II OZ 525/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Czerwiński po rozpoznaniu w dniu 19 września 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia K. K. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 lipca 2023 r., sygn. akt IV SA/Wa 594/23 odmawiającego przywrócenia terminu do uzupełnia braków formalnych skargi w sprawie ze skargi K. K. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia 11 stycznia 2023 r. nr RdU-438-1/S/22 w przedmiocie odmowy udzielenia ochrony międzynarodowej postanawia: oddalić zażalenie

Postanowieniem z 10 lipca 2023 r., sygn. akt IV SA/Wa 594/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpatrzeniu wniosku K. K. (dalej jako skarżący) o przywrócenie jemu terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi odmówił przywrócenia tego terminu w sprawie z jego skargi na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia 11 stycznia 2023 r. nr RdU-438-1/S/22 w przedmiocie odmowy udzielenia ochrony międzynarodowej. Na wstępie Sąd wskazał na przesłanki przywrócenia terminu z art. 87 § 1, § 2 i § 4 P.p.s.a. oraz uznał, że skarżący zachował termin do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, uzupełnił brak skargi poprzez złożenie oświadczenia o braku nadania mu numeru PESEL. Sąd odnosząc się do podstawowej przesłanki przywrócenia terminu jaką jest wykazanie braku winy w uchybieniu terminu do dokonania czynności wyjaśnił, że oceniając brak winy bierze się pod uwagę wszystkie okoliczności konkretnej sprawy, stosując obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy. Zdaniem Sądu, podawana za przyczynę uchybienia terminu nieznajomość języka polskiego przez skarżącego i brak zrozumienia treści kierowanego do niego wezwania przy jednoczesnym braku możliwości uzyskania pomocy w jego przetłumaczeniu nie uzasadniały przywrócenia terminu. Sąd nie uznał argumentu o nieznajomości języka polskiego za skuteczny dla uznania braku winy w uchybieniu terminu. Zauważył, że zgodnie z art. 4 ustawy z 7 października 1999 r. o języku polskim (Dz. U. z 2021 r., poz. 672 ze zm.) język polski jest językiem urzędowym organów, instytucji i urzędów podległych m.in. konstytucyjnym organom państwa powołanych w celu realizacji zadań tych organów. Nie było zatem możliwości skierowania wezwania do skarżącego w innym języku niż polski. Okoliczności przedstawione przez skarżącego wywołały wątpliwości Sądu w zakresie faktycznej niemożliwości zrozumienia skierowanego do niego wezwania. W ocenie Sądu, z akt niniejszej sprawy oraz z akt sprawy IV SPP/Wa 60/23 – dotyczącej wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy – wynika, że zarówno wezwanie do nadesłania wypełnionego formularza PPF, jak i do nadesłania informacji o numerze PESEL zostały przez niego odebrane tego samego dnia tj. 6 kwietnia 2023 r. skarżący uzupełnił ten formularz – w skąpy sposób, ale jednak wskazując część żądanych danych – odręcznie w języku polskim i z zachowaniem zakreślonego w wezwaniu terminu przesłał go do Sądu. Niezależnie od tego, czy zrobił to samodzielnie, czy też z czyjąś pomocą, Sąd nie dostrzegł w zakreślonym stanie faktycznym wytłumaczenia dla zaistniałej wobec obydwu wezwań rozbieżności. Za niezrozumiałe Sąd uznał to, dlaczego skarżący – z zachowaniem terminu – uzupełnił wniosek o przyznanie prawa pomocy w języku polskim, a jednocześnie nie uzupełnił braku formalnego skargi twierdząc, że nie zrozumiał skierowanego do niego wezwania. Rozbieżność ta budzi poważne wątpliwości Sądu co do prawdziwości przyczyn, dla których nastąpiło uchybienie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Sąd uznał, że w tak ustalonym stanie faktycznym