II OZ 899/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Tomasz Zbrojewski po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia B. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 16 kwietnia 2025 r., sygn. akt II SA/Rz 275/25 odmawiające przywrócenia terminu do uzupełnienia braku fiskalnego skargi w sprawie ze skargi B. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 3 grudnia 2024 r., nr SKO.415/269/2024 w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2025 r., sygn. akt II SA/Rz 275/25, po rozpoznaniu wniosku B. Z. (skarżąca), odmówił przywrócenia terminu do uzupełnienia braku fiskalnego skargi. Sąd podał, że pełnomocnik skarżącej uzasadniając przedmiotowy wniosek wyjaśnił, że odpis zarządzenia wzywającego do uiszczenia wpisu od skargi wraz z wezwaniem do uzupełnienia braków skargi doręczono na adres siedziby kancelarii w dniu 5 marca 2025 r. Pełnomocnik wskazał, że w dniu 7 marca 2025 r. przesłał do Sądu 11 egzemplarzy odpisów skargi oraz skontaktował się telefonicznie ze skarżącą celem poinformowania jej o konieczności uiszczenia wpisu od skargi. Zaznaczył przy tym, że prześle drogą mailową wiadomość zawierającą skan zarządzenia wraz ze szczegółowymi wytycznymi dalszego działania. Jak wyjaśnił pełnomocnik, skarżąca z uwagi, że pełni funkcję [...] na Wydziale [...] podała służbowy adres mailowy. Wiadomość mailowa została wysłana tego samego dnia natomiast została automatycznie przekierowana do folderu "spam", w którym skarżąca nie spodziewała się wiadomości mailowej z kancelarii. Skarżąca dopiero w dniu 13 marca 2025 r. o godzinie 21.45 zauważyła, że wiadomość wraz z wytycznymi znajduje się w folderze "spam" i natychmiast po jej odczytaniu wykonała przelew bankowy. Pełnomocnik wyjaśnił również, że wysłana przez niego wiadomość mailowa została przez system uznana za podejrzaną o zawieranie informacji szkodliwych dla użytkownika poczty, pomimo że nie zawierała w treści ani w nagłówku informacji sugerujących próby podszywania się. Do wniosku załączył zrzuty ekranu ze skrzynki mailowej skarżącej oraz przedstawione na piśmie stanowisko Zastępcy [...] ds. Informatyzacji odnośnie przekierowania wiadomości do folderu "spam". Sąd uznał, że okoliczności wskazane przez pełnomocnika skarżącej nie dają podstaw do przyjęcia, że uchybienie terminu było niezawinione. Wskazał, że zarówno podanie służbowego adresu mailowego, jak też niesprawdzenie folderu SPAM, pomimo iż skarżąca spodziewała się wiadomości od pełnomocnika, ponieważ została o tym poinformowana telefonicznie, nie mogą być ocenione pozytywnie w kontekście dochowania należytej staranności przy prowadzeniu własnych spraw. W ocenie Sądu, uwzględniając zwykłe doświadczenie życiowe, skarżąca przede wszystkim powinna sprawdzić foldery poczty, w tym folder SPAM, skoro oczekiwała wiadomości od pełnomocnika. Sąd podkreślił, że oceniając brak zawinienia strony w niedotrzymaniu terminu do uzupełnienia braku fiskalnego skargi zasadnicze znaczenie ma fakt, że przed przesłaniem do skarżącej wiadomości mailowej zawierającej skan zarządzenia wzywającego do uiszczenia wpisu od skargi, pełnomocnik skontaktował się ze skarżącą telefonicznie, informując o konieczności uiszczenia wpisu od skargi oraz o tym, że prześle do niej wiadomość ze skanem zarządzenia oraz dalsze wytyczne. Według wyjaśnień pełnomocnika skarżącej, miało to miejsce w dniu 7 marca 2025 r. W tym też dniu skarżąca miała już wiedzę o konieczności uiszczenia wpisu od skargi i mogła uczynić zadość przedmiotowemu wezwaniu. Sąd zauważył także, że skarżąca jest reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika z wyboru. Nawet jeśli pełnomocnik ustalił ze skarżącą, że to skarżąca sama uzupełni brak fiskalny skargi, to termin na jego uzupełnienie należało liczyć od chwili doręczenia wezwania pełnomocnikowi strony. Zaznaczył przy tym, że strona ponosi wszelkie skutki działań pełnomocnika przez którego jest reprezentowana, także negatywne skutki uchybień lub czynności wadliwie dokonanych, ale równocześnie brak zawinienia pełnomocnika nie może wyłączać winy strony, która nie dochowała należytej staranności w prowadzeniu własnych spraw. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935, zwana dalej: "p.p.s.a."), orzekł jak w postanowieniu. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika, wnosząc o jego uchylenie i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła naruszenie art. 86 § 1 p.p.s.a., poprzez błędne uznanie, że okoliczność przekazania informacji przez pełnomocnika o treści zarządzenia Sądu w formie mailowej, przekierowanej do folderu spam, nie stanowi przeszkody do uzupełnienia braków fiskalnych skargi, podczas gdy zaistniała sytuacja wynikała z błędu systemu poczty elektronicznej, polegającego na automatycznym skierowaniu wiadomości od pełnomocnika do folderu spam uznając ją za podejrzaną o zawieranie informacji sugerujących próby podszywania się, mimo że była to wiadomość wysłana z zaufanego źródła czyli wystąpiła okoliczność niezależna, której skarżąca nie mogła przewiedzieć, a zatem nie można przypisać stronie winy w uchybieniu terminu. Pełnomocnik skarżącej, odnosząc się do stwierdzenia Sądu, że skarżąca już w dniu 7 marca 2025 r. została poinformowana i powzięła wiadomość o konieczności dokonania wpisu, wskazał, że istotnym jest, że z uwagi na lakoniczny charakter rozmowy telefonicznej (co wynikało z zawodowych obowiązków i konieczności niezwłocznego powrotu do ich wypełniania a także z faktu, że szczegółowe informacje co do sposoby uiszczenia opłaty "nzasadfnedi było przekazać na piśmie") pełnomocnik