II OZ 100/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak po rozpoznaniu w dniu 27 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia R. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 1 marca 2016 r. sygn. akt II SA/Kr 343/15 w przedmiocie oddalenia wniosku o ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie ze skargi R. K. na uchwałę Rady Miasta Zakopane z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] w przedmiocie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego "S." postanawia: oddalić zażalenie

Postanowieniem z dnia 1 marca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek R. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu w sprawie ze skargi R. K. na uchwałę Rady Miasta Zakopane z dnia [...] lutego 2014 r., w przedmiocie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego "S.". W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że prawo pomocy ma charakter wyjątkowy (prawo ubogich), a strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. W związku z tym prawo pomocy może być przyznane tylko dla osób ubogich, pozostających w bardzo trudnej sytuacji materialnej, cechującej zwłaszcza osoby bezrobotne lub osiągające znikome dochody, jednocześnie nie posiadające majątku nieruchomego, czy ruchomego. Ubiegający się o taką pomoc powinien poczynić w każdym wypadku oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Ze złożonego przez skarżącego oświadczenia wynika natomiast, że jest on właścicielem domu o pow. [...] m2, ½ mieszkania o pow. [...] m2, nieruchomości rolnych o pow. ok. [...] ha, innych nieruchomości o pow. ok. [...] ha. Wnioskodawca nie wykazał faktu posiadania cennych nieruchomości ale wskazał, iż posiada lokatę bankową na kwotę [...] zł oraz lokaty dewizowe, których wartości nie podał. Biorąc pod uwagę powyższe dane Sąd I instancji uznał, że w aktualnej sytuacji skarżącego trudno nazwać osobą ubogą i ustanowienie dla niego pełnomocnika z urzędu byłoby niezasadne. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł R. K. domagając się jego uchylenia w całości oraz "jego zmianę poprzez uwzględnienie wniosku o ustanowienie adwokata z urzędu", względnie o uchylenie postanowienia i skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji. W uzasadnieniu podał jedynie, że przedmiotowe postanowienie jest dla niego krzywdzące i dlatego wnosi na nie zażalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w uzasadnionych przypadkach. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wykładnia ustawowego określenia "gdy wykaże" prowadzi do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy. Zatem to strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy zobowiązana jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Wykazanie powyższych okoliczności, stosownie do art. 252 § 1 p.p.s.a., powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia. Instytucja przyznania prawa pomocy, jak już wskazał wcześniej Sąd I instancji, ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Przy ocenie czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy sąd bierze nie tylko pod uwagę wysokość uzyskiwanych dochodów ale również stan majątkowy strony. Analiza wniosku złożonego przez skarżącego prowadzi do uznania, że nie należy on do osób rzeczywiście ubogich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby. Już samo posiadanie domu o powierzchni ok. [...] m2 wyklucza skarżącego z grona osób ubogich. Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy zawartą w uzasadnieniu postanowienia Sądu I instancji z dnia 1 marca 2016 r. Sąd podziela również stanowisko, że samo oświadczenie zawarte w formularzu PPF było wystarczające do wydania postanowienia bez konieczności wzywania skarżącego do poparcia wniosku dodatkowymi dokumentami. Na marginesie należy dodać, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza jednocześnie konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego uzyskania prawa pomocy. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. W konsekwencji, o ile sąd zobligowany jest wszcząć postępowanie na skutek wniesienia każdej skargi, to już przyznanie uprawnienia procesowego, które wiąże się z przejęciem przez Skarb Państwa kosztów udziału strony w postępowaniu, musi być racjonalnie uzasadnione (por. postanowienie NSA z dnia 19 grudnia 2014 r., sygn. akt I OZ 1171/14). Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że żalący nie wykazał w trakcie postępowania, iż znajduje się w takiej sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.