sprawy nie można stwierdzić braku winy skarżącego w uchybieniu terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, przez co należało odmówić uwzględnienia jego wniosku o przywrócenie terminu na podstawie art. 86 § 1 P.p.s.a.. Skarżący wniósł zażalenie na powyższe postanowienie, zaskarżając je w całości i domagając się jego uchylenia. Skarżący domaga się przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, gdyż jest cudzoziemcem i nie posługuje się biegle językiem polski, a dopiero 21 lipca po raz pierwszy otrzymał informację prawną na temat swojej sytuacji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 P.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. W piśmie z wnioskiem o przywrócenie terminu (art. 87 § 2 p.p.s.a.) należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Z powołanego przepisu wynika ponadto, że równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie, co – jak wskazuje się w orzecznictwie sądowym – jest podstawowym warunkiem umożliwiającym rozpoznanie wniosku o przywrócenie terminu. Słusznie zauważył Sąd I instancji, że brak winy w uchybieniu terminu w kontekście badania zasadności jego przywrócenia winien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o własne interesy. Podczas tej oceny należy brać pod uwagę także uchybienia spowodowane nawet lekkim niedbalstwem. Powyższe wynika z faktu, że przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i winno być traktowane w sposób ścisły – może nastąpić wyłącznie w sytuacji, gdy niedochowanie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych okolicznościach wysiłku (zob. np. postanowienia NSA z dnia: 15 lipca 2014 r., sygn. akt II FZ 832/14; 9 września 2014 r., sygn. akt I GZ 499/14; 2 października 2014 r., sygn. akt II OZ 1011/14; 28 lutego 2018 r., sygn. akt II FZ 96/18). Warunkiem przywrócenia terminu jest zatem uprawdopodobnienie braku winy strony w jego uchybieniu, przy czym pojęcie winy należy rozumieć w sposób obiektywny - wymagający od strony staranności (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 lutego 2000 r. I CKN 1261/99). Dopuszczenie się przez stronę choćby lekkiego niedbalstwa wyłącza możliwość zastosowania art. 86 § 1 P.p.s.a. Jak wynika z art. 87 § 2 P.p.s.a., na wnioskodawcy spoczywa obowiązek uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu. Uprawdopodobnienie istnienia braku winy nie daje pewności, lecz wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie. Pojęcie uprawdopodobnienia sprowadza się do postępowania zmierzającego do stwierdzenia istnienia lub nieistnienia określonego zdarzenia, czynności podjętej w ramach postępowania, w wyniku tego postępowania bądź do zastępczego środka dowodowego. Strona zobowiązana jest sprostać złagodzonemu reżimowi procedowania dowodowego, niemniej – co należy w tym miejscu wyraźnie zaznaczyć – ocena, czy w realiach konkretnej sprawy rzeczone uprawdopodobnienie braku winy w istocie nastąpiło, pozostawione jest ocenie sądu. Sąd nie jest związany twierdzeniami wniosku, gdyż istota uprawdopodobnienia sprowadza się do jego przekonania przynajmniej o prawdopodobieństwie zaistnienia okoliczności mających wpływ na ocenę niezawinienia w uchybieniu terminu. Podstawą tej oceny powinien być obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy. Nie jest to więc ocena dowolna, a stanowiąca wypadkową okoliczności powoływanych w sprawie oraz dyrektyw oceny dowodów - dokonywanej przy uwzględnieniu zasad logicznego rozumowania oraz doświadczenia życiowego, przez pryzmat specyfiki uprawdopodobnienia (postanowienie NSA z dnia 21 grudnia 2021 r., sygn. akt III FZ 652/21). Zdaniem NSA, kontrolowane postanowienie jest zgodne z prawem, a wniesione zażalenie należy uznać za nieuzasadnione. Za trafną należy uznać ocenę dokonaną przez Sąd pierwszej instancji, że w zaistniałych w sprawie okolicznościach może budzić uzasadnione wątpliwości twierdzenie skarżącego o braku znajomości języka polskiego wystarczającej do odpowiedzi na wezwanie odnośnie podania numeru PESEL lub złożenia oświadczenia o jego nienadaniu. Słusznie zauważył Sąd I instancji, że w aktach sprawy dotyczącej prawa pomocy skarżący został wezwany do złożenia uzupełnionego formularza prawa pomocy. Wezwanie to zostało wystosowane w tym samym czasie co wezwanie do złożenia nadesłania numeru PESEL lub oświadczenia o jego nienadaniu. Skarżący obydwa wezwania odebrał 6 kwietnia 2023 r. (zpo k. 14 akt sygn.. IV SA/Wa 594/23 i k. 3 akt sygn.. IV SPP/Wa 60/23). Formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy został wypełniony odręcznym pismem w języku polskim w sposób okrojony i z zauważalnymi błędami literowymi czy odmiany części mowy np. "negatiwna decyzjia o udzielenia ochrony mędzynarodowej" "nomocy finansowej", "W żuwiązku z tym", "Wynaiem mieszkania". Nadano go na poczcie 11 kwietnia 2023 r. (k. 4 akt IV SPP/Wa 60/23). Natomiast odebrane tego samego dnia wezwanie do nadesłania numeru PESEL, zawierające termin 7 dni na jego wykonanie nie zostało zrealizowane w tym terminie a przyczyną uchybienia terminu miała być nieznajomość języka polskiego, brak uzyskania pomocy w zrozumieniu treści tego wezwania z uwagi na okres Świąt Wielkanocnych (konsultacja z prawnikiem 18 kwietnia). Zdaniem NSA, trudno zrozumieć dlaczego wypełnienie formularza sporządzonego w języku polskim, zawierającego szereg zdań w języku polskim nie stanowiło trudności niedoprzezwyciężenia i zostało przez skarżącego wykonane w terminie ale przetłumaczenie 2 zdań z wezwania o PESEL stanowiło tego rodzaju trudność, a nadto wymagało, zdaniem skarżącego, konsultacji z prawnikiem. Jeśli pusty formularz wywołał skojarzenie potrzeby jego wypełnienia i odesłania do Sądu jak wskazuje skarżący we wniosku o przywrócenie terminu, to dlaczego inne pismo z Sądu nie skutkowało potrzebą niezwłocznego poznania jego treści. Mając na uwadze powszechną dostępność programów internetowych do tłumaczenia języka polskiego na inny wybrany język przetłumaczenie dwóch zdań z wezwania Sądu o PESEL nie powinno stanowić przeszkody niemożliwej do przezwyciężenia. Skarżący mógł zawsze zwrócić się do osoby mówiącej po polsku aby wyjaśniła mu sens wezwania. Mając powyższe na uwadze NSA uznał za prawidłowe stanowisko Sądu I instancji, że w wynikających z akt sprawy okolicznościach powoływanie się na nieznajomość języka polskiego przez skarżącego i brak pomocy w wyjaśnieniu znaczenia pisma sformułowanego w języku polskim nie uzasadniała przyjęcia braku jego winy w uchybieniu terminowi skoro w tym samym czasie był w stanie wypełnić formularz PPF a zaniechał odpowiedzi na wezwanie o PESEL. Przedstawione przez skarżącego okoliczności nie mogą usprawiedliwić jego braku winy w uchybieniu terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi poprzez podanie numeru PESEL. Należycie dbając o własne interesy skarżący powinien wykazać się co najmniej taką samą organizacją jak przy wypełnianiu formularza PPF i uzyskać tłumaczenie (np. samodzielnie przetłumaczyć lub poprosić osobę władającą językiem polskim o przetłumaczenie) 2 zdań wezwania Sądu o PESEL. Skarżący nie dochował zatem należytej staranności w prowadzeniu własnych spraw i dopuszczając się lekkiego niedbalstwa potwierdził, ze uchybienie terminu nastąpiło z jego winy. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.