jedynie przekazał informację, że zajdzie konieczność poniesienia opłaty, nie wskazał terminu, kwoty ani innych szczegółowych informacji np. co do nr rachunku bankowego - wszystkie szczegółowe wytyczne znajdowały się w treści wiadomości mailowej, która trafiła do "spam". Zatem nie można wysunąć wniosku, że skarżąca powzięła pełną wiadomość co do treści wynikającej z zarządzenia Sądu w wyniku przeprowadzonej rozmowy telefonicznej. Powzięła ją dopiero w dniu 13 marca 2025 r. o godzinie 21.45 i bez zbędnej zwłoki wypełniła zobowiązanie dokonując przelewu bankowego. Z powyższego bezapelacyjnie wynika brak winy po stronie skarżącej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie jest zasadne. Zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, zaś w piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 1 i § 2 p.p.s.a.). Ponadto, stosownie do art. 87 § 4 p.p.s.a., równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie. Mając powyższe na uwadze należy przyjąć, że sąd może przywrócić termin jedynie pod warunkiem wniesienia prośby o jego przywrócenie w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminu z równoczesnym dopełnieniem czynności, dla której termin był określony oraz uprawdopodobnieniem przez wnioskodawcę braku winy w uchybieniu terminu. W orzecznictwie sądów administracyjnych oraz doktrynie ugruntowany jest pogląd, że o braku winy w niedopełnieniu obowiązku zachowania terminu do dokonania czynności procesowej można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody niedającej się przezwyciężyć. Oceniając wystąpienie powyższej przesłanki, sąd obowiązany jest przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o własne interesy (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis 2012, s. 270, uw. 5; M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod redakcją R. Hausera, M. Wierzbowskiego, C. H. Beck 2013, s. 444-446). Oznacza to, że strona składająca wniosek, celem uprawdopodobnienia braku swojej winy w uchybieniu terminu, powinna wskazać na okoliczności, które nastąpiły nagle i niespodziewanie, uniemożliwiając prawidłowe dokonanie czynności procesowej. Przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy jego uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się m.in. stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), czy nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą. Przy ocenie winy lub jej braku w uchybieniu terminowi do dokonania czynności procesowej, należy brać pod rozwagę także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu. Przywrócenia uchybionego terminu nie uzasadniają niedostateczna staranność w prowadzeniu własnych spraw, czy też nieznajomość prawa. W orzecznictwie sądów administracyjnych została ugruntowana także zasada, według której, strona ponosi wszelkie skutki działań pełnomocnika, także negatywne skutki uchybień lub czynności wadliwie dokonanych. Istotą pracy profesjonalnego pełnomocnika jest bowiem rzetelne dbanie o interesy mocodawcy, między innymi poprzez wypełnianie w terminie wszystkich wymogów proceduralnych umożliwiających stronie pełny udział w postępowaniu. Pełnomocnik, który zgodził się reprezentować stronę, ma obowiązek działania w imieniu i na rzecz mocodawcy z równą starannością, jakby działał na własną rzecz, a mocodawca ponosi ryzyko ujemnych skutków niestarannego zachowania się profesjonalnego pełnomocnika. Wobec tego, przy ocenie przesłanek warunkujących przywrócenie uchybionego terminu należy ocenić, czy profesjonalny pełnomocnik zachował należytą staranność przy prowadzeniu spraw mocodawcy. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji właściwie ocenił, że okoliczności podnoszone przez pełnomocnika strony skarżącej nie uzasadniają braku winy w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej jaką było uiszczenie wpisu sądowego od skargi. Zarówno podanie służbowego adresu mailowego, jak też niesprawdzenie folderu "spam", pomimo iż skarżąca spodziewała się wiadomości od pełnomocnika, ponieważ została o tym poinformowana telefonicznie, nie mogą być ocenione pozytywnie w kontekście dochowania należytej staranności przy prowadzeniu własnych spraw. Przekierowanie wiadomości do folderu "spam" jest częstą sytuacją, zatem należyta staranność w tym przypadku polegała na przeglądaniu wszystkich folderów poczty elektronicznej. Również pełnomocnik powinien wykazać się należytą starannością (tym bardziej, że wskazał na lakoniczny charakter rozmowy ze skarżącą) polegającą na sprawdzeniu, czy wysłana przez niego wiadomość drogą elektroniczną została przez mocodawczynię odebrana (zob. postanowienia NSA: z dnia 9 lutego 2017 r., sygn. akt II GZ 1156/16; z dnia 9 grudnia 2021 r., sygn. akt III OZ 978/21 i powołane w nim orzecznictwo). W niniejszej sprawie strona skarżąca i jej pełnomocnik nie wykazali się należytą starannością w prowadzeniu sprawy, dopuścili się niedbalstwa, co wykluczało przywrócenie terminu. Końcowo wyjaśnić trzeba, że prawo do sądu nie jest prawem absolutnym, które musi zostać w każdym jednostkowym przypadku bezwzględnie zrealizowane. Nieprzywrócenie stronie terminu do dokonania czynności procesowej, przy zastosowaniu przez Sąd Wojewódzki w prawidłowy sposób art. 86 § 1 p.p.s.a., nie może stanowić naruszenia wynikającego z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP prawa strony do sądu. Nie można wywodzić naruszenia przepisu Konstytucji z faktu niezachowania należytej staranności w prowadzeniu przez stronę reprezentowaną przez pełnomocnika własnych spraw. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.