II OZ 926/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Masternak – Kubiak po rozpoznaniu w dniu 16 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia B. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 lipca 2014 r., sygn. akt IV SA/Wa 2938/13 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. C., U. K., M. C. i K. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 17 lipca 2014 r., sygn. akt IV SA/Wa 2938/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił B. M. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi ze skargi J. C., U. K., M. C. i K. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że B. M. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wraz żoną D.. Dwuosobowa rodzina utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę skarżącego w wysokości 6.000 zł oraz wynagrodzenia za pracę jego żony w wysokości 5.000 zł. Skarżący jest ponadto współposiadaczem dwóch mieszkań (o powierzchni 70 i 54 m²), nieruchomości rolnej (4900 m²), ośmioletniego samochodu osobowego oraz zasobów pieniężnych w wysokości 17.000 zł. Postanowieniem z dnia 9 czerwca 2014 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W sprzeciwie od powyższego postanowienia B. M. domagał się zwolnienia od kosztów sądowych w tej sprawie. Skarżący podniósł, że referendarz sądowy nie rozpoznał rzetelnie jego wniosku, ponieważ uwzględnił jedynie dochody skarżącego, ignorując koszty utrzymania strony. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie uznał, że ujawnione przez wnioskodawcę dochody oraz majątek nie pozwalają nawet w najmniejszym stopniu wątpić w jego zdolność do poniesienia wiążących się z niniejszą sprawą kosztów sądowych. Na obecnym etapie postępowania wpis sądowy należny z tytułu wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia z dnia 26 lutego 2014 r. wynosi 250 zł. Według Sądu, ten jednorazowy wydatek nie odbije się negatywnie na możliwościach zakupu przez wnioskodawcę niezbędnych do egzystencji dóbr i usług (np. żywność, lekarstwa, opłaty za utrzymanie lokalu mieszkalnego). Wskazane we wniosku o przyznanie prawa pomocy kwoty miesięcznych dochodów B. M. oraz mieszkającej z nim żony (11.000 zł.), a przede wszystkim posiadane oszczędności (17.000), w zupełności wystarczą do pokrycia wszelkich kosztów postępowania sądowego oraz bieżących ciężarów utrzymania. Sytuacja, w której znajduje się wnioskodawca nie jest tego rodzaju, aby istniała konieczność przyznania prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. Rodzina skarżącego nie jest z pewnością zagrożona bezdomnością czy ubóstwem. Wszyscy członkowie rodziny skarżącego otrzymują stałe dochody; posiadają też znaczne oszczędności. Powołanie się przez wnioskodawcę w piśmie z dnia 9 lipca 2014 r. na okoliczność nieustalenia w niniejszym postępowaniu kosztów jego utrzymania dowodzi, że strona nie posiada rozeznania w zakresie instytucji prawa pomocy. W zażaleniu na powyższe postanowienie B. M. wskazał, iż Sąd błędnie odmówił mu przyznania prawa pomocy, bowiem wziął pod uwagę jedynie dochody skarżącego, pomijając wydatki strony związane z utrzymaniem wnioskodawcy i jego rodziny. W związku z powyższym wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i uwzględnienie wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie go z opłaty sądowej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwanej dalej P.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji powołanego przepisu wynika, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy, a rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Podkreślić należy, że wykładnia użytego przez ustawodawcę w cytowanym przepisie określenia: "gdy wykaże" prowadzi do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy. Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Powyższe znajduje potwierdzenie w treści przepisu art. 252 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W świetle przedstawionych przez stronę w niniejszej sprawie okoliczności, Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż skarżący nie wykazał, że spełnione zostały ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Mając bowiem na względzie sytuację majątkową skarżącego, uznać należało, że nie ma podstaw do przyjęcia, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych przyznanie prawa pomocy jest instytucją o charakterze wyjątkowym i jest ona stosowana w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone. Biorąc pod uwagę miesięczne dochody dwuosobowej rodziny skarżącego (11.000 zł) oraz posiadany majątek (współwłasność dwóch mieszkań oraz oszczędności w kwocie 17.000 zł), nie sposób uznać, iż zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Jak słusznie wskazał Sąd, na obecnym etapie postępowania skarżący jest zobowiązany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości 250 zł. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uiszczenie powyższej kwoty nie stanowi zagrożenia dla ekonomicznej egzystencji skarżącego - co uzasadniałoby przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Odnosząc się natomiast do argumentów zawartych w zażaleniu należy wskazać, że skarżący nie podniósł żadnych okoliczności, które pozwalałyby na podważenie ustaleń, poczynionych przez Sąd pierwszej instancji, co do jego stanu majątkowego i rodzinnego, a które skutkowałyby stwierdzeniem, iż istnieją podstawy do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Należy także przyjąć, że skoro Sąd I instancji nie wezwał skarżącego do złożenia dodatkowych dokumentów na podstawie art. 255 P.p.s.a., to przedłożone oświadczenie strony zawarte we wniosku uznał za wystarczające do ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.