II OZ 777/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zofia Flasińska po rozpoznaniu w dniu 12 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia "[...]" na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 6 marca 2018 r. sygn. akt IV SA/Po 122/16 o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 12 września 2017 r. w przedmiocie odrzucenia zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 8 sierpnia 2017 r. i o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi Stowarzyszenia "[...]" na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] listopada 2015r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania zażaleniowego i odmowy dopuszczenia do udziału w postępowaniu administracyjnym postanawia: oddalić zażalenie

Stowarzyszenie "[...]" wniosło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] listopada 2015r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania zażaleniowego i odmowy dopuszczenia do udziału w postępowaniu administracyjnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 10 maja 2016 r. utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 22 marca 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy skarżącemu (k.24, k. 42). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 17 stycznia 2017 r. utrzymał w mocy zarządzenie referendarza sądowego z dnia 13 grudnia 2016 r. o pozostawieniu kolejnego wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania (k.117, k. 131). Skarżący po uiszczeniu wpisu od skargi, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. Postanowieniem z dnia 30 maja 2017 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 8 sierpnia 2017 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego z dnia 30 maja 2017 r. Skarżący wniósł zażalenie na wskazane wyżej postanowienie, które zostało odrzucone postanowieniem Sądu z dnia 12 września 2017 r. Skarżący pismem z dnia 11 października 2017r. wniósł zażalenie na postanowienie Sądu z dnia 12 września 2017 r. domagając się m.in. uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości i uchylania postanowienia Sądu z dnia 8 sierpnia 2017r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu prawomocnym postanowieniem z dnia 24 października 2017 r. odrzucił zażalenie na postanowienie z dnia 12 września 2017 r. z uwagi na uchybienie terminu do jego wniesienia. Skarżący wniósł o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia na postanowienie z dnia 12 września 2017 r. w przedmiocie odrzucenia zażalenia na postanowienie z dnia 8 sierpnia 2017 r. Zarządzeniem z dnia 29 stycznia 2018 r. wezwano skarżącego do podania przyczyn uzasadniających uchybienie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie z dnia 12 września 2017 r., w terminie 7 dni pod rygorem odmowy przywrócenia terminu do złożenia zażalenia. Skarżący nie odpowiedział na wezwanie Sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zaskarżonym postanowieniem z dnia 6 marca 2018 r. w pkt 1. odmówił przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 12 września 2017 r. w przedmiocie odrzucenia zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 8 sierpnia 2017 r., w pkt 2. odmówił przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że skarżące Stowarzyszenie złożyło wniosek o przywrócenie terminu w terminie 7 dni od dnia doręczenia postanowienia Sądu z dnia 24 października 2017 r. o odrzuceniu zażalenia na postanowienie z dnia 12 września 2017 r. Zatem wniosek o przywrócenie terminu został złożony z zachowaniem terminu o jakim mowa w art. 87 §1 P.p.s.a. Jednocześnie dokonano uchybionej czynności. W przedmiotowej sprawie Stowarzyszenie nie wykazało braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia zażalenia. Powyższego braku wnioskujące Stowarzyszenie nie uzupełniło również na wezwanie Sądu. Z tego powodu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na podstawie art. 86 §1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wojewódzki Sąd Administracyjny odmawiając przyznania prawa pomocy wskazał, że skarżące Stowarzyszenie już występowało z żądaniami przyznania prawa pomocy. Postępowania wszczynane z powyższych wniosków zostały zakończone rozstrzygnięciami odmawiającymi przyznania prawa pomocy. Pomimo tej treści rozstrzygnięć skarżące Stowarzyszenie złożyło kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, w którym powołało się na okoliczności podnoszone we wcześniejszych wnioskach o przyznanie prawa pomocy. Ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy w tym samym zakresie winien być rozpoznany w oparciu o treść art. 165 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przy ocenie poprzednich wniosków Stowarzyszenia o przyznanie prawa pomocy, uznano, że może ono uzyskiwać środki na swoją działalność nie tylko ze składek członkowskich, ale także z dotacji i darowizn. Nie jest zatem pozbawione jakiegokolwiek źródła finansowania. Ze Statutu Stowarzyszenia wynika, że uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich. Obowiązkiem członków Stowarzyszenia jest zatem opłacanie składek członkowskich w realnej wysokości. Zatem ustalenie odpowiedniej wysokości składek członkowskich oraz ich egzekwowalność leży w dobrze pojmowanym interesie Stowarzyszenia. Obciążenia wynikające z kosztów postępowania dotyczące postępowania prowadzonego na rzecz Stowarzyszenia powinni w pierwszej kolejności ponosić jego członkowie. Członkowie Stowarzyszenia przystępujący do aktywnej realizacji zamierzonych celów i z powołaniem się na nie, m.in. w postępowaniu sądowoadministracyjnym, muszą liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów postępowania i przeznaczyć odpowiednie środki na ich pokrycie. Sąd I instancji wskazał, że w aktualnie złożonym wniosku, tak