II OZ 91/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak po rozpoznaniu w dniu 10 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. Spółki z o.o. z siedzibą we W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 5 stycznia 2015 r., sygn. akt II SA/Wr 613/14 o odmowie przyznania A. Spółki z o.o. z siedzibą we W. prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi A. Spółki z o.o. z siedzibą we W. na postanowienie Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we Wrocławiu z [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania postanawia: oddalić zażalenie.

Wyrokiem z 5 stycznia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił spółce A. (dalej jako "Spółka") przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia z wpisu sądowego od skargi na postanowienie Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z [...] lipca 2014 r. w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania. W ocenie Sądu I instancji, nie sposób stwierdzić, że Spółka nie ma możliwości "wyłożenia" środków niezbędnych na pokrycie kosztów sądowych. Z przedstawionego oświadczenia wynika, że spółka nie zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej oraz nie wszczęła postępowania upadłościowego czy naprawczego. Sąd I instancji podkreślił, że przedsiębiorca w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. W przypadku planowania bądź wystąpienia na drogę sądową powinien się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, bądź z bieżącej działalności lub ze zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. W ocenie Sądu I instancji, Spółka nie wykazała, że utraciła płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym. Spółka nawet pomimo trudności finansowych powinna partycypować w kosztach postępowania sądowego. Wydatki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej nie mogą mieć pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty sądowe. Ponadto Sąd I instancji podkreślił, że Spółka przez całe postępowanie nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Spółka wniosła zażalenie na powyższe postanowienie. Zarzuciła naruszenie przepisów postępowania tj. art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej jako "p.p.s.a.") przez oddalenie wniosku, pomimo, że Spółka wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ponadto zarzuciła naruszenie art. 133 § 1 w związku z art. 141 § 3 i w związku z art. 166 p.p.s.a. przez sprzeczność ustaleń faktycznych ze zgromadzonym materiałem w sprawie i przyjęcie, że spółka posiada środki na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Spółka wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady wyrażonej w art. 214 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270) - zwanej dalej p.p.s.a., zgodnie z którą do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania żeby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, s. 568). Zgodnie z art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Naczelny Sąd Administracyjny akceptuje stanowisko zaprezentowane przez Sąd I instancji w zaskarżonym postanowieniu. Zasadnicze znaczenie dla niniejszego rozstrzygnięcia ma jednak okoliczność, że Spółka pomimo wezwania nie przedstawiła wymaganych przez Sąd I instancji dokumentów. Pismem 12 września 2014 r. referendarz sądowy wezwał Spółkę do złożenia szeregu dokumentów i oświadczeń. Pismem z 23 września 2014 r. Spółka wniosła o przedłużenie terminu do wykonania wezwania. Wniosek ten został rozpatrzony, a termin przedłużono o 14 dni. Postanowienie referendarza o odmowie przyznania prawa pomocy zostało wydane dopiero 5 grudnia 2014 r., a zaskarżone postanowienie Sądu I instancji 5 stycznia 2015 r. W tym czasie Spółka nie wykonała w całości wezwania referendarza sadowego, składając tylko część wymaganych dokumentów. Warto przy tym podkreślić, że wezwanie referendarza sądowego obejmowało między innymi szereg pytań, na które Spółka mogła odpowiedź bez konieczności uzyskania dodatkowych dokumentów. Braki te nie zostały uzupełnione przed Sądem I instancji, jak również w postępowaniu wszczętym przedmiotowym zażaleniem. Jednocześnie Naczelny Sąd Administracyjny uznaje za uzasadnione wezwanie skierowane do Spółki, ponieważ formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy nie zawierał danych umożliwiających ocenę sytuacji finansowej Spółki. Wątpliwości tych nie wyjaśniły również złożone przez Spółkę dokumenty, ponieważ stanowiły one jedynie "wybiórcze" wykonanie wezwania. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zasadnie więc przyjął, że skarżąca Spółka nie wykazała w dostateczny sposób, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, a tym samym brak było podstaw do przyznania jej prawa pomocy. Z tych względów i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.