II OZ 804/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Łuczaj po rozpoznaniu w dniu 22 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia T. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 5 czerwca 2017 r., sygn. akt II SA/Kr 343/15 oddalające wniosek o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi R. K. na uchwałę Rady Miasta Z. z dnia [...] lutego 2014 r. Nr [...] w przedmiocie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 5 czerwca 2017 r., sygn. akt II SA/Kr 343/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek T. P. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. K. na uchwałę Rady Miasta Z. z dnia[...]lutego 2014 r. Nr [...]w przedmiocie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego "S.". W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia Sąd wskazał, że w złożonym na druku urzędowym wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca oświadczył, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a jego miesięczny dochód netto z tytułu umowy o pracę i diet za delegacje krajowe i zagraniczne wynosi [...]zł. Wnioskodawca nie wykazał nieruchomości stanowiących jego własność czy współwłasność ani cennych rzeczy ruchomych. Oświadczył jednak, że jego oszczędności zgromadzone na rachunkach bankowych oraz w gotówce wynoszą [...]zł. Wnioskodawca we wniosku określił również wysokość zobowiązań i stałych wydatków na kwotę 500 zł (opłata za czynsz i media). Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, postanowieniem z dnia 25 kwietnia 2017 r., oddalił wniosek T.P. o zwolnienie od kosztów sądowych. T.P. wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia. Uzasadniając oddalenie wniosku T. P. o zwolnienie od kosztów sądowych Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie podniósł, że przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie może nastąpić wtedy, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny. Mając natomiast na uwadze wskazane przez wnioskodawcę dane o jego sytuacji majątkowej trudno uznać go za osobę ubogą, a zatem że nie ma on dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania sądowego związanych z jego udziałem w sprawie. Zażaleniem T. P. zaskarżył powyższe postanowienie wnosząc o jego uchylenie i zmianę poprzez uwzględnienie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2016, poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). W myśl natomiast § 3 cytowanego artykułu, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić przez złożenie przez wnioskodawcę szczegółowego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym, a także przez przedstawienie innych dokumentów dotyczących sytuacji finansowej jego i jego rodziny. Ocena czy takie okoliczności zachodzą należy natomiast do sądu. Rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że jeżeli wnioskodawca aktualnie nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów zainicjowanych postępowań sądowych, sąd może przyznać prawo pomocy, jeżeli uzna, że zachodzi taka potrzeba, nie ma natomiast bezwzględnego obowiązku uwzględnienia każdego żądania strony. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy. Zasadą bowiem jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Natomiast udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa. Ma ono na celu ułatwienie stronie dochodzenia słusznych praw w sprawach dotyczących jej żywotnych interesów. Korzystanie z takiej instytucji powinno mieć zatem miejsce wyłącznie w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy strona nie nadużywa swych uprawnień procesowych, czyli nie inicjuje szeregu postępowań sądowych w celu innym niż ochrona swych praw i gdy zgromadzenie przez nią funduszy niezbędnych do prowadzenia procesu jest obiektywnie niemożliwe. Podmiot występujący na drogę postępowania sądowego powinien mieć również świadomość, że to on w pierwszej kolejności zobowiązany jest do ponoszenia kosztów swojego udziału postępowaniu sądowym. Zatem decydując się na wszczęcie każdej sprawy sądowej, powinien poprzez swoje działanie zabezpieczyć sobie w stosownym czasie środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych. Oznacza to, że w ramach planowania wydatków, prowadząc działalność skargową i przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien wykazać się niezbędną zapobiegliwością i przezornością oraz zapewnić sobie środki na ten cel. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, oceniając sytuację majątkową wnioskodawcy, Sąd I instancji właściwie uznał, że nie uzasadnia ona przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przede wszystkim miesięczne dochody jednoosobowego gospodarstwa domowego skarżącego wskazują, że nie należy on do grona osób ubogich, których nie stać na pokrycie kosztów toczącego się postępowania. Zwrócić należy także uwagę na fakt, że ze złożonego we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczenia wynika, że T. P. posiada znaczne oszczędności, w kwocie [...] zł. Już samo to wskazuje w sposób niewątpliwy, iż skarżący jest osobą o znacznym majątku, co wyklucza go z kręgu osób uprawnionych do skorzystania z pomocy Państwa w dochodzeniu swoich praw w postępowaniu sądowym. W tym stanie rzeczy należało uznać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zaskarżonym postanowieniem zasadnie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.