II OZ 819/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Miron po rozpoznaniu w dniu 16 lipca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia S. L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 kwietnia 2026 r., sygn. akt IV SA/Wa 658/26 odrzucające skargę S. L. na decyzję Komendanta Głównego Straży Granicznej z dnia 30 grudnia 2025 r., nr KG-CU-VIII-RIII.4224.432.2025 w przedmiocie zobowiązania do powrotu postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 20 kwietnia 2026 r., sygn. akt IV SA/Wa 658/26, na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 143 ze zm., zwana dalej: "p.p.s.a."), odrzucił skargę S. L. na decyzję Komendanta Głównego Straży Granicznej z 30 grudnia 2025 r., nr KG-CU-VIII-RIII.4224.432.2025, w przedmiocie zobowiązania do powrotu. Sąd wskazał, że zaskarżona decyzja Komendanta Głównego Straży Granicznej z 30 grudnia 2025 r. została doręczona skarżącemu w dniu wydania decyzji i zawierała prawidłowe pouczenie o możliwości, terminie i sposobie wniesienia skargi do sądu administracyjnego. W związku z tym, że 30-dniowy termin do wniesienia skargi, określony art. 53 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 143 ze zm., zwana dalej: "p.p.s.a."), rozpoczął bieg 31 grudnia 2025 r. i upłynął z dniem 29 stycznia 2026 r., Sąd uznał, wniesioną 30 stycznia 2026 r. (data nadania w Urzędzie Pocztowym) skargę, za złożoną z uchybieniem terminu. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu, zarzucając naruszenie art. 54 § 1 w zw. z art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a., poprzez niewłaściwe zastosowanie, polegające na błędnym przyjęciu, iż skarżący w terminie 30 dni nie wniósł skargi na decyzję organu, podczas gdy skarżący w ostatnim dniu terminu, tj. 29 stycznia 2026 r. złożył skargę do sądu administracyjnego za pośrednictwem organu, to jest za pośrednictwem administracji Strzeżonego Ośrodka dla Cudzoziemców w [...], w której skarżący przebywa, a "którego działanie jest przedmiotem odrzuconej skargi". Oprócz argumentacji, odnoszącej się do powyższej okoliczności, a mianowicie, że sytuacja prawna osoby przebywającej w ośrodku deportacyjnym jest quasi tzw. "pozbawieniem wolności osoby" jako tej, wobec której toczy się tzw. postępowanie deportacyjne i jest zbliżona do statusu osoby korzystającej z administracji w zakładzie karnym lub areszcie śledczym, w której jest umieszczona, skarżący wskazał także, że nie włada językiem polskim, a tylko w takim języku zawarte było pouczenie o przysługującym prawie, terminie i sposobie zaskarżenia kwestionowanej decyzji. Skarżący wniósł o uwzględnienie zażalenia oraz o przyznanie na rzecz pełnomocnika z urzędu kosztów zastępstwa prawnego, które nie zostały opłacone, ani w całości, ani w części. Z ostrożności procesowej także o przywrócenie terminu do wniesienia skargi "przez pełnomocnika skarżącego wraz z wniesieniem skargi w niniejszym piśmie". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 53 § 1 p.p.s.a., skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie albo aktu, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4a. Stosownie do art. 54 § 1 p.p.s.a., skargę do sądu administracyjnego wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest przedmiotem skargi. W niniejszej sprawie Sąd I instancji przyjął, że skarga została złożona z uchybieniem ustawowego terminu, gdyż została wniesiona 30 stycznia 2026 r. (data nadania w UP), w sytuacji gdy zaskarżona decyzja została doręczona skarżącemu 30 grudnia 2025 r., a termin na złożenie skargi upływał z 29 stycznia 2026 r. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, powyższe stwierdzenie, co do uchybienia terminowi, nie zostało poprzedzone wnikliwą analizą występujących w sprawie uwarunkowań. Z akt sprawy wynika, że postanowieniem Sądu Rejonowego [...] z 19 lipca 2025 r., sygn. akt IV Ko/Cu 1092/25, skarżący został umieszczony w Strzeżonym Ośrodku dla Cudzoziemców do dnia 15 października 2025 r. Na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w [...] wydanego w sprawie o sygn. akt II Ko 591/25, pobyt skarżącego w Strzeżonym Ośrodku dla Cudzoziemców w [...] przedłużono do dnia 13 kwietnia 2026 r. (zob. str. 3 odpowiedź na skargę). Zarówno zatem w dacie odbioru zaskarżonej decyzji, jak i nadania skargi do WSA w Warszawie, za pośrednictwem Komendanta Głównego Straży Granicznej, skarżący przebywał w Strzeżonym Ośrodku dla Cudzoziemców. Należało zatem uwzględnić specyficzną sytuację w jakiej znalazł się skarżący i związane z tym ograniczenia, a mianowicie dotyczące wysyłki korespondencji. Kwestię tę zaś reguluje § 16 ust. 1 regulaminu organizacyjno-porządkowego pobytu cudzoziemców w strzeżonym ośrodku i areszcie dla cudzoziemców (załącznik do rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 24 kwietnia 2015 r. w sprawie strzeżonych ośrodków i aresztów dla cudzoziemców - Dz.U. z 2018 r., poz. 1576 ze zm.). Stosownie do dyspozycji ww. przepisu, koperty z korespondencją urzędową wysyłane przez cudzoziemca opatruje się datą i adresem strzeżonego ośrodka lub aresztu oraz wysyła bezzwłocznie. Analiza treści koperty, w której została złożona skarga (karta - 5 akt sądowych) nie pozostawia wątpliwości, że korespondencja została przyjęta do wysłania 29 stycznia 2026 r. Data ta powinna zostać uznana za datę wniesienia skargi. Nie zaś data faktycznego nadania przesyłki przez administrację ośrodka. W przypadku gdy cudzoziemiec przebywa w strzeżonym ośrodku dla cudzoziemców nie może zostać obciążony za "zwłokę" w działaniu administracji ośrodka. Słusznie pełnomocnik skarżącego, na zasadzie analogii, porównuje sytuację skarżącego z sytuacją osoby pozbawionej wolności, osadzonej w zakładzie karnym, przywołując art. 83 § 3 i 4 p.p.s.a. (oddanie pisma w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe albo placówce pocztowej operatora świadczącego pocztowe usługi powszechne w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej, Konfederacji Szwajcarskiej lub państwie członkowskim Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stronie umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym, albo polskim urzędzie konsularnym jest równoznaczne z wniesieniem go do sądu; to samo dotyczy złożenia pisma przez żołnierza w dowództwie jednostki wojskowej albo przez osobę pozbawioną wolności w administracji zakładu karnego lub aresztu śledczego oraz przez członka załogi polskiego statku morskiego u kapitana statku). Biorąc pod uwagę powyższe, w niniejszej sprawie należało przyjąć, że skarga została złożona w terminie. Rozstrzygnięcie Sądu I instancji nie mogło się zatem ostać. W danej sytuacji irrelewantna jest okoliczność, czy skarżący powinien zostać pouczony w języku dla niego zrozumiałym o przysługującym prawie, terminie i sposobie zaskarżenia kwestionowanej decyzji Komendanta Głównego Straży Granicznej z 30 grudnia 2025 r., skoro zastosował się do pouczenia i nadał skargę w terminie. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi strony skarżącej wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, bowiem wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a.