 210/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Piechowiak Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) Sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 6 czerwca 2023 r. sprawy ze skargi D. J. na decyzję Minister Edukacji Narodowej z dnia [...] grudnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie przyznania stypendium socjalnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Komisji Stypendialnej Uniwersytetu M. K. w T. z dnia [...] grudnia 2022 r. nr [...].

Komisja Stypendialna Uniwersytetu M. K. w T. decyzją z [...] grudnia 2022 r. odmówiła D. J. (dalej jako: "Skarżący") przyznania stypendium socjalnego. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Komisja wyjaśniła, że na podstawie art. 87 ust. 2 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j. Dz.U. z 2022, poz. 574 ze zm.), Rektor Uniwersytetu w porozumieniu z Samorządem Studenckim ustalił, że wysokość miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie studenta uprawniająca do uzyskania stypendium socjalnego w roku akademickim 2022/2023 wynosi [...] zł. W związku z tym Komisja podniosła, że dochód przypadający na osobę w rodzinie Skarżącego, wyliczony zgodnie z § 12 ust. 2 zarządzenia nr [...] Rektora UMK z dnia [...] października 2002 r. - Regulamin świadczeń dla studentów Uniwersytetu M. K. w T., przekracza powyższy próg i nie uprawnia skarżącego do otrzymania stypendium socjalnego. Po rozpoznaniu odwołania Skarżącego od powyższego rozstrzygnięcia, Minister Edukacji Narodowej decyzją z [...] grudnia 2022 r., nr [...] utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ II instancji wskazał, że miesięczny dochód netto w rodzinie skarżącego przewyższa kwotę maksymalnego dochodu uprawniającego studenta do uzyskania stypendium socjalnego w roku akademickim 2022/2023 (tj. [...] zł) i wynosi [...] zł. Jak wyjaśniła Odwoławcza Komisja Stypendialna, punktem spornym w niniejszej sprawie był dochód ojca Skarżącego – M. J.. W związku z zakwestionowaniem przez ojca Skarżącego decyzji ustalającej wysokość przysługującej mu renty z tytułu niezdolności do pracy, wyrokiem Sądu Okręgowego z [...] listopada 2020 r. została przyznana mu należność za okres od [...] stycznia 2019 do [...] grudnia 2020 r. w wysokości [...] zł. Wyrównanie to wypłacono [...] lutego 2021 r. Organ II instancji podniósł, że według zaświadczenia z Urzędu Skarbowego za rok 2020 r., ojciec Skarżącego uzyskał dochód w wysokości [...] zł tj. [...] zł miesięcznie. Na podstawie takiego dochodu Skarżącemu zostało wypłacone stypendium socjalne w roku akademickim 2021/2022. Rozpatrując poprzedni wniosek Skarżącego o stypendium socjalne (z [...] lutego 2022), do którego dołączone były wyjaśnienia ojca Skarżącego dotyczące otrzymanej spłaty z ZUS, organ nie wliczył tego dochodu jako dochód uzyskany. Przy rozpatrywaniu tegorocznego wniosku o stypendium socjalne organ nie może potraktować tego dochodu jako dochód utracony. W skardze do Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję Skarżący wskazał, że jest ona dla niego krzywdząca i że oparto ją na niezgodnych z prawdą twierdzeniach. Skarżący wskazał, że został zmuszony do poprawy wniosku o stypendium i uwzględnienia w nim wypłaconych ojcu zaległych świadczeń rentowych za lata 2019-2020. Mimo zgłaszania zaistniałej sytuacji Komisji, ta nie ustosunkowała się do prośby Skarżącego o wycofanie wymuszonego oświadczenia o dochodach zawierającego zawyżone kwoty. Wskutek powyższego, w ocenie Skarżącego, organ nieprawidłowo wyliczył dochód Skarżącego uwzględniając w nim rentę wypłaconą za trzy lata. Jak wskazał Skarżący, zgodnie z przepisami w takich sytuacjach kwotę dochodu uwzględnia się w dochodzie osoby lub rodziny przez okres za który uzyskano ten dochód. Ogólna wypłacona kwota powinna być podzielona na ilość miesięcy, których dotyczyła czyli w tym wypadku na 36 miesięcy, ewentualnie do dochodu powinna liczyć się tylko renta za 2021 r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowa argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zasadniczą