II OZ 823/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Miron po rozpoznaniu w dniu 16 lipca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 kwietnia 2026 r., sygn. akt IV SA/Wa 530/26 wstrzymujące wykonanie zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi H. K. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia 13 stycznia 2026 r., znak: DL.WIPO.412.246.2022/MMa w przedmiocie zobowiązania do powrotu postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie i odmówić wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, 2. zwrócić Szefowi Urzędu do Spraw Cudzoziemców ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie kwotę 100 (sto) złotych uiszczoną tytułem wpisu sądowego od zażalenia.

H. K. (skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z 13 stycznia 2026 r., znak: DL.WIPO.412.246.2022/MMa, utrzymującą w mocy decyzję Komendanta Placówki Straży Granicznej w Olsztynie z 5 lutego 2022 r., znak: 02-035/5/D-ZDP/2022, którą zobowiązano skarżącego do powrotu oraz orzeczono o zakazie ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen na okres 5 lat. W skardze zawarto wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik skarżącego wskazał, że wykonanie decyzji ingeruje w życie rodzinne skarżącego, jego małżonki i dziecka. Ponadto w przypadku deportacji utrudnione będzie korzystanie przez skarżącego z prawa do sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 16 kwietnia 2026 r., sygn. akt IV SA/Wa 530/26, wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji. Sąd podkreślił, że z uwagi na przedmiot zaskarżonej decyzji, nie budzi wątpliwości skutek prawny tej decyzji w postaci konieczności opuszczenia przez skarżącego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. We wniosku wskazano, że wykonanie decyzji będzie się dla skarżącego wiązało z utrudnieniem dochodzenia swoich praw przed Sądem oraz będzie miało znaczący wpływ na jego życie rodzinne, gdyż wraz z żoną wychowują dziecko. Biorąc pod uwagę te okoliczności, Sąd stwierdził, że wykonanie zaskarżonej decyzji przed podjęciem rozstrzygnięcia co do zasadności wniesionej skargi, może doprowadzić do spowodowania trudnych do odwrócenia skutków dla skarżącego, w przypadku, gdy zaskarżona decyzja zostałaby uchylona i zaistniałaby możliwość jego ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Sąd jednocześnie zauważył, że rozpatrując wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, nie bada jej zgodności z prawem, a jedynie ocenia, czy zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 143, zwana dalej: "p.p.s.a."). Zażalenie na powyższe postanowienie złożył Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców zarzucając naruszenie art. 61 § 3 w zw. z art. 141 § 4 w zw. z art. 166 p.p.s.a., poprzez: a) orzeczenie o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji, pomimo braku wykazania przez skarżącego istnienia okoliczności faktycznych przemawiających za wstrzymaniem wykonania decyzji w świetle przesłanek określonych w art. 61 § 3 p.p.s.a.; b) bezkrytyczne powielenie argumentacji pełnomocnika skarżącego zawartej we wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji, bez dokonania weryfikacji okoliczności podanych w ww. wniosku; c) brak uwzględnienia, że skarżący został zobowiązany do powrotu na podstawie art. 302 ust. 1 pkt 9 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz.U. z 2025 r. poz. 1079 ze zm., zwana dalej: "u.o.c."), ponieważ wymagały tego względy ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego. Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i orzeczenie o odmowie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie zwrotu uiszczonego wpisu sądowego. W odpowiedzi na zażalenie skarżący cudzoziemiec wniósł o oddalenie zażalenia i zasądzenie od organu na jego rzecz kosztów postępowania zażaleniowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 61 § 3 p.p.s.a., sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, o których mowa w § 1, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, z wyjątkiem przepisów prawa miejscowego, które weszły w życie, chyba że ustawa szczególna wyłącza wstrzymanie ich wykonania. Dotyczy to także aktów wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach tej samej sprawy. Instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji ma chronić stronę, tak by w okresie do rozpatrzenia skargi strona, z uwagi na skutki jakie może wywołać wykonanie zaskarżonej decyzji, nie poniosła znacznej szkody lub nie wystąpiły trudne do odwrócenia skutki. Wnioskodawca jest zobligowany do przedstawienia konkretnych zdarzeń, które mogłyby uprawdopodobnić, że wykonanie zaskarżonego aktu faktycznie spowoduje powstanie niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub powstanie trudnych do odwrócenia skutków. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że trudne do odwrócenia skutki to takie prawne lub faktyczne skutki, które raz zaistniałe powodują istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie i przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków. Przesłanki w postaci niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, o których mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a., należy wiązać z sytuacją, która może powstać, gdy zaskarżony do sądu akt administracyjny zostanie wykonany, a następnie, na skutek uwzględnienia skargi – wzruszony. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji nie dokonał prawidłowej oceny zawartych w powołanym przepisie przesłanek wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Uzasadnienie zaskarżonego postanowienia jest niezwykle lakoniczne. Sąd Wojewódzki w oderwaniu od okoliczności sprawy przyjął, że udzielenie ochrony tymczasowej jest zasadne, ze względu na utrudnienie dochodzenia przez skarżącego swoich praw przed sądem, a także celem ochrony życia rodzinnego, gdyż cudzoziemiec wraz z żoną wychowują dziecko. W odniesieniu do pierwszej kwestii, należy zauważyć, że skarżący w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym ustanowił dla siebie pełnomocnika z wyboru w osobie r.pr. D.K. Pełnomocnictwo swym zakresem obejmuje prawo do reprezentowania przed sądami administracyjnymi, w tym także przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. W związku z powyższym stwierdzić należy, że prawo do sądu skarżącego będzie zagwarantowane albowiem w niniejszej sprawie będzie reprezentował go profesjonalny pełnomocnik, który w razie konieczności będzie mógł zwrócić się do skarżącego przebywającego poza Polską o złożenie wyjaśnień w konkretnej sprawie np. na piśmie lub w inny sposób przedstawiający jego stanowisko. Pełnomocnik ma ponadto dołożyć wszelkiej staranności by prawa skarżącego do sprawiedliwego procesu nie zostały naruszone. Specyfika postępowania przed sądami administracyjnymi wyrażająca się w ograniczonym postępowaniu dowodowym i badaniu zaskarżonych aktów na podstawie akt sprawy przedłożonych przez organ administracji powoduje, iż osobiste stawiennictwo skarżącego przed sądem zasadniczo jest nieobowiązkowe, a jeśli skarżący uczestniczy w rozprawie to jego udział sprowadza się zazwyczaj do przedstawienia argumentacji wskazującej na wadliwość wydanej decyzji, co zawiera już wniesiona przez niego skarga. Sąd administracyjny zasadniczo nie prowadzi postępowania dowodowego dotyczącego przedmiotu sprawy jeśli taka potrzeba zachodzi jest to podstawa do uchylenia aktu i uzupełnienia postępowania wyjaśniającego przez organy. W związku z tym obowiązkowy udział osobisty skarżącego występuje na zasadzie wyjątku. Skoro jednak strona ma pełnomocnika jej prawo do udziału w postępowaniu za jego pośrednictwem zostało zagwarantowane. Konieczność opuszczenia Polski przez skarżącego wobec wykonania decyzji zobowiązującej do powrotu nie będzie zatem skutkowała w tym konkretnym przypadku znaczną szkodą, czy też trudnymi do odwrócenia skutkami. W odniesieniu do drugiej kwestii, która ma związek z prawem do poszanowania życia rodzinnego i prywatnego, podkreślić trzeba, że z art. 8 ust. 2 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (EKPCz) [sporządzona w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmieniona następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełniona Protokołem nr 2 - Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284] wynika, że niedopuszczalna jest ingerencja władzy publicznej w prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego, z wyjątkiem przypadków przewidzianych przez ustawę i koniecznych w demokratycznym społeczeństwie z uwagi na bezpieczeństwo państwowe, bezpieczeństwo publiczne lub dobrobyt gospodarczy kraju, ochronę porządku i zapobieganie przestępstwom, ochronę zdrowia i moralności lub ochronę praw i wolności innych osób. Artykuł 8 EKPCz nie daje absolutnej ochrony. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że prawo do poszanowania życia rodzinnego może podlegać ograniczeniom. Z art. 303 ust. 1 pkt 4 u.o.c. wynika, że decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu nie wydaje się cudzoziemcowi, gdy jest małżonkiem obywatela polskiego albo cudzoziemca posiadającego zezwolenie na pobyt stały lub zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego UE na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i nie sprzeciwiają się temu względy obronności lub bezpieczeństwa państwa lub ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego, chyba że celem zawarcia związku małżeńskiego lub jego istnienia jest obejście przepisów ustawy. Ustawodawca polski dopuścił możliwość ingerencji w prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego w sytuacji, gdy sprzeciwiają się temu względy obronności i bezpieczeństwa oraz porządku publicznego. Ponadto, jak słusznie zauważył wnoszący zażalenie, zaskarżona decyzja została wydana na podstawie art. 302 ust. 1 pkt 9 u.o.c. (decyzję o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu wydaje się cudzoziemcowi, gdy wymagają tego względy obronności lub bezpieczeństwa państwa lub ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego lub interes Rzeczypospolitej Polskiej). Dlatego też ważne jest zastosowanie wywodzonej z Konstytucji RP zasady proporcjonalności (wyważania różnych grup interesów) - jednej też z podstawowych zasad prawa europejskiego. Przy uwzględnieniu tej zasady kwestia pierwszeństwa interesu indywidualnego (w niniejszej sprawie ochrona życia rodzinnego) nie jest już taka oczywista w świetle konieczności zabezpieczenia ochrony podstawowych interesów państwa, jak bezpieczeństwo i porządek publiczny. Istotna jest bowiem ochrona ww. wartości w znaczeniu szerszym, bo dotycząca też wszystkich obywateli państwa. Niewątpliwie wykonanie zaskarżonej decyzji może spowodować po stronie skarżącego cudzoziemca pewne negatywne skutki w postaci rozdzielenia z żoną i pełnoletnimi dziećmi. Jednakże owo rozdzielenie oraz naturalne w sytuacji powrotu do kraju pochodzenia, przynajmniej na początkowym etapie, pewne problemy związane z trudniejszą niż obecnie sytuacją materialną i koniecznością organizacji na powrót życia w innym miejscu, z uwagi na powyższe, nie są jednak okolicznościami, które uzasadniałyby wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. W przypadku silnych więzi rodzinnych, małżonka skarżącego może zawsze rozważyć, czy również nie przenieść swojego centrum życiowego do Armenii, by tam wspólnie ze skarżącym żyć. Oboje bowiem małżonkowie pochodzą z tego samego kraju pochodzenia. Ponadto, powszechnie wiadome jest, że w dużej części rodzin, na skutek różnych okoliczności życiowych, relacje między członkami rodziny odbywają się na odległość, bez większej szkody dla istniejących więzi rodzinnych. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 2 i art. 61 § 3 oraz art. 232 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.