II OZ 503/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Arkadiusz Despot - Mładanowicz po rozpoznaniu w dniu 12 września 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia B. H. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 14 czerwca 2023 r., sygn. akt II SA/Lu 66/23 odmawiające przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w sprawie ze skargi B. H. na postanowienie Lubelskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Lublinie z dnia 21 listopada 2022 r., znak: ZOA-VI.7721.28.2021 w przedmiocie wstrzymania robót budowlanych postanawia: oddalić zażalenie. 2

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie postanowieniem z dnia 14 czerwca 2023 r., sygn. akt II SA/Lu 66/23 odmówił B. H. przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w sprawie z jej skargi na postanowienie Lubelskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Lublinie z dnia 21 listopada 2022 r., znak: ZOA-VI.7721.28.2021 w przedmiocie wstrzymania robót budowlanych. Sąd wskazał, że wyrokiem z 27 kwietnia 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, sprawy ze skargi B. H. na postanowienie Lubelskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Lublinie z dnia 21 listopada 2022 r., w przedmiocie wstrzymania robót budowlanych, oddalił skargę wniesioną w niniejszej sprawie. Odpis sentencji powyższego wyroku został doręczony na adres profesjonalnego pełnomocnika skarżącej w dniu 16 maja 2023 r. Korespondencja została odebrana przez uprawnionego pracownika (k. 44 akt sąd.). W dniu 5 czerwca 2023 r. pełnomocnik skarżącej zwrócił się z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, jednocześnie składając spóźniony wniosek w tym przedmiocie wraz z dowodem uiszczenia opłaty kancelaryjnej w kwocie 100 złotych oraz zwolnienie lekarskie. Uzasadniając prośbę o przywrócenie terminu pełnomocnik skarżącej wskazał, że uchybienie terminu spowodowane było przebywaniem na zwolnieniu lekarskim po zabiegu operacyjnym w okresie od 3 maja 2023 r. do dnia 31 maja 2023 r. i ze względu na przebywanie na zwolnieniu nie miał możliwości złożenia wniosku o uzasadnienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że wniosek o przywrócenie terminu nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd powołał art. 86 § 1, art. 87 § 1, 2 i 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.), dalej p.p.s.a., następnie omówił instytucję przywrócenia terminu i stwierdził, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie sposób uznać, że powołane przez pełnomocnika skarżącej przyczyny uchybienia terminu stanowiły wystraczającą podstawę do uwzględnienia rozpoznawanego wniosku. Sąd nie kwestionując stanu zdrowia pełnomocnika w okresie przebywania na zwolnieniu lekarskim, wskazał jednak, że w załączonym do wniosku zaświadczeniu lekarskim wśród zaleceń medycznych co do sposobu postępowania przez chorego wskazano w rubryce 17, że "chory może chodzić". W tej sytuacji nie sposób przyjąć, że stan zdrowia profesjonalnego pełnomocnika skarżącej był tak ciężki, że wyłączona była możliwość zapobiegnięcia uchybieniu ustawowego terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku, jeśli nie całkowicie samodzielnie, to poprzez skorzystanie z pomocy innych osób. Sąd zwrócił uwagę, że ze znajdującego się w aktach sprawy pełnomocnictwa nie wynika, by skarżąca wyłączyła możliwość udzielenia substytucji innemu adwokatowi, a więc profesjonalny pełnomocnik skarżącej, w opisanej sytuacji był uprawniony i zarazem zobowiązany do podjęcia wszelkich wymaganych czynności, co w szczególności mogło polegać na udzieleniu dalszego pełnomocnictwa innemu profesjonalnemu pełnomocnikowi bądź posłużenia się innymi osobami w celu złożenia wniosku o uzasadnienie w przedmiotowej sprawie. Czynności takich pełnomocnik skarżącej bezsprzecznie nie podjął, co świadczy o tym, że uchybienie terminu było przez niego zawinione. Sąd zwrócił uwagę, że korespondencja kierowana do pełnomocnika odbierana była przez upoważnionych pracowników kancelarii (k. 21, k. 31, k. 44 akt sąd.), w związku z powyższym pełnomocnik skarżącej w tym zakresie mógł skorzystać z pomocy któregoś z pracowników jego kancelarii adwokackiej. Hospitalizacja może uzasadniać brak winy po stronie zainteresowanego przywróceniem terminu, ale tylko wtedy, gdy nie pozwala ona na wyręczenie się inną osobą (zob. NSA w postanowieniu z dnia 1 października 2014 r., sygn. akt I OZ 809/14). Pełnomocnik skarżącej przebywał w szpitalu od 3 do 6 maja 2023 r., a następnie w warunkach domowych z możliwością chodzenia. Sąd wskazał, że sprawa dotyczy wniosku strony reprezentowanej przez pełnomocnika - osoby wykonującej zawód adwokata, która ma wymaganą wiedzę prawniczą i jednocześnie ma obowiązek zachowania należytej staranności w swojej zawodowej działalności. W ocenie Sądu rozpoznającego wniosek, okres od wypisania pełnomocnika ze szpitala (6 maja 2023 r.) był wystarczający na takie zorganizowanie prowadzenia działalności zawodowej, by jego nieobecność spowodowana chorobą, nie uniemożliwiała wykonywania terminowo czynności związanych z jego udziałem w postępowaniu. Napisanie wniosku o sporządzenie uzasadnienia nie wymaga dużego nakładu pracy, nie jest czasochłonne i możliwe w warunkach domowych, a nadanie pisma przez pocztę mogło się odbyć przez osobę trzecią (np. pracownika administracyjnego kancelarii, domownika), czy ostatecznie mogło nastąpić poprzez sporządzenie projektu wniosku o sporządzenie uzasadnienia i przesłanie go do samej strony z instrukcją dalszego postępowania (por. postanowienie NSA z 22 listopada 2012 r., II FZ 884/12; orzeczenia.nsa.gov.pl). Istnieje również możliwość złożenia wniosku w formie dokumentu elektronicznego, za pośrednictwem elektronicznej skrzynki podawczej (zob. art. 12b § 1 i 2 oraz art. 46 § 2a p.p.s.a.). Sąd wskazał, że pełnomocnik skarżącej nie wykazał, by niemożliwe było skorzystanie przez niego z tej formy złożenia pisma procesowego, bądź skorzystania z pomocy pracownika kancelarii. W ustalonych okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy Sąd wskazał, że nie znalazł argumentu, który pozwoliłby na zastosowanie art. 86 § 1 p.p.s.a., gdyż z brakiem winy mamy do czynienia tylko w przypadku zaistnienia niezależnych od strony i niemożliwych do przezwyciężenia okoliczności, które miały bezpośredni wpływ na przekroczenie terminu. Zdaniem Sądu, w zaistniałej sytuacji procesowej od pełnomocnika skarżącej należało oczekiwać podjęcia opisanych wyżej działań. Od profesjonalnego pełnomocnika strony, będącego adwokatem czy radcą prawnym, wymaga się bowiem zachowania należytej staranności w stopniu znacznie wyższym aniżeli od pełnomocników nieposiadających takich kwalifikacji zawodowych. Sama choroba, nawet udokumentowana zaświadczeniem lekarskim, nie jest wystarczająca dla uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu, gdyż należy w takiej sytuacji również wykazać, że jej rodzaj uniemożliwiał dokonanie konkretnej czynności oraz że nie istniała możliwość skorzystania z pomocy osoby trzeciej przy dokonaniu tej czynności. Z tych względów, w ocenie Sądu, nie sposób uznać, że okoliczność pozostawania na zwolnieniu lekarskim, jako przyczyny uchybienia terminu do zgłoszenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, stanowiła przeszkodę niemożliwą do przezwyciężenia, a tym samym Sąd nie miał podstaw do przywrócenia tego terminu. Na powyższe postanowienie skarżąca złożyła zażalenie, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 86 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 87 § 2 p.p.s.a. poprzez bezzasadne uznanie, że pozostawanie pełnomocnika skarżącej na zwolnieniu lekarskim nie jest niezależną od strony i niemożliwą do przezwyciężenia okolicznością, mającą bezpośredni wpływ na przekroczenie terminu na złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, a więc nie jest to okoliczność wystarczająca dla uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu, w sytuacji, gdy: 1. w czasie przybywania na zwolnieniu lekarskim profesjonalny pełnomocnik nie może podejmować żadnych czynności zawodowych, pod rygorem utraty prawa do zasiłku oraz narażenia się na odpowiedzialność karną, dlatego nie mógł także sporządzić, podpisać i opłacić wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku; 2. po ciężkim zabiegu operacyjnym, polegającym na [...], pełnomocnik kontynuował leczenie w warunkach domowych i stan jego zdrowia nie pozwalał mu na sporządzenie wniosku o uzasadnienie ani udzielenie substytucji do dokonania tej czynności, ze względu na to, że po takiej operacji, zgodnie z zaleceniami lekarza poruszanie się jest możliwe przy użyciu dwóch kul łokciowych wyłącznie w celu zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych lub rehabilitacji, co uniemożliwiło sporządzenie wniosku o uzasadnienie wyroku, bądź udzielenie substytucji innemu pełnomocnikowi, co wskazuje na to, że pełnomocnik nie złożył wniosku o uzasadnienie bez swojej winy, dlatego Sąd powinien przywrócić termin do jego złożenia. Na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 188 p.p.s.a., art. 194 § 3 p.p.s.a. i art. 197 § 2 p.p.s.a. skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenia uzasadnienia wyroku. Załączono kartę informacyjną leczenia szpitalnego, z której wynika, że przyjęcie do szpitala nastąpiło w dniu 3 maja 2023 r. w trybie nagłym, wypis nastąpił w dniu 6 maja 2023 r. W epikryzie wskazano, że pacjent przyjęty do szpitala w celu wykonania planowej [...] – zabieg wykonano w dniu 4 maja 2023 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Stosownie do art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Zgodnie zaś z art. 87 § 1 i 2 p.p.s.a., pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, uprawdopodobniając jednocześnie okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Oceniając okoliczności mające uprawdopodobnić brak winy w naruszeniu terminu sąd powinien uwzględnić wszystkie okoliczności konkretnej sprawy oraz brać pod uwagę obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy. Instytucja przywrócenia terminu jest bowiem stosowana jedynie w sytuacjach wyjątkowych, tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przywrócenie terminu nie jest zatem możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Mając powyższe na uwadze oraz wzgląd na okoliczności sprawy niniejszej, należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że pełnomocnik skarżącej nie uprawdopodobnił w przekonujący sposób okoliczności wskazujących na brak jego winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku – tak jak tego wymaga art. 87 § 2 p.p.s.a. Wskazać należy, że pełnomocnik profesjonalny jest zobowiązany do szczególnej staranności w dbaniu o interesy procesowe swojego mocodawcy. W rozpoznawanej sprawie pełnomocnik skarżącej we wniosku o przywrócenie terminu wskazał, że uchybienie terminu spowodowane było przebywaniem na zwolnieniu lekarskim po zabiegu operacyjnym w okresie od 3 maja 2023 r. do dnia 31 maja 2023 r. i ze względu na przebywanie na zwolnieniu nie miał możliwości złożenia wniosku o uzasadnienie. Do wniosku o przywrócenie terminu dołączono zwolnienie lekarskie, z którego wynika, że "chory może chodzić" (pkt 17 wskazania lekarskie). Należy przy tym zauważyć, że pełnomocnik skarżącej przebywał w szpitalu od 3 do 6 maja 2023 r. (co wynika ze zwolnienia lekarskiego i wypisu ze szpitala), a odpis sentencji wyroku został mu doręczony w dniu 16 maja 2023 r., kiedy przebywał na zwolnieniu lekarskim w warunkach domowych z możliwością chodzenia. W tej sytuacji nie sposób przyjąć, żeby stan pełnomocnika był na tyle ciężki, że uniemożliwiał dokonanie w terminie czynności procesowej lub przynajmniej posłużenie się w tym celu osobą trzecią. W orzecznictwie sądowym funkcjonuje bowiem pogląd, że nie każda choroba – niezdolność do pracy, powinna być uznana za przyczynę usprawiedliwiającą niedokonanie w terminie czynności procesowej, lecz jedynie taka, która rzeczywiście uniemożliwia dokonanie takiej czynności (zob. postanowienia NSA: z dnia 2 czerwca 2015 r., sygn. akt II OZ 522/15, z dnia 29 września 2012 r., sygn. akt I OZ 713/12, z dnia 6 maja 2010 r., sygn. akt I OZ 310/10, orzeczenia.nsa.gov.pl). Pełnomocnik występujący w sprawie wobec zaistnienia – jak twierdzi – szczególnych okoliczności mógł, a wręcz powinien był, uwzględniając profesjonalny charakter czynności zastępstwa procesowego, dołożyć należytej staranności i zadbać o sprawy swego mocodawcy, np. zlecając wykonanie stosownych czynności innej osobie. Należy zwrócić uwagę, że udzielone pełnomocnictwo nie wykluczało możliwości ustanowienia pełnomocnika substytucyjnego. Złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku nie jest czynnością skomplikowaną i nie wymaga osobistego stawienia się w sądzie. Brak jest zatem podstaw do twierdzenia, że stan zdrowia pełnomocnika uniemożliwiał mu sporządzenie wniosku o uzasadnienie wyroku oraz że nie istniała obiektywna możliwość skorzystania z pomocy innych osób w dokonaniu tej czynności. Podkreślenia wymaga, że obowiązek wykazania należytej staranności w uprawdopodobnieniu braku winy ciąży na podmiocie składającym wniosek o przywrócenie terminu. Z wniosku o przywrócenie terminu nie wynika zaś, że pełnomocnik skarżącej obowiązek taki spełnił, a co z tym związane, że uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć. W tym stanie sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. oddalił zażalenie.