wadą zaskarżonego rozstrzygnięcia jest brak wskazania w jaki sposób organ obliczył wysokość dochodu na osobę w rodzinie Skarżącego. Podstawą materialnoprawną rozstrzygnięcia organu stanowiły przepisy ustawy z dnia [...] lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (dalej jako "p.s.w.") oraz przepisy Regulaminu świadczeń dla studentów Uniwersytetu M. K. w T. (Biuletyn Prawny UMK z 2022 r., poz. 256). Zgodnie z art. 87 ust. 1 p.s.w, stypendium socjalne ma prawo otrzymać student znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej. W myśl zaś art. 87 ust. 2 p.s.w, rektor w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego ustala wysokość dochodu na osobę w rodzinie studenta uprawniającą do ubiegania się o stypendium socjalne. Stosownie do art. 88 ust. 1 p.s.w., wysokość miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie studenta ubiegającego się o stypendium socjalne ustala się na zasadach określonych w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, z tym że przy jej ustalaniu: uwzględnia się podmioty określone w pkt 1a-d przepisu i nie uwzględnia się świadczeń określonych w pkt 2a-d przepisu. Stosownie do art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 615, z późn. zm. – dalej jako u.ś.r), przez dochód rodziny rozumie się sumę dochodów członków rodziny. Zgodnie z treścią art. 3 pkt 2a u.ś.r, kryterium w postaci dochodu członka rodziny oznacza przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4c. Z kolei w myśl art. 5 ust. 4a u.ś.r. w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, ustalając dochód członka rodziny, osoby uczącej się lub dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, osiągnięty w tym roku dochód dzieli się przez liczbę miesięcy, w których dochód ten był uzyskiwany, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych. Odmawiając przyznania Skarżącemu wnioskowanego stypendium socjalnego organ I instancji ograniczył się jedynie do wskazania, że Skarżący nie spełniania kryterium dochodowego przypadającego na członka rodziny – tj. dochód na osobę w jego rodzinie przekracza wyznaczony przez rektora w porozumieniu z samorządem studenckim próg dochodowy uprawniający do uzyskania stypendium socjalnego (wynoszący [...] zł). Odwoławcza Komisja Stypendialna UMK, utrzymując w mocy decyzję o odmowie przyznania stypendium skarżącemu tylko nieznacznie rozszerzyła argumentację przemawiającą za takim rozstrzygnięciem. Podała mianowicie, że miesięczny dochód w rodzinie skarżącego wynosi [...] zł, oraz stwierdziła, że przy jego obliczeniu należał uwzględnić otrzymaną przez ojca skarżącego spłatę z ZUS (przyznaną na mocy wyroku Sądu Okręgowego z dnia [...] listopada 2020 r. należność za okres od [...] stycznia 2019 r. do [...] grudnia 2020 r. w wysokości [...] zł). Analizując uzasadnienie organu odwoławczego zauważyć należy, że nie wiadomo w jaki sposób został obliczony miesięczny dochód rodziny Skarżącego. Odwoławcza Komisja Stypendialna UMK nie wskazała źródeł dochodu w rodzinie Skarżącego, nie przedstawiła też matematycznego wyliczenia otrzymanej wysokości miesięcznego dochodu w rodzinie skarżącego. W szczególności zaś brakuje wyjaśnień dotyczących tego w jaki sposób jednorazowy dochód otrzymany przez ojca skarżącego na skutek wyroku Sądu Okręgowego został uwzględniony w dokonanym wyliczeniu – to jest przez jaką liczbę miesięcy organ podzielił kwotę spłaty. Z art. 11 K.p.a. wynika obowiązek wyjaśniania stronom zasadności przesłanek rozstrzygnięcia, którymi kierował się organ przy załatwieniu sprawy. Wyrazem realizacji tej zasady jest uzasadnienie decyzji, które w myśl art. 107 § 3 K.p.a., powinno przekonywać stronę o prawidłowości rozstrzygnięcia. Organ administracji musi m.in. przedstawić w nim swoją ocenę oraz motywy leżące u podstaw podjętego rozstrzygnięcia. Podkreślenia wymaga, że bez prawidłowego uzasadnienia decyzji strona nie ma możliwości obrony swoich słusznych interesów. Zaskarżone do sądu decyzje nie spełniają wymogów, które nakłada na nie treść art. 107 § 3 K.p.a.. Nie zawarto w nich