II OZ 905/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Leszek Kiermaszek po rozpoznaniu w dniu 12 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M.M. i J.M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 marca 2025 r. sygn. akt VII SA/Wa 1546/24 o odrzuceniu skargi M.M. w sprawie ze skargi M.M. i J.M. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 8 kwietnia 2024 r., znak: DOR.7101.45.2024.ABL w przedmiocie wznowienia postępowania administracyjnego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie.

M.M. i J.M. (dalej: "skarżący") złożyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 8 kwietnia 2024 r., znak: DOR.7101.45.2024.ABL o odmowie wznowienia postępowania administracyjnego w sprawie dotyczącej nakazu rozbiórki. Zarządzeniami Przewodniczącego Wydziału VII Sądu z dnia 27 czerwca 2024 r. każdy ze skarżących został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł, w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. W odpowiedzi na powyższe skarżący dokonali jednej wpłaty w kwocie 200 zł tytułem wpisu od skargi. Postanowieniem z dnia 30 sierpnia 2024 r., sygn. akt VII SA/Wa 1546/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na zasadzie art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, ze zm., dalej: "P.p.s.a."), odrzucił skargę M.M.. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 4 grudnia 2024 r., sygn. II OZ 695/24 uchylił zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu wskazał, że Sąd pierwszej instancji nie ustalił, od którego skarżącego pochodzi dokonana wpłata w kwocie 200 zł tytułem wpisu od skargi. Przed odrzuceniem skargi któregokolwiek ze skarżących należało wezwać ich do sprecyzowania, który z nich uiścił wpis od skargi. Mając na uwadze powyższe zarządzeniem z dnia 15 stycznia 2025 r. wezwano skarżących do sprecyzowania, czy uiszczony przez nich wpis został wniesiony przez M.M. czy J.M.. Pouczono jednocześnie, że brak takiego sprecyzowania w wyznaczonym siedmiodniowym terminie skutkować będzie samodzielnym przyjęciem przez sąd, że wpis pochodzi od skarżącego. W odpowiedzi na wezwanie skarżący przedłożyli pismo, w którym wskazali, że dokonali uiszczenia wpisu od skargi na zaskarżone postanowienie. Podnieśli, że uiszczenie wpisu przez któregokolwiek ze skarżących zwalnia pozostałe osoby z obowiązku jego uiszczenia. Postanowieniem z dnia 5 marca 2025 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie ponownie odrzucił skargę M.M.. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji uznał, że skarżący nie mają wspólnych obowiązków. M.M. jest jedyną właścicielką działki nr [...], co potwierdza wypis skrócony z rejestru gruntów z dnia 31 sierpnia 2012 r., znajdujący się w aktach administracyjnych (znak: PINB-7355/65/3619/1/08). Wpis do rejestru gruntów został dokonany na podstawie aktu nadania ziemi nr AWZ-665/77. J.M. nie jest właścicielem tej działki, brał natomiast udział w postępowaniu, w którym wydane zostało zaskarżone postanowienie - na prawach strony. Zatem skarżący mają oddzielne obowiązki i na zasadzie art. 214 § 2 P.p.s.a. każdy z nich powinien osobno uiścić wpis od skargi. Sąd pierwszej instancji wskazał, mając na uwadze postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 grudnia 2024 r., sygn. akt II OZ 695/24, że wezwano skarżących do sprecyzowania przez kogo został uiszczony wpis z pouczeniem, że brak takiego sprecyzowania w wyznaczonym terminie skutkować będzie samodzielnym przyjęciem, że wpis pochodzi od skarżącego. W odpowiedzi na wezwanie skarżący nie wyjaśnili, przez którego z nich został uiszczony wpis. W związku z tym Sąd pierwszej instancji, zgodnie z pouczeniem przyjął, że wpis w wysokości 200 zł pochodzi od skarżącego. Wobec bezskutecznego upływu siedmiodniowego terminu do dokonania przez skarżącą uzupełnienia braku fiskalnego skargi, który w niniejszej sprawie upłynął w dniu 29 lipca 2024 r., skargę skarżącej Sąd odrzucił na podstawie art. 220 § 3 P.p.s.a. Zażalenie na powyższe postanowienie wnieśli skarżący. Podnieśli, że zaskarżone postanowienie narusza przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2021 r. poz. 535), a także rażąco narusza art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572) oraz ich słuszny interes. Wyjaśnili, że M.M. nabyła działkę nr [...] od rodziców w czasie trwania małżeństwa ze skarżącym, figuruje zatem w ewidencji gruntów jako współwłaścicielka tej działki. Zgodnie z przepisami prawa w przypadku nieruchomości nabytej podczas trwania małżeństwa wchodzi ona w skład wspólności majątkowej małżeńskiej. Powyższe potwierdza wyrok WSA w Krakowie z dnia 18 maja 2018 r., sygn. akt II SA/Kr 1357/17. W konsekwencji podnieśli, że oboje są współwłaścicielami tej działki i mają wspólny interes prawny, zatem prawidłowo uiścili wspólnie wpis od skargi w kwocie 200 zł. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest zasadne. Stosownie do art. 230 § 1 i 2 P.p.s.a. od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym, w tym skargi pobiera się wpis. Z kolei w myśl art. 214 P.p.s.a. do uiszczenia kosztów sądowych zobowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, o ile ustawa nie stanowi inaczej (§ 1). Pismo wnoszone przez kilka osób, których uprawnienia lub obowiązki związane z przedmiotem zaskarżenia są wspólne, podlega jednej opłacie (§ 2 zdanie pierwsze), w przeciwnym razie każda z tych osób uiszcza opłatę oddzielnie stosownie do swojego uprawnienia lub obowiązku (§ 2 zdanie drugie). Wyjaśnić trzeba, że w art. 214 § 2 P.p.s.a. uregulowano przypadek opłacania pisma wnoszonego przez kilka osób w sytuacji, gdy w sprawie występuje kilka podmiotów w charakterze skarżącego (art. 51 P.p.s.a.). Osoby, których uprawnienia lub obowiązki są wspólne, wnosząc jedno pismo, uiszczają jedną opłatę. Natomiast, jeżeli te osoby, mają odrębne uprawnienia lub obowiązki, wniesienie przez kilka osób jednego pisma powoduje konieczność uiszczenia opłaty przez każdą z tych osób oddzielnie w zależności od indywidualnego uprawnienia lub obowiązku. W takiej sytuacji do uiszczenia opłaty należy wezwać każdą z tych osób. Wynikająca z art. 214 § 2 P.p.s.a. zasada, że wnoszone przez kilka osób pismo podlega jednej opłacie ma zastosowanie wyłącznie w przypadku współuczestnictwa materialnego, tj. wówczas, gdy dla kilku osób uprawnienia lub obowiązki związane z przedmiotem zaskarżenia są wspólne. Opłata ta obciąża wówczas te osoby solidarnie, co oznacza, że uiszczenie jej przez jedną z tych osób zwalnia pozostałe z obowiązku uiszczenia opłaty (por. postanowienie NSA z 24 września 2014 r., sygn. akt II GZ 292/14, LEX nr 1530512). Natomiast w przypadku tzw. współuczestnictwa formalnego każda z osób wnoszących pismo uiszcza opłatę oddzielnie, stosownie do swojego uprawnienia lub obowiązku. Pismo wnoszone przez kilku skarżących podlega jednej opłacie zgodnie z dyspozycją art. 214 § 2 P.p.s.a., gdy wnoszą je skarżący będący współwłaścicielami jednej nieruchomości i z tego tytułu, a więc z praw do jednej nieruchomości wywodzą swe uprawnienia do posiadania statusu strony postępowania - art. 214 § 2 zdanie pierwsze P.p.s.a. (zob. np. postanowienie NSA z 8 grudnia 2011 r. sygn. akt II OZ 1145/11, LEX nr 1152261). Z akt sprawy wynika, że Sąd pierwszej instancji dysponował uproszczonym wypisem z rejestru gruntów dla działki nr [...], stwierdzającej, że właścicielem nieruchomości jest M.M., którą nabyła od rodziców na podstawie aktu nadania ziemi Nr AWZ-665/77. Przy zażaleniu na zaskarżone postanowienie skarżący przedłożyli kserokopię odpisu skróconego aktu małżeństwa, z którego wynika, że zawarli związek małżeński w dniu 6 lipca 1968 r. Wyjaśnić należy, że akt własności ziemi nie ma charakteru konstytutywnego, a jedynie deklaratywny. Nabycie własności następuje z mocy prawa, a decyzja administracyjna stwierdza jedynie spełnienie ustawowych przesłanek i wystąpienie tego skutku. Na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27 poz. 250) nieruchomości wchodzące w skład gospodarstw rolnych, znajdujące się w dniu wejścia w życie ustawy (tj. w dniu 4 listopada 1971 r.) w samoistnym posiadaniu rolników stają się z mocy samego prawa własnością tych rolników, jeżeli oni sami lub ich poprzednicy objęli te nieruchomości w posiadanie na podstawie zawartej bez prawem przewidzianej formy umowy sprzedaży, zamiany, darowizny, umowy o dożywocie lub innej umowy o przeniesienie własności, o zniesienie współwłasności albo umowy o dział spadku. Zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 16 listopada 1987 r., sygn. akt III CZP 64/87 (OSNCP 1989, nr 4, poz. 62) nabyta na podstawie ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych przez jednego z małżonków nieruchomość rolna wchodzi w skład majątku wspólnego obojga małżonków, jeżeli w dacie wejścia w życie tej ustawy, stosunki majątkowe między małżonkami podlegały ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej. W rozpoznawanej sprawie z punktu widzenia skutków tzw. uwłaszczenia w sferze wspólności ustawowej małżeńskiej nie ma to znaczenia, gdyż w wyniku uwłaszczenia skarżącej nabyta nieruchomość stanowi ich majątek dorobkowy. W dniu 4 listopada 1971 r. skarżący pozostawali w związku małżeńskim i łączyła ich ustawowa wspólność majątkowa, co nie jest kwestionowane. Dodać jedynie trzeba, że powyższe zagadnienie na dotychczasowym etapie postępowania nie było rozważane, w szczególności oceny w tym zakresie nie wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie o sygn. akt II OZ 695/24 rozpoznając zażalenie na poprzednie postanowienie Sądu pierwszej instancji o odrzuceniu skargi skarżącej. Wobec powyższego nie można podzielić stanowiska zawartego w zaskarżonym postanowieniu, że skarżący nie posiada żadnego tytułu prawnego do nieruchomości stanowiącej działkę nr [...]. W konsekwencji błędne są wnioski Sądu, że skarżący mają oddzielne obowiązki, zatem na zasadzie art. 214 § 2 P.p.s.a. każdy z nich powinien osobno uiścić wpis od skargi. Skarżący są w tym postępowaniu sądowym współuczestnikami materialnymi, zatem zobowiązani są uiścić jeden wpis od skargi, stosownie do art. 214 § 2 zdanie pierwsze P.p.s.a. Skoro wymagany wpis został uiszczony przez wnoszących skargę, to Sąd pierwszej instancji nie miał podstaw do odrzucenia skargi skarżącej z powodu braku opłaty sądowej. Z tego też względu Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do treści art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., postanowił o uchyleniu zaskarżonego postanowienia.