II SA/Bd 1071/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Korycka Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) Asesor WSA Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 15 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi W. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2024 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. (zwane dalej "Kolegium"), na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 323, zwanej w skrócie "u.ś.r.), zaskarżoną decyzją z [...] października 2024 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta M. B. z [...] września 2024 r. nr [...], którą to decyzją Prezydent odmówił W. M. (tj. Skarżącemu) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną W. M.. Kolegium wskazało, że Skarżący był uprawniony do świadczenia pielęgnacyjnego ż tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku w koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną - żoną W. M., w okresie od [...] marca 2022 r. do [...] lutego 2024 r. Orzeczenie o niepełnosprawności W. M. wygasło [...] lutego 2024 r., wobec czego [...] marca 2024 r. wystąpiła ona z wnioskiem o wydanie nowego orzeczenia o ustalenie stopnia niepełnosprawności. Nowe orzeczenie zaliczające (na czas określony do [...] kwietnia 2025 r.) żonę Skarżącego do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym, zostało wydane przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności [...] kwietnia 2024 r. Ponadto Kolegium ustaliło, że Skarżący podjął zatrudnienie w C. S. Sp. z o.o., gdzie był zatrudniony w okresie od [...] marca do [...] marca 2024 r. Następnie Skarżący [...] lipca 2024 r. złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących do [...] grudnia 2023 r. Prezydent B. ww. decyzją z [...] września 20024 r. odmówił Skarżącemu przyznania świadczenia, wskazując, że nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b u.ś.r. ponieważ strona nie wykazała, aby niepełnosprawność W. M., tj. osoby wymagającej opieki, powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Dodatkowo organ pierwszej instancji wskazał, że wydany 21 października 2014 r. wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie o sygn. akt K 38/13 nie obliguje organu do wydania w niniejszej sprawie decyzji pozytywnej, ponieważ nie dokonano żadnych zmian stanu prawnego i organ związany jest aktualnie obowiązującymi przepisami prawa. Rozpoznając odwołanie wniesione przez Skarżącego Kolegium stwierdziło, że decyzja Prezydenta jest prawidłowo, choć z innych względów niż wskazał organ pierwszej instancji. Kolegium podkreśliło, że od [...] stycznia 2024 r. obowiązują nowe zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie pielęgnacyjne na nowych zasadach mogą otrzymać osoby, które sprawują opiekę nad osobami z niepełnosprawnościami w wieku do ukończenia 18 roku życia. Zgodnie natomiast z art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. poz. 1429 ze zm.) w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia [...] grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Tym samym, na gruncie przedmiotowej sprawy należy w pierwszej kolejności ustalić, czy prawo do świadczenia pielęgnacyjnego Skarżącego na podstawie wniosku inicjującego postępowanie w przedmiotowej sprawie powstało przed [...] stycznia 2024 r. Kolegium podniosło, że Skarżący do [...] lutego 2024 r. był uprawniony do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną żoną, na podstawie decyzji Kolegium z [...] sierpnia 2022 r. nr [...]. Jednakże zdaniem Kolegium bez względu na podejmowane przez żonę Skarżącego działania w celu uzyskania kolejnego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności (złożenie [...] marca 2024 r. wniosku do Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności), a następnie złożony przez Skarżącego, z zachowaniem 3 miesięcy od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności, wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w sprawie nie może być mowy o ewentualnej kontynuacji pobierania wnioskowanego świadczenia. Przyczyną jest podjęcie przez Skarżącego zatrudnienia w okresie od [...] do [...] marca 2024 r. Wobec tego nie można przyjąć, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, które miałoby zostać przyznane, powstało do [...] grudnia 2024 r. W konsekwencji w sprawie nie mają zastosowania przepisy przejściowe art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym dotyczące ochrony praw nabytych. W związku z powyższym wniosek Skarżącego został rozpatrzony w oparciu o obowiązujące od [...] stycznia 2024 r. przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. W konsekwencji, należało odmówić przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na wiek osoby niepełnosprawnej powyżej 18 r. życia (art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r.). W skardze do Sądu W. M. (reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika) zarzucił decyzji Kolegium: 1) naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez błędne zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn.. K 38/13 doszło do uznania niekonsytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 7 oraz art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, 2) naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, 8, 9, 77 § 1, 7 w zw. z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez przyjęcie, iż sam fakt