bowiem informacji o sposobie rozumowania organu podejmującego decyzję i przyjętych przez niego założeniach, stanowiących podstawę rozstrzygnięcia. Za takie uzasadnienie nie można uznać ogólnikowego stwierdzenia, że dochód przypadający na członka rodziny Skarżącej przekroczył próg stypendialny i ograniczenia się do podania ogólnej kwoty dochodu rodziny. To z uzasadnienia decyzji strona czerpie informację o ustalonym i przyjętym przez organ do rozpoznania stanie faktycznym oraz o swojej sytuacji prawnej. Większość podnoszonych przez Skarżącego zarzutów dotyczyła kwalifikacji jednorazowej wypłaty uczynionej na rzecz ojca Skarżącego, dlatego tak istotne było wyczerpujące wyjaśnienie Skarżącemu nie tylko tego dlaczego uwzględniono ten dochód w wyliczeniach, ale też przez jaką liczbę miesięcy podzielono tę kwotę i dlaczego (tj. przez 12; przez 24 - liczbę miesięcy za jaki dokonano spłaty; czy też, jak oczekiwał tego Skarżący, kwotę tę zsumowaną łączną wysokością renty ojca za rok 2021 i podzielono przez 36 miesięcy). Na marginesie wskazać należy, że Sąd nie kwestionuje zasadności uwzględnienia przy obliczaniu miesięcznego dochodu rodziny Skarżącego uzyskanej przez ojca Skarżącego kwoty tytułem spłaty renty za lata 2019-2020. Należało bowiem mieć na uwadze, że w świetle przywołanej wyżej treści przepisu art. 5 ust. 4a u.ś.r. uzyskana przez ojca Skarżącego [...] lutego 2021 r. kwota tytułem spłaty zaległej renty, stanowiła dochód uzyskany w roku 2021 stanowiącym rok bazowy dla wnioskowanego przez Skarżącego stypendium socjalnego na semestr zimowy 2022/2023. Istotne z punktu widzenia ustalenia wysokości dochodu było pojęcie "uzyskiwania dochodu", czego nie można utożsamiać z pojęciem "przyznania prawa do świadczenia/posiadania roszczenia". Uzyskanie dochodu oznacza fizyczne jego otrzymanie oraz faktyczną możliwość dysponowania nim, co nie jest równoznaczne z samym tylko posiadaniem roszczenia o przyznanie świadczenia, stanowiącego ten dochód. Innymi słowy, tylko w przypadku realnej wypłaty świadczenia dochodzi do rzeczywistego uzyskania dochodu, który należy uwzględnić przy ustalaniu dochodu członka rodziny w sposób wynikający z art. 5 ust. 4a u.ś.r. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 marca 2022 r. sygn. akt. I OSK 1003/21). Dodać należy również, że z przepisu art. 5 ust. 4a u.ś.r. jednoznacznie wynika w jaki sposób należy uwzględniać jednorazowo uzyskany dochód przy obliczaniu miesięcznego dochodu członków rodziny w danym roku kalendarzowym. Mianowicie, po zsumowaniu wszystkich uzyskanych w okresie roku przez rodzinę dochodów (w tym jednorazowych spłat świadczeń) i podzieleniu jej przez liczbę osób w rodzinie, należy podzielić tę kwotę przez 12 miesięcy i wynik ten będzie stanowił miesięczny dochód na osobę w rodzinie. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa na organie rozstrzygającym sprawę, a sąd administracyjny nie może zastąpić organu administracji w wypełnieniu tego obowiązku, ponieważ do jego kompetencji należy wyłącznie kontrola legalności decyzji administracyjnej. Reasumując powyższe stwierdzić należy, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji świadczy o braku wyczerpującego zbadania wszystkich istotnych okoliczności faktycznych związanych z niniejszą sprawą, a tym samym o naruszeniu przepisów postępowania tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 §3 k.p.a. mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając sprawę ponownie organy winny w sposób wyczerpujący rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy, w szczególności wskazując szczegółowo sposób wyliczenia dochodu na osobę w rodzinie Skarżącego tj. zarówno wskazując na znajdujące się w aktach sprawy dowody, na podstawie których organ ustalił dochody rodziny Skarżącego, wskazując konkretne podstawy prawne (konkretne przepisy) z których wywodzi taki a nie inny sposób wyliczenia oraz wskazując matematyczny sposób wyliczenia dochodu na osobę w rodzinie. Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2023 r. poz. 259), orzekł jak w sentencji.