II OZ 81/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Tomasz Bąkowski po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia H.M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 listopada 2023 r., sygn. akt VII SA/Wa 1082/23 o oddaleniu wniosku o wyłączenie sędziego WSA Artura Kusia, sędziego WSA Włodzimierza Kowalczyka, sędziego WSA Grzegorza Rudnickiego oraz asesora WSA Anety Żak od orzekania w sprawie ze skargi H.M. na decyzję Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowalnego z dnia 21 lutego 2023 r., nr 211/23 w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 10 listopada 2023 r., sygn. akt VII SA/Wa 1082/23, oddalił wniosek skarżącej o wyłączenie sędziego WSA Artura Kusia, sędziego WSA Włodzimierza Kowalczyka, sędziego WSA Grzegorza Rudnickiego oraz asesora WSA Anety Żak od orzekania w sprawie ze skargi H.M. na decyzję Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowalnego z dnia 21 lutego 2023 r., nr 211/23 w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego. Postanowienie to zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. H.M. w piśmie z 6 listopada 2023 r. zawarła wniosek o wyłączenie od rozpoznania niniejszej sprawy sędziego WSA Artura Kusia, sędziego WSA Włodzimierza Kowalczyka, sędziego WSA Grzegorza Rudnickiego oraz asesora WSA Anety Żak. Uzasadniając wniosek skarżąca wskazała, że sędziowie orzekali w innych sprawach, w których skarżąca była stroną. Ponadto wskazała, że objęci wnioskiem sędziowie są stronniczy, a asesor nie jest w stanie się im przeciwstawić. Sędzia WSA Artur Kuś, sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk, sędzia WSA Grzegorz Rudnicki oraz asesor WSA Aneta Żak złożyli do akt oświadczenia, że nie zachodzą okoliczności wymienione w art. 18 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a."), ani inne tego rodzaju, że mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności (art. 19 p.p.s.a ). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że wniosek podlega oddaleniu. Sąd stwierdził, że w niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek wyłączenia z art. 18 p.p.s.a. Wyłączenie sędziego (asesora) na podstawie art. 19 p.p.s.a. mogą stanowić okoliczności charakteryzujące się przede wszystkim istnieniem więzi emocjonalnej (pozytywnej lub negatywnej), której powodem jest stosunek pokrewieństwa, przyjaźni, dłuższej znajomości, zależności służbowej, gospodarczej, społecznej itp., oraz wszelkie obiektywnie zaistniałe okoliczności, dające podstawę do sformułowania uzasadnionych zastrzeżeń co do bezstronności sędziego przy rozstrzyganiu danej sprawy. Następnie Sąd stwierdził, że nie zachodzą okoliczności uzasadniające wątpliwości co do bezstronności sędziego WSA Artura Kusia, sędziego WSA Włodzimierza Kowalczyka, sędziego WSA Grzegorza Rudnickiego oraz asesora WSA Anety Żak. We wniosku skarżąca wskazała, że ww. sędziowie (asesor), których wyłączenia od orzekania w niniejszej sprawie wnosi orzekali także w innych sprawach, w których była stroną oraz są stronniczy. W ocenie Sądu powyższe okoliczność nie mogą stanowić podstawy wyłączenia wskazanej w art. 19 p.p.s.a., gdyż skarżąca nie uprawdopodobniła, że występują wątpliwości co do bezstronności sędziów (asesora). Nie jest bowiem wystarczające samo wskazanie, że dany sędzia (asesor) orzekał w innej sprawie, gdyż jak wskazuje się w orzecznictwie przesłanki wyłączenia sędziego (asesora) nie może stanowić okoliczność, że sędzia (asesor) brał udział w rozpoznawaniu innych spraw skarżącego, wyrażając przy tym określone poglądy prawne. Przyjęcie, że sędzia (asesor) podlega wyłączeniu od rozpoznania sprawy tylko dlatego, że dokonał oceny prawnej w innych sprawach – nawet między tymi samymi stronami postępowania – byłoby naruszeniem zasady niezawisłości sędziowskiej i prowadziłoby do