II OZ 540/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Arkadiusz Despot - Mładanowicz po rozpoznaniu w dniu 15 października 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Parafii Rzymskokatolickiej [...] w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 maja 2024 r., sygn. akt VII SA/Wa 757/23 odrzucające zażalenie Parafii Rzymskokatolickiej [...] w W. z dnia 17 marca 2024 r. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 marca 2024 r., sygn. akt VII SA/Wa 757/23 w sprawie ze skargi Parafii Rzymskokatolickiej [...] w W. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 15 lutego 2023 r., znak: DON.7200.133.2022.ANM w przedmiocie wznowienia postępowania postanawia: oddalić zażalenie. 2

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 23 maja 2024 r., sygn. akt VII SA/Wa 757/23 odrzucił zażalenie Parafii Rzymskokatolickiej [...] w W. na postanowienie tego Sądu z dnia 7 marca 2024 r., sygn. akt VII SA/Wa 757/23 w sprawie ze skargi Parafii Rzymskokatolickiej [...] w W. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 15 lutego 2023 r., znak: DON.7200.133.2022.ANM w przedmiocie wznowienia postępowania. Sąd wskazał, że postanowieniem z dnia 7 marca 2024 r. odrzucił skargę kasacyjną Parafii Rzymskokatolickiej [...] w W. z dnia 4 stycznia 2024 r. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 października 2023 r. (k. 124-127). Przy piśmie z dnia 12 marca 2024 r. przesłano skarżącej odpis ww. postanowienia wraz z uzasadnieniem oraz pouczeniami o prawie, terminie i warunkach formalnych wniesienia zażalenia, w tym o wymogach formalnych zażalenia wnoszonego na postanowienie w przedmiocie odrzucenia skargi kasacyjnej (k. 130). Powyższa korespondencja została doręczona skarżącej w dniu 15 marca 2024 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru - k. 131). Skarżąca pismem z dnia 17 marca 2024 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zażalenie na postanowienie z dnia 7 marca 2023 r., które w wyniku uzupełnienia braków formalnych zostało własnoręcznie podpisane przez księdza Z. K. i Z. G. (k. 151-152). WSA wskazał, że z art. 178 w zw. z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", wynika, że wojewódzki sąd administracyjny dokonuje wstępnej kontroli zażalenia. Kontrola ta obejmuje zachowanie terminu do wniesienia zażalenia, jego dopuszczalność oraz spełnienie wymogów formalnych. Zgodnie z art. 194 § 1 pkt 7 p.p.s.a. zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego przysługuje na postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego w przypadkach przewidzianych w ustawie, a ponadto na postanowienia, których przedmiotem jest odrzucenie skargi kasacyjnej. Z art. 194 § 4 p.p.s.a. wynika natomiast, że zażalenie, którego przedmiotem jest odrzucenie skargi kasacyjnej, powinno być sporządzone przez adwokata lub radcę prawnego. Przepis art. 175 § 2-3 stosuje się odpowiednio. Sąd zwrócił uwagę, że zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej jest środkiem odwoławczym o wysokim stopniu sformalizowania – stąd zgodnie z art. 194 § 4 p.p.s.a. powinno być sporządzone przez adwokata lub radcę prawnego, z zastrzeżeniem art. 175 § 2-3. Powyższe oznacza, że w przypadku czynności procesowej jaką jest sporządzenie zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej przepisy p.p.s.a. wprowadzają tzw. przymus adwokacki (rozciągający się również na radców prawnych, doradców podatkowych oraz rzeczników patentowych). Powodem takiego rozwiązania jest nadanie temu środkowi odwoławczemu charakteru pisma o wysokim stopniu sformalizowania w zakresie wymogów dotyczących podstaw i ich uzasadnienia, jako istotnych elementów konstrukcji zażalenia. Z kolei uzasadnieniem wskazanych w art. 175 § 2 p.p.s.a. wyjątków jest założenie, że wszystkie wymienione w przepisie osoby, z racji pełnionych funkcji, wykonywanych zawodów lub pracy naukowej legitymują się niezbędną wiedzą z zakresu prawa (v. postanowienie NSA z dnia 16 marca 2022 r., sygn. akt III OZ 145/22). Mając powyższe na uwadze, Sąd wyjaśnił, że obowiązek wynikający z art. 194 § 4 p.p.s.a. ma charakter bezwzględny i nie może podlegać wyłączeniu z uwagi na jakiekolwiek szczególne okoliczności występujące po stronie skarżącego. Niezachowanie przymusu adwokacko-radcowskiego, w odniesieniu do zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej, stanowi brak niepodlegający konwalidacji w trybie art. 49 p.p.s.a., co oznacza jego nieusuwalność (v. postanowienia NSA z dnia 20 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 169/12; z dnia 8 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 713/04; z dnia 2 października 2012 r., sygn. akt II OZ 832/12; z dnia 30 czerwca 2011 r., sygn. akt II FZ 318/11; czy z dnia 7 grudnia 2022 r., sygn. akt III FZ 545/22). W rozpoznawanej sprawie zażalenie z dnia 17 marca 2024 r. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 marca 2024 r. zostało sporządzone przez Z. G. tytułującego się pełnomocnikiem skarżącej oraz księdza Z. K. - Proboszcza Parafii Rzymskokatolickiej [...] w W. Z akt sprawy nie wynika, aby Z. G. i ksiądz Z. K. spełniali którykolwiek z warunków z art. 194 § 4 lub art. 175 § 2-3 p.p.s.a. Powyższe oznacza zatem, że zażalenie zostało wniesione z naruszeniem przymusu adwokacko-radcowskiego. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 178 w zw. z art. 194 § 4 p.p.s.a. odrzucił zażalenie. Na powyższe postanowienie skarżąca Parafia złożyła zażalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Zgodnie z art. 194 § 4 p.p.s.a., zażalenie, którego przedmiotem jest odrzucenie skargi kasacyjnej, powinno być sporządzone przez adwokata lub radcę prawnego. Powyższy wymóg nie obowiązuje, jeżeli takie zażalenie sporządza sędzia, prokurator, notariusz, radca Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej albo profesor lub doktor habilitowany nauk prawnych, będący stroną, jej przedstawicielem lub pełnomocnikiem albo jeżeli skargę kasacyjną wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka (art. 175 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 194 § 4 p.p.s.a.). Także wtedy, gdy stroną postępowania jest Prezes Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej, a także wówczas, gdy czynności w postępowaniu za organy administracji rządowej, państwowe jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej lub Skarb Państwa podejmowane są przez Prokuratorię Generalną Rzeczypospolitej Polskiej (art. 175 § 2a p.p.s.a.). Ponadto w sprawach wskazanych w art. 175 § 3 p.p.s.a. zażalenie może sporządzić także doradca podatkowy i rzecznik patentowy. Niezachowanie "przymusu adwokacko-radcowskiego" w odniesieniu do zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej czyni wniesienie takiego zażalenia niedopuszczalnym z innych przyczyn w rozumieniu art. 178 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. Wskazać należy, że obowiązek ustanowiony w art. 194 § 4 p.p.s.a. ma charakter bezwzględny i nie może podlegać wyłączeniu z uwagi na jakiekolwiek szczególne okoliczności występujące po stronie strony skarżącej. Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, niezachowanie "przymusu adwokacko-radcowskiego" w odniesieniu do zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej, o którym mowa w art. 194 § 4 p.p.s.a., stanowi brak niepodlegający uzupełnieniu w trybie art. 49 p.p.s.a. (zob. postanowienia NSA: z dnia 5 września 2024 r., sygn. akt III FZ 357/24, z dnia 29 sierpnia 2024 r., sygn. akt III FZ 282/24, z dnia 22 sierpnia 2024 r., sygn. akt II OZ 387/24, orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak wynika z akt sprawy, przy piśmie z dnia 12 marca 2024 r. przesłano skarżącej odpis postanowienia z dnia 7 marca 2024 r. odrzucającego skargę kasacyjną Parafii z dnia 4 stycznia 2024 r. Wskazane pismo zawierało pouczenie o wymogach formalnych zażalenia wnoszonego na postanowienie w przedmiocie odrzucenia skargi kasacyjnej (pkt 5 pouczenia, k. 130). Powyższa korespondencja została doręczona skarżącej w dniu 15 marca 2024 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru - k. 131). Skarżąca pismem z dnia 17 marca 2024 r. wniosła zażalenie na ww. postanowienie z dnia 7 marca 2024 r., które zostało sporządzone przez Z. G. tytułującego się pełnomocnikiem skarżącej oraz księdza Z. K. - Proboszcza Parafii Rzymskokatolickiej [...] w W. Z akt sprawy nie wynika, aby Z. G. i ksiądz Z. K. spełniali którykolwiek z wymogów z art. 194 § 4 p.p.s.a., jak również art. 175 § 2-3 p.p.s.a. Wobec wniesienia zażalenia bez zachowania warunków określonych w art. 194 § 4 p.p.s.a. pomimo prawidłowego pouczenia w tym zakresie, należało uznać, że Sąd I instancji zasadnie odrzucił zażalenie. Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.