zwrócenia się z przedmiotowym wnioskiem przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, której niepełnosprawność powstała po 25 roku życia zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony. Podnosząc powyższe zarzuty Skarżący wniósł o uchylenie decyzji Kolegium oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W odpowiedz na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Istotną kwestią w sprawie, której rozstrzygnięcie winno poprzedzić kwestie wskazane jako zarzuty skargi, jest rozstrzygnięcie, czy wniosek Skarżącego powinien być rozpatrywany przez organy według przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu sprzed zmiany wprowadzonej ustawą z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. poz. 1429 z późn. zm.) czy w brzmieniu aktualnym, wprowadzonym tą zmianą tj. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r. Kwestia powyższa jest związana z konkretną sytuacją w sprawie, a mianowicie z okolicznością, że prawo Skarżącego do świadczenia pielęgnacyjnego powstało wprawdzie do [...] grudnia 2023 r. i trwało do tej daty (a nawet dłużej – do [...] lutego 2024 r.), jednakże stan faktyczny, który była podstawą powstania i istnienia tego prawa tj. brak podejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (warunek z art. 17 ust. 1 u.ś.r.) ustał [...] marca 2024 r. W tej bowiem dacie Skarżący podjął zatrudnienie (k. 29 akt administracyjnych). Zgodnie z treścią art. 63 ustawy o świadczeniu wspierającym w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 (ustawa o świadczeniach rodzinnych) w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia [...] grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe (ust. 1). Osoby, którym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, albo od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia [...] grudnia 2023 r., przyznane zostało co najmniej do dnia [...] grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, zachowują, na zasadach obowiązujących do dnia [...] grudnia 2023 r., prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego nie dłużej jednak niż do końca okresu, na który prawo zostało przyznane, z uwzględnieniem ust. 3 i 4 (ust. 2). Osoby, o których mowa w ust. 2, zachowują prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach obowiązujących do dnia [...] grudnia 2023 r., również w przypadku, gdy osobie nad którą sprawują opiekę zostało wydane nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenie o niepełnosprawności. Warunkiem zachowania prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach określonych w zdaniu pierwszym jest złożenie wniosku o nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności w terminie 3 miesięcy od dnia następującego po dniu, w którym upłynął termin ważności dotychczasowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenia o niepełnosprawności, a następnie złożenie wniosku o ustalenie prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego w terminie 3 miesięcy, licząc od wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności (ust. 3). Należy zwrócić uwagę, że w cytowanym przepisie art. 63 ust. 2 ustawodawca przewidział "zachowanie" prawa dla osób, którym prawo do świadczenia przyznano na dotychczasowych zasadach. "Zachować" można jednak jedynie takie prawo (uprawnienie), które kiedyś powstało i cały czas istnieje. Nie można "zachować" prawa, które ustało. Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ustaje zaś wskutek podjęcia przez osobę sprawującą opiekę zatrudnienia (art. 17 ust. 1 u.ś.r. a contrario). Słusznie uznało Kolegium, że w przedmiotowej sprawie nie można przyjąć, iż przyznanie Skarżącemu świadczenia w postępowaniu wszczętym wnioskiem z [...] lipca 2024 r. odbywa się na zasadach kontynuacji świadczenia, do którego prawo powstało do [...] grudnia 2023 r. i które Skarżący nadal zachowuje. Z momentem bowiem podjęcia zatrudnienia przez Skarżącego (18 marca 2024 r.) jego prawo, które powstało "do [...] grudnia 2024 r." ustało. Z momentem ustania zatrudnienia (30 marca 2024 r.) Skarżący ponownie znalazł się w sytuacji, którą można rozważać jako rezygnację z zatrudnienia ze względu na konieczność opieki nad osobą niepełnosprawną. Ewentualne prawo do świadczenia z tego tytułu nie jest już jednak prawem "zachowywanym", ale "nowym", istniejącym dopiero od [...] kwietnia 2024 r. (tj. po ustaniu zatrudnienia). W konsekwencji ocena czy zostały spełnione kryteria powstania tego "nowego" prawa powinna być dokonywana w oparciu o "nowe" przepisy czyli w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu ustalonym ustawą o świadczeniu wspierającym. Powyższe oznacza, że wniosek Skarżącego powinien być oceniany w świetle nowego (tj. obowiązującego od [...] stycznia 2024 r.) brzmienia art. 17 ust. 1 u.ś.r. zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2809) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom (pkt 2) jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18 roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Nie jest sporne, że żona Skarżącego ukończyła 18 rok życia. Zasadnie zatem Kolegium uznało, że skoro Skarżący nie sprawuje opieki nad osobą, która nie ukończyła 18 roku życia - nie jest spełniona przesłanka warunkująca przyznanie wnioskowanego świadczenia. Ze względu na powyższe, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) oddalił skargę.