II OZ 526/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Leszek Kiermaszek po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia W. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 17 stycznia 2025 r. sygn. akt II SA/Wr 571/24 o odrzuceniu skargi W. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Jeleniej Górze z dnia 8 maja 2024 r. Nr SKO.GP/41/12/24 w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy dla inwestycji polegającej na budowie farmy fotowoltaicznej postanawia: oddalić zażalenie.

W. Z. (dalej: "skarżący") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Jeleniej Górze z dnia 8 maja 2024 r., nr SKO.GP/41/12/24 w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy dla inwestycji polegającej na budowie farmy fotowoltaicznej. W skardze zawarł wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu prawomocnym postanowieniem z dnia 1 października 2024 r., sygn. akt II SPP/Wr 54/24 odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II tego Sądu z dnia 28 listopada 2024 r. wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 złotych, w terminie siedmiu dni pod rygorem odrzucenia skargi. Przesyłka sądowa zawierająca powyższe zarządzenie została wysłana skarżącemu na adres wskazany w skardze. Przesyłka ta po dwukrotnym awizowaniu wróciła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, ponieważ nie została podjęta przez skarżącego z placówki pocztowej. Zarządzenie zostało uznane za doręczone w dniu 16 grudnia 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 17 stycznia 2025 r., sygn. akt II SA/Wr 571/24 odrzucił skargę. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że wniesiona w niniejszej sprawie skarga nie zawierała wpisu, co stanowi brak skargi podlegający usunięciu w trybie art. 220 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej: "P.p.s.a."). Zatem wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu - w terminie siedmiu dni pod rygorem odrzucenia skargi i pouczono skarżącego o skutkach niewykonania powyższego obowiązku. Przesyłka sądowa skierowana do skarżącego, zawierająca wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi została dwukrotnie awizowana (w dniach: 2 i 10 grudnia 2024 r.), a następnie została zwrócona do Sądu w dniu 18 grudnia 2024 r. z pieczątką doręczającego "zwrot nie podjęto w terminie". Zarządzenie zostało uznane przez Sąd za doręczone w dniu 16 grudnia 2024 r., w trybie art. 73 P.p.s.a., zatem ostatnim dniem na uzupełnienie braku formalnego skargi był 23 grudnia 2024 r. Brak fiskalny skargi nie został uzupełniony przez skarżącego, dlatego Sąd odrzucił skargę. Skarżący wniósł zażalenie na wskazane wyżej postanowienie, domagając się jego uchylenia oraz zwolnienia od uiszczenia wpisu od zażalenia. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie praw człowieka polegające na nierozpoznaniu jego skargi, pomimo złożenia wszelkiej dokumentacji finansowej, która wprost wskazuje, że skarżący nie jest w stanie uiścić opłaty sądowej. Zdaniem skarżącego żądanie tej samej dokumentacji od małżonki skarżącego jest nieproporcjonalne i niesprawiedliwe w zestawieniu z doktryną i orzecznictwem Europejskiego Wymiaru Sprawiedliwości. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Prawidłowo Sąd pierwszej instancji zastosował w sprawie art. 220 § 1 i 3 P.p.s.a. i odrzucił skargę z uwagi na niewykonanie przez skarżącego wezwania do uiszczenia wpisu od skargi, w zakreślonym przez sąd terminie. Stosownie do art. 220 § 1 P.p.s.a. sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W przypadku wniesienia skargi przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby w terminie siedmiu dni od doręczenia mu wezwania uiścił należną opłatę, pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, a jeśli pismem tym jest skarga, pod rygorem jej odrzucenia (art. 220 § 3 P.p.s.a.). Nie jest w sprawie kwestionowane, że zachodziły podstawy do wezwania skarżącego do uiszczenia wpisu od skargi, a skarżący nie uiścił wpisu w wyznaczonym terminie. Skarżący nie kwestionuje tych ustaleń, uważa jednak, że niewykonanie wezwania wynika z jego trudnej sytuacji