paraliżu sądownictwa, gdyż z istoty sądowego rozstrzygania spraw wynika, że przynajmniej dla jednej ze stron postępowania określone orzeczenie sądowe (lub wyrażony w nim pogląd) jest niekorzystne, co – w razie przyjęcia poglądów prezentowanych w przedmiotowym wniosku o wyłączenie sędziego (asesora) – uprawniałoby tę niezadowoloną z rozstrzygnięcia stronę do żądania wyłączenia sędziego, który ją podjął od rozpoznania każdej kolejnej sprawy, w której występowałby ten sam lub zbliżony problem prawny (por. wyrok NSA z 11.08.2022 r., I GSK 3125/18). Zażalenie na powyższe postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosła H.M. wnosząc uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie wniosku do ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu. W uzasadnieniu żaląca powołała argumentację tożsamą do przedstawionej we wniosku dodając, że skoro sędzia p. Kuś zawsze wydaje negatywne orzeczenia dotyczące tej samej osoby to jest dowód, że nie potrafi zachować bezstronności, podobnie sędzia p. Kowalczyk, natomiast pozostali sędziowie nie są zdolni przeciwstawić się tym sędziom. Natomiast okoliczności wskazują na zorganizowane, celowe działania na szkodę skarżącej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie. Instytucja wyłączenia sędziego jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli wcześniej, wskazanych w ustawie związków z rozpoznawaną sprawą. Jednocześnie, uchybienie przepisom postępowania dotyczącym wyłączenia sędziego musi być uznane za mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, z uwagi na znaczenie, jakie ma wydanie wyroku przez bezstronny sąd. Prawo każdego do rozpoznania sprawy przez sąd posiadający taką cechę jest zagwarantowane w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. (por. wyrok NSA z dnia 1.03.2016 r., II OSK 3037/15). W myśl art. 20 § 1 p.p.s.a., wniosek o wyłączenie sędziego, zgłoszony przez stronę, powinien zawierać "przyczyny uprawdopodobniające". Należy podkreślić, że okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie musi być realna, a nie potencjalna. (postanowienie NSA z dnia 15.09.2008 r., II FZ 397/08). Nie jest zatem wystarczająca sama podejrzliwość strony bądź utrata wiary w bezstronność sędziego. Stosownie zaś do art. 22 § 2 p.p.s.a., sąd wydaje postanowienie w sprawie wyłączenia sędziego "po złożeniu wyjaśnienia przez sędziego, którego wniosek dotyczy". Zgodnie z wyjaśnieniem złożonym przez sędziego WSA Artura Kusia, sędziego WSA Włodzimierza Kowalczyka, sędziego WSA Grzegorza Rudnickiego oraz asesora WSA Anety Żak, nie zachodzą okoliczności, które mogłyby wywołać wątpliwości co do ich bezstronności w rozpoznaniu niniejszej sprawy. Skoro sędzia, którego wniosek o wyłączenie dotyczy oświadczył, że nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 p.p.s.a., dające podstawę do wyłączenia od rozpoznawania w sprawie i prawdziwość tego oświadczenia nie budzi żadnych wątpliwości, to wniosek o jego wyłączenie nie zasługuje na uwzględnienie. (por. postanowienie NSA z dnia 4.08.2011 r., I OZ 573/11). Jeżeli strona wnosząca o wyłączenie zaprzecza prawdziwości takiego oświadczenia, to zobowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które podważałyby jego wiarygodność. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarżąca zarówno we wniosku o wyłączenie sędziów oraz asesora, jak i we wniesionym później zażaleniu, nie wskazała okoliczności, które mogłyby stanowić przesłankę uzasadniającą wyłączenie objętych wnioskiem. Argumentacja skarżącej koncentrująca się na wyrażeniu dezaprobaty wobec negatywnych dla skarżącej orzeczeń wydawanych przez sędziów w innych sprawach z jej inicjatywy, jak wyjaśnił to Sąd I instancji, nie może stanowić podstawy do wyłączenia składu orzekającego. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.