samo jak w poprzednich, Stowarzyszenie powtórzyło, że prowadzi działalność o charakterze "non profit", nie posiada żadnego majątku, ruchomości, nieruchomości, ani żadnych akcji, udziałów, obligacji. Jedyne środki finansowe na pokrycie kosztów działalności pochodzą z dobrowolnych składek członkowskich. Stowarzyszenie nie korzysta z żadnej dotacji ze Skarbu Państwa i nie prowadzi działalności gospodarczej. Przekreślono rubryki wniosku dotyczące majątku i dochodów Stowarzyszenia oraz dotyczące stanu rachunków bankowych. Analiza wniosków o przyznanie prawa pomocy, który były poddane ocenie na wcześniejszym etapie postępowania sądowego oraz ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy w tym samym zakresie wskazuje, że dane w nich zawarte nie uległy żadnej zmianie, w szczególności Stowarzyszenie nie wykazało, że aktualna sytuacja finansowa uległa pogorszeniu w stopniu uzasadniającym zmianę poprzednich postanowień i przyznanie prawa pomocy chociażby w części. Zdaniem Sądu I instancji Stowarzyszenie nadal poprzestaje jedynie na oświadczeniu, że nie posiada żadnego majątku, dotacji i dochodów z działalności gospodarczej, utrzymuje się z dobrowolnych składek członkowskich i pracy społecznej swoich członków. Jednakże Stowarzyszenie nadal nie wykazuje, że podejmuje czynności celem pozyskania realnych środków na prowadzenie swojej działalności, w tym na opłacenie kosztów postępowania zainicjowanych spraw sądowych. Stowarzyszenie nie wykazało zatem pogorszenia swojej sytuacji finansowej w stopniu uzasadniającym zmianę poprzednio wydanego postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił przyznania prawa pomocy na podstawie art. 258 § 4 w zw. z art. 246 § 2 pkt 1 i 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i art. 165 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Na powyższe postanowienie zażalenie wniosło Stowarzyszenie "[...]", wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, sprostowanie i uzupełnienie części orzekającej. W uzasadnieniu podniesiono, że zaskarżone postanowienie zawiera błąd formalno-prawny polegający na braku określenia, że postępowanie jest związane z inwestycją budowy turbin wiatrowych na terenie gminy Ś., co jest niezbędne, albowiem sam inwestor prowadzi taką samą inwestycję na terenie innej gminy i nie odnosi się w żaden sposób do Stowarzyszenia [...], co stanowi naruszenie prawa polegające na pominięciu uprawnionej strony w sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest niezasadne. Zgodnie z art. 87 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi warunkiem przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej podjętej z jego uchybieniem jest uprawdopodobnienie okoliczności wskazujących na brak winy w jego niedochowaniu. Sytuacją prawną, z którą przepis ten wiąże przywrócenie terminu nie może być jakakolwiek postać nienależytej staranności w prowadzeniu własnych spraw, w tym spraw zainicjowanych przed sądami administracyjnymi. Sąd I instancji w pkt 1 zaskarżonego postanowienia wskazał, że skarżący pomimo wezwania sądu do wskazania przyczyn uzasadniających uchybienie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie z dnia 12 września 2017 r., nie udzielił odpowiedzi. Wprawdzie w piśmie z dnia 18 lutego 2018 r. skarżący wskazał, że uchybienie terminu było spowodowane zdarzeniem losowym. Nie mniej jednak taka argumentacja skarżącego nie zmienia prawidłowości argumentacji Sądu I instancji w zaskarżonym postanowieniu, bowiem skarżący nie wskazał, na czym to zdarzenie losowe miałoby polegać i jaki miałoby wywrzeć wpływ na niedochowanie terminu do dokonania czynności. Taka argumentacja powoduje, że Sąd I instancji słusznie odmówił przywrócenia terminu. Ponadto skarżący na etapie postępowania zażaleniowego nie sprecyzował swojej argumentacji i nie podniósł zarzutów, które wskazywałyby na uchybienie Sądu I instancji. Odnosząc się do pkt 2. zaskarżonego postanowienia należy wskazać, że zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym, prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Prawomocnym postanowieniem z dnia 22 marca 2016 r. i z dnia 30 maja 2017 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy uznając, iż skarżący może uzyskiwać środki na swoją działalność nie tylko ze składek członkowskich, ale także z dotacji i darowizn. Nie jest zatem pozbawione jakiegokolwiek źródła finansowania. Stosownie do art. 165 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane w skutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. W niniejszym postępowaniu wpadkowym skarżący był więc zobowiązany do wykazania, że nastąpiły "zmiany okoliczności sprawy", a więc, że nastąpiło tak istotne pogorszenie się sytuacji materialnej, iż obecnie spełnia przesłankę, o której mowa w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, iż skarżący tych okoliczności nie wykazał. W treści wniosku o ponowne przyznanie prawa pomocy skarżący nie podał żadnych konkretnych faktów, które świadczyłyby o pogorszeniu się sytuacji materialnej. Do wskazanych pism procesowych nie zostały też dołączone żadne nowe, czy też aktualne dokumenty, z których wynikałoby, jaka jest obecnie sytuacja finansowa i majątkowa Stowarzyszenia w porównaniu do okresu, który podlegał dotychczas ocenie Sądu i został prawomocnie rozstrzygnięty. W świetle powyższych rozważań, stwierdzić należy, iż Sąd I instancji prawidłowo uznał, że w niniejszej spawie nie doszło do tak istotnej zmiany okoliczności dotyczących sytuacji materialnej skarżącego, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do sprostowania zaskarżonego postanowienia w zakresie wskazanym w zażaleniu. Przedmiot sprawy został prawidłowo oznaczony. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.