finansowej, co Sąd winien był uwzględnić. Skarżący nie dostrzega jednak, że kwestia udzielenia prawa pomocy na dzień wydania przez Sąd postanowienia o odrzuceniu skargi została już prawomocnie rozpatrzona postanowieniem referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu z dnia 1 października 2024 r., sygn. akt II SPP/Wr 54/24. Orzeczeniem tym odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Tym samym sytuacja finansowa skarżącego została we właściwym trybie oceniona, czego konsekwencją było przyjęcie, że zwolnienie od kosztów sądowych skarżącemu nie przysługuje. Dlatego też podniesiona w tym zakresie argumentacja nie może wywołać oczekiwanego przez skarżącego skutku. Po prawomocnie zakończonym postępowaniu w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy, skarżący zasadnie został wezwany do uiszczenia wpisu od skargi. Przesyłka sądowa zawierająca powyższe wezwanie prawidłowo została wysłana skarżącemu na adres wskazany w skardze, została dwukrotnie awizowana (w dniach: 2 i 10 grudnia 2024 r.) Prawidłowo Sąd pierwszej instancji uznał, że wezwanie zostało doręczone w dniu 16 grudnia 2024 r. (poniedziałek), w trybie art. 73 P.p.s.a., zatem ostatnim dniem na uiszczenie wpisu od skargi był 23 grudnia 2024 r. Wpis nie został uiszczony przez skarżącego, zatem zachodziły podstawy do odrzucenia skargi. Odnosząc się do zarzutu zawartego w zażaleniu dotyczącego zasadności żądania przez referendarza sądowego dokumentacji finansowej również od małżonki skarżącego – E. Z. wskutek złożonego przez nią wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazać należy, że uruchomienie postępowania wpadkowego przez ww. uczestnika postępowania pozostaje bez wpływu na wynik niniejszego postępowania, tym bardziej że tylko skarżący wniósł skargę w tej sprawie, a zatem to skarżący był zobowiązany do uiszczenia wpisu od skargi. Także kolejny zarzut zażalenia dotyczący naruszenia praw człowieka przez nierozpoznanie skargi należy uznać za niezasadny. Skarżący miał zagwarantowane prawo do sądu pod warunkiem skutecznego złożenia skargi w trybie i na zasadach przewidzianych w ustawie - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. po uiszczeniu opłaty sądowej po prawomocnie zakończonym postępowaniu w przedmiocie prawa pomocy. Miał również zagwarantowany skuteczny środek odwoławczy. Podkreślić należy, że prawo do sądu nie jest nieograniczone. W wyroku z dnia 10 maja 2000 r., sygn. akt K 21/99 (OTK 2000/4/109), Trybunał Konstytucyjny wskazał, że prawo do sądu nie jest prawem absolutnym i bezwzględnym, sam kształt postępowania przed sądem stwarza pewne ograniczenia. Do ograniczeń tych można zaliczyć m.in.: terminy procesowe i materialne, opłaty, zasady inicjowania postępowania, rygory postępowania dowodowego. Są one niezbędne ze względu na pozostałe wartości państwa prawnego, jak np. zaufanie do prawa czy bezpieczeństwo prawne. Te ograniczenia formalne postępowania zakreślają wyraźne granice realizacji prawa do sądu. Ogół zasad postępowania stanowi pewien model. Jest on istotny przy badaniu, czy w danej sprawie prawo do sądu nie jest nadmiernie ograniczane. Uzasadnieniem wprowadzania ograniczeń wspomnianego prawa są nie tylko wymogi formalne procedury, lecz także zbiór przesłanek zawartych w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Nie można zatem wiązać ograniczenia prawa do sądu z obowiązkiem wypełnienia przez stronę czy też jej pełnomocnika obowiązków nałożonych przez sąd zgodnie z obowiązującą procedurą. Nie stanowi to o pozbawieniu strony prawa do sądu. Ponadto, wobec złożonego przez skarżącego wniosku o zwolnienie od wpisu od niniejszego zażalenia należy wyjaśnić, że skarżący nie miał obowiązku uiszczenia wpisu od zażalenia wniesionego na postanowienie o odrzuceniu skargi, ponieważ na podstawie art. 220 § 4 P.p.s.a. wolne od wpisu jest zażalenie wniesione m.in. na postanowienie sądu o odrzuceniu środków prawnych, wymienionych w § 3 tego przepisu, to jest o odrzuceniu skargi, skargi kasacyjnej, zażalenia oraz skargi o wznowienie postępowania, od których pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.