II OZ 553/26

Dnia 28 maja 2026 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Robert Sawuła po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2026 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia T. J. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 26 lutego 2026 r., sygn. akt II SA/Bk 1737/25 o odmowie wstrzymania wykonania zaskarżonego postanowienia w sprawie ze skargi T. J. B. na postanowienie Podlaskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Białymstoku z dnia 3 września 2025 r. nr WOP.7722.67.2025.TN w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i wstrzymać wykonanie zaskarżonego postanowienia.

Postanowieniem z 26 lutego 2026 r., sygn. akt II SA/Bk 1737/25, Wojewódzki Sąd Administracyjny (dalej: WSA) w Białymstoku odmówił T. J. B. (skarżący) wstrzymania wykonania zaskarżonego przezeń postanowienia Podlaskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Białymstoku (PWINB) z 3 września 2025 r. nr WOP.7722.67.2025.TN, w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia. W uzasadnieniu swego postanowienia sąd pierwszej instancji wskazał, że skarżący wniósł do sądu administracyjnego skargę na ww. postanowienie wydane w przedmiocie nałożenia grzywny w kwocie 55.745,69 zł w celu przymuszenia z powodu uchylania się od wykonania obowiązku wynikającego z decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego Powiatu Ziemskiego Suwałki (PINB) z 15 września 2023 r. nr PNB.5140.11.23 (utrzymanej w mocy decyzją PWINB z 27 października 2023 r., nr WOP.7721.122.2023.MW), określonego w tytule wykonawczym z 28 maja 2025 r. nr PNB.52.3.25, wystawionym przez wierzyciela - PINB, tj. rozbiórki budynku rekreacji indywidualnej samowolnie wybudowanego na działce nr [...] w obrębie L. w gminie J.. W skardze skarżący sformułował wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia, nie uzasadniając go. Wskazując na powyższe sąd pierwszej instancji stwierdził, że skarżący nie powołał żadnych okoliczności, które mogłyby przemawiać za uwzględnieniem wniosku o udzielenie ochrony tymczasowej. Sąd ten stwierdził, że w skardze skarżący powołuje się na niewspółmierność nałożonej na niego "kary pieniężnej", która w jego ocenie w sposób nieproporcjonalny ingeruje w jego sytuację życiową i materialną; natomiast w treści zażalenia datowanego na 4 sierpnia 2025 r. skarżący podniósł, że jest ojcem samotnie wychowującym 17-letnią córkę, mieszka u swojego ojca, zaś na budowę objętą nakazem rozbiórki zaciągnął kredyt, który spłaca ratalnie, nie będąc w stanie uiścić grzywny w nałożonej na niego wysokości, a przedmiotowa inwestycja stanowi jego dorobek życiowy. W ocenie sąd wojewódzkiego powyższe informacje nie znajdują jednak jakiegokolwiek potwierdzenia w aktach sprawy, stanowiąc wyłącznie oświadczenia skarżącego, wymagające uprawdopodobnienia. Ponadto wskazują one jedynie lakoniczne na stan życiowy i majątkowy strony skarżącej. Nie wynika z nich bowiem m. in. jakie są źródła utrzymania rodziny skarżącego, jaki majątek ruchomy i nieruchomy skarżący posiada, jakie ma obciążenia finansowe, a nade wszystko, czy obecna sytuacja finansowa i życiowa skarżącego pozwala na wykonanie zaskarżonego postanowienia bez uszczerbku koniecznego utrzymania jego i jego rodziny. Wobec braku takich informacji sąd wojewódzki nie miał możliwości weryfikacji powyższych twierdzeń zawartych w uzasadnieniu skargi oraz zażalenia. Sąd pierwszej instancji zauważył, że rodzaj obowiązku nałożonego na skarżącego (zapłata grzywny) nie wywołuje stanu, który byłby nieodwracalny. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu, zaskarżając je w całości. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuca naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na treść orzeczenia, a mianowicie naruszenie art. 61 § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2026, poz. 143, Ppsa) poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że przesłanka "znacznej szkody" nie obejmuje sytuacji, w której na skarżącego nałożono obowiązek zapłaty grzywny w wysokości 55 745,69 zł, podczas gdy: 1) już sama wysokość "świadczenia" - w relacji do przeciętnej sytuacji majątkowej osoby fizycznej, której wymagalność jest natychmiastowa - stanowi potencjalnie znaczną szkodę oznaczającą konieczność zaciągnięcia zobowiązania kredytowego na niekorzystnych warunkach - tzw. "chwilówkę", 2) ocena tej przesłanki powinna mieć charakter konkretny i relatywny, a nie abstrakcyjny, 3) przy ocenie sąd pominął ekonomiczny ciężar obowiązku, ograniczając się do formalnej oceny braku dokumentów. W zażaleniu odniesiono także zarzut naruszenie art. 61 § 3 Ppsa poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że skarżący nie uprawdopodobnił przesłanek wstrzymania wykonania, mimo że: 1) wskazał wysokość grzywny oraz jej wpływ na swoją sytuację życiową i finansową, 2) charakter obowiązku (natychmiastowa egzekwowalność) sam w sobie generuje ryzyko szkody, 3) sąd nie dokonał realnej oceny tych okoliczności, lecz poprzestał na stwierdzeniu ich niewystarczalności. Żalący się wywodzi nadto naruszenie art. 61 § 3 Ppsa poprzez przyjęcie nieprawidłowego standardu dowodowego polegającego na wymaganiu od niego pełnego udowodnienia sytuacji majątkowej, podczas gdy: 1) przepis wymaga jedynie uprawdopodobnienia, a nie ścisłego udowodnienia, 2) postępowanie w przedmiocie wstrzymania ma charakter incydentalny i uproszczony, 3) sąd de facto zastosował standard właściwy dla postępowania dowodowego w sprawie głównej. Zażalenie zawiera również zarzut naruszenia art. 3 § 1 Ppsa w zw. z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP poprzez odmowę udzielenia ochrony tymczasowej w sytuacji, w której wykonanie aktu przed rozpoznaniem skargi może doprowadzić do nieodwracalnych skutków, co w praktyce czyni kontrolę sądową iluzoryczną, pozbawia skarżącego realnej ochrony sądowej przed wykonaniem aktu administracyjnego. W związku z powyższym, strona skarżąca wnosi o: uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez sąd I instancji, jednocześnie, wnosi o zasądzenie na rzecz pełnomocnika kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, które nie zostały uiszczone w całości, ani w części. W uzasadnieniu zażalenia podnosi się, że kwota 55.745,69 zł jest dla skarżącego świadczeniem nadzwyczajnie wysokim, niewspółmiernym do realnych jego możliwości finansowych. Uiszczenie tej kwoty albo prowadzenie przeciwko skarżącemu egzekucji administracyjnej spowoduje poważne zachwianie płynności finansowej, zagrozi możliwości regulowania podstawowych kosztów utrzymania oraz realizowania ciążących na nim zobowiązań. Podkreślono przy tym, że skarżący samotnie utrzymuje rodzinę, ponosi istotne koszty życia codziennego i spłaca zobowiązania kredytowe związane z inwestycją objętą postępowaniem. Zdaniem wnoszącego zażalenie natychmiastowa wykonalność grzywny w tej wysokości prowadziłoby do naruszenia minimum egzystencji skarżącego oraz zagrożenia realizacji podstawowych potrzeb życiowych jego i jego rodziny. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 61 § 3 Ppsa, sąd może na wniosek skarżącego wstrzymać wykonanie zaskarżonego aktu, jeżeli w wyniku jego wykonania zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Wyżej wymieniony przepis, choć przewiduje możliwość wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu na wniosek strony, to uzależnia skorzystanie z takiego środka prawnego w sytuacji, gdy zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia stronie znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Możliwość udzielenia ochrony tymczasowej została zatem ograniczona od wystąpienia jednej z dwóch przesłanek zawartych w omawianym przepisie. Obowiązkiem strony jest wskazanie we wniosku okoliczności na poparcie spełnienia przynajmniej jednej z tychże przesłanek. Innymi słowy uprawnienie to wiąże się z obowiązkiem uzasadnienia wniosku, poprzez poparcie go stosownymi twierdzeniami i dokumentami na okoliczność spełnienia ustawowych przesłanek wstrzymania wykonania aktu (por. postanowienie NSA z 26 listopada 2007 r., II FZ 338-339/07, niepubl.). Argumentacja wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu musi w sposób przekonywujący pokazać konkretne relacje między brakiem wstrzymania zaskarżonego aktu, a wystąpieniem zagrożeń z art. 61 § 3 Ppsa (por. postanowienie NSA z 21 grudnia 2006 r., I FZ 525/06, LEX nr 936174). W tej zaś sprawie skarżący we wniosku, zawartym w skardze, wskazywał na wysokość nałożonej grzywny w 55.745,69 zł i jednocześnie wniósł o przyznanie prawa pomocy. W tych warunkach, jeszcze przed rozpoznaniem przez sąd pierwszej instancji wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia, został rozpoznany wniosek skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy, której to okoliczności sąd wojewódzki nie uwzględnił przy rozpoznaniu wniosku o wstrzymanie. Jak bowiem wynika z akt sprawy, skarżący w postępowaniu sądowoadministracyjnym, z uwagi na swoją sytuację materialną, został zwolniony od kosztów sądowych i przyznano mu prawo do pełnomocnika (adwokata) z urzędu. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy wskazano, że skarżący "uprawdopodobnił, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W szczególności, ze złożonych przez niego oświadczeń oraz przesłanych dokumentów wynika, że prowadzi on gospodarstwo domowe wspólnie z 59-letnią matką oraz 17-letnią córką i 18-letnim bratem (oboje kontynuują naukę), ma 38 lat, jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, aktualnie odbywającą szkolenie celem podjęcia zatrudnienia, nie posiada żadnego majątku poza niewykończonym domem o powierzchni 35 m² oraz pastwiskiem o powierzchni 2.700 m² i wartości 19.000 zł, jego matka natomiast ma mieszkanie, które zakupiła na kredyt, a ponadto łączny miesięczny dochód ich czteroosobowej rodziny wynosi 11.917,08 zł, czyli 2.979,27 zł na osobę, z których pokrywają zobowiązania i stałe wydatki. Tym samym zdaniem referendarza, uwzględniając brak stałych źródeł dochodu wnioskodawcy i zgromadzonych oszczędności oraz konieczność utrzymania małoletniej córki należy przyjąć, że w jego przypadku została spełniona przesłanka do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie". Mając na uwadze wysokość opłaty, którą skarżący zobowiązany jest uiścić oraz przedstawione dokumenty dotyczące jego sytuacji finansowej (złożone na potrzeby rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy), Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że uiszczenie tych należności przed prawomocnym rozpoznaniem sprawy może spowodować po stronie skarżącego niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody. Z tych względów, na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 Ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w postanowieniu. Odnosząc się zaś do zawartego w zażaleniu wniosku o przyznanie pełnomocnikowi z urzędu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, stwierdzić należy, że nie może on być uwzględniony przez Naczelny Sąd Administracyjny, ponieważ zgodnie z art. 254 § 1 Ppsa wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej składa się do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego.