II OZ 474/24

Dnia 22 sierpnia 2024 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Miron po rozpoznaniu w dniu 22 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 marca 2024 r., sygn. akt VII SA/Wa 1913/23 w przedmiocie wyłączenia asesora WSA Iwony Ścieszki w sprawie ze skargi K. B. na decyzję Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 20 kwietnia 2023 r. nr 457/23 w przedmiocie nakazu rozbiórki postanawia: oddalić zażalenie.

M. B. ("uczestnik postępowania") w piśmie z 14 marca 2024 r. wniósł o stwierdzenie występowania przesłanek, o których mowa w art. 5a § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm. - dalej: "p.u.s.a.") wobec asesora WSA Iwony Ścieszki, a także ewentualnie o wyłączenie od orzekania w niniejszej sprawie ww. asesora na podstawie art. 19 p.p.s.a. Wnioskodawca stwierdził, że asesor WSA Iwona Ścieszka została powołana przez organ niemający umocowania, czyli tzw. "neoKRS". WSA w Warszawie postanowieniem z dnia 25 marca 2024 r. sygn. akt VII SA/Wa 1913/23 odrzucił wniosek uczestnika postępowania o zbadanie spełnienia przez asesora WSA Iwonę Ścieszkę wymogów niezawisłości i bezstronności. Postanowieniem z 26 marca 2024 r. WSA w Warszawie oddalił natomiast wniosek uczestnika o wyłączenie asesora WSA w Warszawie Iwony Ścieszki od orzekania w sprawie ze skargi K. B. na decyzję Mazowieckiego WINB z dnia 20 kwietnia 2023 r. w przedmiocie nakazu rozbiórki. Uzasadniając postanowienie z dnia 26 marca 2024 r. Sąd pierwszej instancji za bezsporną uznał okoliczność, że w niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek wyłączenia z art. 18 p.p.s.a. Wyjaśnił również, że o wyłączeniu sędziego (asesora) na podstawie art. 19 p.p.s.a. mogą stanowić okoliczności charakteryzujące się przede wszystkim istnieniem więzi emocjonalnej (pozytywnej lub negatywnej), której powodem jest stosunek pokrewieństwa, przyjaźni, dłuższej znajomości, zależności służbowej, gospodarczej, społecznej itp., oraz wszelkie obiektywnie zaistniałe okoliczności, dające podstawę do sformułowania uzasadnionych zastrzeżeń co do bezstronności sędziego przy rozstrzyganiu danej sprawy. Takie okoliczności w niniejszej sprawie nie wystąpiły, co potwierdza złożone przez asesora oświadczenie. Sąd pierwszej instancji zaznaczył, że we wniosku uczestnik wskazał jedynie, że asesor WSA Iwona Ścieszka została powołana przez organ niemający umocowania. Okoliczności ta nie może stanowić podstawy wyłączenia wskazanej w art. 19 p.p.s.a., gdyż uczestnik postępowania nie uprawdopodobnił, że występują wątpliwości co do bezstronności asesora. Sąd zaznaczył przy tym, że zgodnie z art. 5 § 1a p.u.s.a. w ramach działalności sądu administracyjnego lub jego organów niedopuszczalne jest kwestionowanie umocowania sądów i trybunałów, konstytucyjnych organów państwowych oraz organów kontroli i ochrony prawa. Zgodnie zaś z art. 5 § 1b p.u.s.a. niedopuszczalne jest ustalanie lub ocena przez sąd administracyjny lub inny organ władzy zgodności z prawem powołania sędziego lub wynikającego z tego powołania uprawnienia do wykonywania zadań z zakresu wymiaru sprawiedliwości. Oznacza to, że rozpatrując wniosek o wyłączenie asesora od orzekania w niniejszej sprawie, Sąd nie jest uprawniony do badania zgodności z prawem powołania asesora, a tym bardziej kwestii umocowania legalności organu, który go powołał. W zażaleniu na powyższe postanowienie M. B. zarzucił mu naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj.: I. nierozpoznanie istoty sprawy w postaci ustalenia, iż asesor Iwona Ścieszka nie ma statusu asesora WSA w Warszawie w rozumieniu art. 5 § 1 p.u.s.a. w zw. z art. 174 oraz art. 179 i art. 187 Konstytucji RP, a tym samym Sąd ustanowiony z jej udziałem jest niezgodny z prawem, co w konsekwencji prowadzi od bezwzględnej konieczność wyłączenia Sędziego ze składu orzekającego niezależnie od innych okoliczności; II. błędną wykładnię art. 5a § 1 w zw. z art. 5a § 13 p.u.s.a. poprzez wadliwe przyjęcie jakoby, rozstrzygnięcie zgodne z art. 5a § 13 p.u.s.a. musiałoby być determinowane okolicznościami pobocznymi względem wadliwości powołania w sytuacji, gdy regulacja z art. 5a § 1 p.u.s.a. wskazuje jedynie przesłanki dopuszczające badanie zachowania standardu niezawisłości lub bezstronności poprzez kumulatywne wystąpienie przesłanek dotyczących powołania i przesłanek pobocznych, co w żaden sposób nie determinuje zakresu przesłanek, na których można oprzeć rozstrzygnięcie końcowe skoro ani w art. 5a § 12 p.u.s.a. ani w art. 5a § 13 p.u.s.a. nie zostały one wskazane w ujęciu kumulatywnym, a w konsekwencji do uwzględnienia wniosku wystarczającym jest stwierdzenie wadliwości procesu powołania na stanowisko sędziowskie, a odmienna wykładnia jakoby nienależycie powołany Sędzia mógł orzekać z uwagi na inne osobiście dotyczące go okoliczności jest oczywiście wadliwa w aspekcie zasad konstytucyjnych; III. wadliwe przyjęcie, iż dokonanie orzeczeniem sądowym wydanym w konkretnej sprawie pozytywnej oceny kwalifikacji i postawy Sędziego objętego wnioskiem o wyłączenie może zastępować przewidziany art. 179 Konstytucji RP wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, o której mowa w art. 187 Konstytucji RP ze skutkiem w postaci przyjęcia w danej konkretnej sprawie fikcji prawnej skuteczności powołania na stanowisko Sędziego w zakresie zdolności do orzekania; IV. wadliwe przyjęcie, iż diagnozowane na potrzeby niniejszego postępowania cechy osobowościowe Sędziego objętego wnioskiem oraz jego dorobek orzeczniczy sprzed uzyskania rekomendacji Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej przepisami ustawy z 8 grudnia 2017 r. mogą niweczyć możliwość powstania w ocenie społecznej wątpliwości, co do bezstronności i niezawisłości Sędziego w związku z udziałem w konkursie przeprowadzonym i przez neoKRS i uzyskaniem rekomendacji neoKRS oraz skorzystaniem z tej rekomendacji w znanych powszechnie okolicznościach braku zachowania praworządności; V. wadliwe rozpoznanie wniosku strony w oparciu o art. 18 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 19 p.p.s.a. podczas gdy wniosek skarżącego oparty był w pierwszej kolejności o przepis art. 5a § 1, 2, i 4 p.u.s.a. w związku z zawiadomieniem o składzie rozpoznającym sprawę o sygn. akt VII SA/Wa 1913/23. Chodziło o stwierdzenie występowania przesłanek, o których mowa w art. 5a § 1 p.u.s.a. - u asesora WSA Iwony Ścieszki; VI. art. 141 § 4 p.p.s.a. albowiem uzasadnienie zaskarżonego postanowienia WSA nie zawiera wszystkich elementów, o jakich mowa w cyt. przepisie. Chodzi tu o brak odniesienia się (względem asesora objętego wnioskiem) do przesłanki o której mowa w art. 5a § 1, 2, i 4 p.u.s.a. W oparciu o powyższe podstawy uczestnik wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie podlega uwzględnieniu. Zgodnie z art. 19 p.p.s.a. sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. We wniosku tym, stosownie do art. 20 § 1 p.p.s.a. należy uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Przesłanką wyłączenia sędziego mogą być wszelkie obiektywne okoliczności dające podstawę do podniesienia uzasadnionych zastrzeżeń co do bezstronności sędziego przy rozstrzyganiu danej sprawy. Wyłączeniu na podstawie art. 19 p.p.s.a. podlegać może sędzia, który z określonej przyczyny mógłby być zainteresowany wynikiem sprawy lub uprzedzony do strony (zob. A. Kabat [w:] B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, A. Kabat, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2021, art. 19). Podstawowym celem instytucji wyłączenia sędziego zarówno z mocy prawa (art. 18 § 1 i 3 p.p.s.a.), jak i na wniosek strony (art. 19 p.p.s.a.), jest przede wszystkim zapewnienie bezstronności sędziego i eliminacja wpływu, jaki może wywierać występowanie pewnej kategorii powiązań (osobistych, ekonomicznych, służbowych itp.) na orzekanie w postępowaniu sądowym. Wnioskodawca, zarówno we wniosku złożonym w dniu 14 marca 2024 r., jak i w zażaleniu wiązał uzasadnienie wyłączenia asesora sądowego z okolicznościami towarzyszącymi jego powołaniu. Tymczasem zgodnie z uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 kwietnia 2023 r., sygn. akt I FPS 3/22, zakres przedmiotowy normy wynikającej z art. 19 p.p.s.a. nie obejmuje badania spełnienia przez sędziego (asesora) sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu, o których mowa w art. 5a p.u.s.a. W przedmiotowej sprawie uczestnik postępowania w swojej argumentacji odwołał się do okoliczności związanych z powołaniem asesora sądowego, a zatem zachowując alternatywnie formę żądania określonego w art. 19 p.p.s.a. uzasadnienie tegoż środka oparł na argumentach, które mogą być oceniane tylko w kontekście instytucji określonej w art. 5a p.u.s.a. Zabieg taki nie może jednak odnieść skutku oczekiwanego przez wnioskodawcę, a to wobec akcentowania w przywołanej uchwale NSA różnicy wymienionych środków prawnych. Z powyższego zatem wynika, że wniosek o wyłączenie sędziego (asesora), złożony na podstawie art. 19 p.p.s.a., może zostać zbadany jedynie w zakresie, w jakim nie odnosi się do okoliczności towarzyszących powołaniu sędziego (asesora) i jego postępowania po powołaniu. Zaznaczyć przy tym należy, że argumentacja wnioskodawcy odnosząca się do okoliczności powołania asesora WSA Iwony Ścieszki, została przez Sąd pierwszej instancji oceniona w powołanym powyżej, odrębnym postanowieniu tego Sądu z dnia 25 marca 2024 r. W związku z tym nie mogły też znaleźć uzasadnienia zarzuty sformułowane w pkt V i VI zażalenia. Skoro bowiem wnioskodawca sformułował w piśmie z dnia 14 marca 2024 r. dwa alternatywne wnioski, a Sąd pierwszej instancji oba te wnioski oddzielnymi postanowieniami rozpoznał, to nie można czynić Sądowi zarzutu, iż wadliwie odpowiedział na żądanie wnioskodawcy, czy też w postanowieniu dotyczącym wyłączenia asesora na podstawie art. 19 p.p.s.a. nie rozważył wymogów określonych w art. 5a p.u.s.a. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że argumenty prezentowane w zarzutach i uzasadnieniu zażalenia nie mogły podważyć zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia. Nie wskazują one bowiem na okoliczności, które w rozumieniu art. 19 p.p.s.a. mogłyby być uznane za przesłanki wyłączenia asesora sądowego. W tym też kontekście istotne jest natomiast, że to wnioskodawca – jak wymaga tego art. 20 § 1 p.p.s.a. – powinien uprawdopodobnić przyczynę wyłączenia. Takie zaś okoliczności – w tym w relacji do oświadczenia asesora sądowego – nie wynikają, ani z wniosku o jego wyłączenie, ani też z uzasadnienia zażalenia. Tym samym rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji należy zatem uznać za zasadne. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.